Ñaari Tebal yu Habakuk 2 ci 95
Xam-xam Kalandeeri Millerite ak Wàllug Bañ a Ñëw Ci Sa Gaaw-gaaw
Ci sunu wax waxtaan, laaj gi jóg na ci ni 22 Oktoobar 1844 man a doon bésub fukki juroom-ñaareelu weer wu juróom-ñaar, su fekkee ne 22 Maars 1844 mooy bés bu jëkk bu weer wu jëkk. Millerite yi ci Maars 1844 dañoo déggadi woon li ñu gëm ne mooy mujju atum 1843. Gannaaw naqar boobu, ñu dellu xoolaat ni Biibël di sëkk waxtu. Lii leer na ci téereb Gerhard Damsteegt bi tudd Foundations of the Seventh-day Adventist Message and Mission, rawatina ci xët 89 ak 92. Bi ñu gëmee ne 1843 jeex na, ñu seetluwaat ñaari cëram yu aju ci seen xam-xam bu waxtu: soppeeku 1843 jëm ci 1844, ak bés yi di màndargaal njàlbéenu ak mujju at yi, ngir ñu man a xayma bésub fukk bu weer wu juróom-ñaar.
Yeesal naa damaay feddali ne li tambalee ci 22 Mars ba 22 Oktoobar mooy juróom-ñaari weer. Duma bëgg a wax ne loolu mooy Yëngu-yëngub Weeru Juróomeel bi, waaye am na solo ne Millerite yi gëm woon nañu ne 22 Mars am na solo, te loolu di mandarga xel bu jariñ ngir xalaat ko—juróom-ñaari weer ginnaaw loolu dafa jëme la ci 22 Oktoobar. Lii mooy dëgg.
Nakku ga ak yàgg bi nekkul woon matug benn waxu yonent buy jëme ci ab waxtu, waaye moo doon njariñu ndëggadi xel gu Millerites yi am. Seen ndëggadi xel mooyoon li matal yàgg bi ak nakku ga; amuloon benn waxu yonent wu xóot buy wax ne waxtu wu yàgg woowu dina tàmbali ci benn bérab bu wóor. Seen gëm-gëm ne atum 1843 wees na ci 22 Mars 1844 moo jur nakku ga.
Damsteegt wax ne:
« Doonte xaywaale Karayit bi wonde ne atum at miin bu bees bi ci 17 Awril 1844 mooy jeexital atum Yawut yi, te am na woon ndigal ci jëfandikukat yu mag yi ci yoonu Millerite, ak loolu, li ëpp ci way gëm ñi daan xool 21 Maars 1844 ni mooy waxtu dellusi Kirist. Ci biti yëngu-yëngu Millerite bi, 21 Maars dafa doon lu siiw bu baax, te amoon na yaakaar gu yaatu lool ne ci bés boobu dina am yàq gu mat sëkk ci bépp sistemu Adventism.»
Démb noonu, nu jàngoon nañu ne Miller dafa doon séentu bés boobu. Li ëpp ci Millerite yi dañoo doon xool bés boobu, te sax seeni noon itam xamoon nañu ko te doon nañu ko xaar ngir mu nekk firnde ne Millerite yi dañoo dul dëgg. Lii mooyoon xam-xam bu njëkk bi ñuy topp. Gannaaw bi mu weesee, ñu tàmbalee seet bu gën a xóot ci kàddu-yàlla yi aju ci jamono, loolu teg leen ci 22 Oktoobar 1844. Lii diis na ab taxawaayu delluwaay ngir laaj bi jógëwoon démb.
Jamono yéex bi ak njëkk gis-gisu Ellen White bi
Tey, bëgg naa jël gannaaw waxtu ci seet ba gëna xóot ci waxtu bi ñuy yëngu ba xaar. Loolu am na solo, ndaxte nun ngi jëfandikoo njeexital Ellen White bu njëkk, fa mu wax ne leer gu xonq gi nekk ci njàlbéenu yoon wi jëm ca Asamaan mooy Yuuxu Diggante Guddi, te su fekkee ne danga weddi leer googu, danga rot ci yoon wi jëm ca Asamaan. Maa ngi jéem a firndeel ne Yuuxu Diggante Guddi bi nekk ci ay njeexitalam boobu dafa ëmb mboolem jaar-jaaru Yégleb Malaaka Ñaareel bi.
Man, amul jafe-jafe ci wax ne yëgle gu Diggëntu Guddi gi ci gët-gis boobu, gi nekk ca njàlbéenu yoon wi te di indi leer ci mbir mépp ci yoon wi, dafay tegtal jaar-jaaru Millerite yi diggante 1840 ak 1844. Doole ak jaar-jaari taariix boobu war nañu koo xam bu baax, ci anam wu jub. Matug yëgle gu Diggëntu Guddi gi ci boppam nekkoon na dale ci 12 ba 17 Ut, ba ñu waxee ndigal li ca Exeter Camp Meeting, te gannaaw loolu ñu yóbbu yëgle gi lu tollu ci ñaari weer—Sàttumbar ak Oktoobar, ñaari weer ak juróomi fan. Bala 22 Oktoobar, dañoo doon waajal ngir dellusi Boroom bi. Jàmmaano ju ñaari weer jii mooy taariixu Diggëntu Guddi gi. Waaye, manuloo xam jàmmaano jii su fekkee xamoo jéego yi ko jiituwoon, yi ko duggël. Ci man, Diggëntu Guddi gi, ci anam gu gën a xóot, mooy taariixu jàmmaanu yéex bi, di wéy ba 22 Oktoobar 1844.
Jëlale Baatu Malaaka Yi Ñett yi nekk
Bii mooy nettali at yi 1840 ba 1844. Am na ay xët yu bari ci Spirit of Prophecy bi, fa Sister White di nu wax ne war nañu xam fan lañuy tëral bataaxal yi. Bu ngeen tàmbalee tëral bataaxal yi, ngeen di seet ne bataaxal yépp dugg nañu ci benn jamono ju màndargaat, te gannaaw loolu ñu jële kàttan.
Malaaka bu jëkk bi agsi na ci 1798 ci Jamonoy Mujj ga, ba téereb Daniyel ubbeeku, te xam-xam yokku. Waxtaanu Malaaka bu jëkk bi am na doole ci 11 Awril 1840, bi ñu dëggal mbindum at-bés ngir adduina bépp, loolu indi wàcce Malaaka bi ci Peeñu 10, mi mel ni làkkalug dooleel Waxtaanu Malaaka bu jëkk bi.
Ñaareel Ñaareelu Malaaka bi agsi na ci weeru Suwe 1842. Nunu jàngoon na nu démb ne ci weeru Suwe 1842, M. Miller joxe na ñaareelu séri waareem ci kër-yàlla gu Casco Street. Gannaaw ay tuuti rekk, kër-yàlla yu Protestan yi tëj nañu seen bunti. Kon nag, ci weeru Suwe 1842, yégleb Ñaareelu Malaaka bi agsi na, ndaxte bu kër-yàlla gu Protestan tëjee buntam ngir yëngal Baatu Yëgleb Malaaka bu njëkk bi, day doon céru Babilon. Baatu Yëgleb Ñaareelu Malaaka bi mooy woote gu jóge ci Babilon. Dafay jëm kanam.
Sër Wiit wax na nu ne, doonte sax yéen Protestaŋ yi tàmbalee tëj seen bunt yi ci weeru Suwe 1842, waaye woote gi ngir génn Babilon — li nekk xëtu Baatu Malaaka Ñaareel bi — jëkkuloon dëgg-dëgg ba ci Noflaayu atum 1844.
Yëgóoru Ñaareel bi agsi na ci weeru Suwe 1842, te ñu ko dëgëral ak yégle bu Yuuxu Guddi, 12 ba 17 Awoot 1844, ca Ndajjé Mbëggeelu Exeter ba.
Ñetteelu ñetteel bi agsi na 22 Oktoobar 1844, ndaxte ci bés boobu yoon wi jëm ca Kàllaama-Kàllaam ga ubbeeku na, fa nit ñi man a xam ne Kirist mooy leegi Saraxalekat bu Kowe bi ci Kàllaama-Kàllaam ga. Foofa, gis nañu sandu kóllëre gi, te ci sandu ga am na Fukk Mandargayi Yàlla yi. Bi ñu yóbbee Rakku jigéen White ca Kàllaama-Kàllaam ga, mu xool Fukk Mandargayi Yàlla yi, mu gis ne ndigalu Sabat bi leer na te ëpp yeneen yi, di màndargaal solo gu mag gi Sabat bi am ci Baatu Ñetteelu Malaaka bi. Dina doon nattu ci Sabat walla Dibeer. Ci 22 Oktoobar 1844, li Baatu Ñetteelu Malaaka bi ëmb agsi na.
Benn benn ci ñetti yëgle yi mooy ne ba Yëgle bu Njëkk bi àggee ci 1798, kenn xamul ko. Boroom bi yékkati William Miller ngir mu nekk yónent bu Yëgle bu Njëkk bi, waaye ba ci 1818 la—gannaaw ñaar-fukk at—Miller tàmbalee dégg xam yëgle bi. Yëgle bi àgg na, waaye dafay jël waxtu bala nit ñi Yàlla di bokk xam ko, te gannaaw loolu mu jot doole.
Bataaxalub Ñaareel ma agsi na ci weeru Suwe 1842, waaye amul benn Millerite ci atum 1842 bu tàmbalee di tudde kërceen yu Protestã bi Babilon. Ràññee wuñu ko woon ba noppi. Ba ci noonu ba xaley bi 1844 lañu tàmbalee koo ràññe ci lu leer te di woo nit ñi ñu génn ci kërce yi. Bataaxal bi agsi na, gannaaw loolu dees na ko xam, te gannaaw loolu it dees na ko may doole.
Ci 22 Oktoobar 1844, bi Hiram Edson am gisee bu Kirist di joge bàyyi Bérëbu Sell bi ba dem ca Bérëbu Gëna Sell bi, ñoom jot nañu ci ay leer yu am solo ci soppiw liggéeyu Kirist ci njariñam. Waaye ci 23 Oktoobar 1844, Hiram Edson waajaluwul woon ngir bind benn waxtaan walla waare benn waarembind ci ne Dibéer mooy màndargay rab wa. Ñoom xamunu woon Yëgleb Malaaka Bu Ñetteel bi ba noppi gannaaw jamono jooju.
Bataaxalu Ñettali Malaaka bi am kàttan, ni Koñaar Yeesu ci fan yi juróom-ñaar ak juróom-benn yi xam, bu Ñeenteelu Malaaka bi ci Peeñu 18 bokkee ak moom. Ñi seetaan lii ci LiveStreaming walla gannaaw gi ci DVD yi, mën ngeen bëgg a werante ci mbirum jamono ji Ñeenteelu Malaaka bi bokk ak Ñetteelu Malaaka bi ci 11 Sàttumbar 2001. Ci waa ji, nun bëggunu a jëfandikoo benn werante ci loolu, waaye it denegalu nu ko: Ñeenteelu Malaaka bi bokk na ak Ñetteelu Malaaka bi bi kër yi ñuy wax Twin Towers daanee, te fii la Bataaxalu Ñettali Malaaka bi amee kàttan.
Ñetti ñaari yépp ci Yonnent yi ñett yi am nañu mbir yii: ñëw nañu, degg nañu leen, te gannaaw loolu am nañu doole.
Ñaari Bunt yu Ňaari Sellug Kër Yàlla bi
Ci weeru suwe 1842, bunt buy tàmbalee tëj, te melni ko gise na ci yiir kërkati Protestant yi, ba ñuy tëj seeni bunt ngir Wàllu Malaaka bi Jëkk. Ci njàlbéenug nettali bii, gis nanu bunt buy tëj, te ci mujjug nettali bii—nettali Malaaka bi Ñaareel bi—bunt ba dellu di tëj, mooy bunt bi dugg ci Bérëbu Sell bi, bunt bi nekk ci léebu Ñaari Fukk Janq yi.
Ñaari kër yooyu ñaari tëjju bunt yi dafa am solo lool ngir seetléen, rawatina bu fekkee ne dangeen di jëfandikoo njàngum ñaari sellal kër Yàlla yi. Kirist sellal na kër Yàlla bi ñaari yoon bi Mu nekkee ci suuf, te Sœur White wax na nu ne am na ñaari sellali kër Yàlla ci mujju àddina, ni ko woon ci jamonoy Millerite yi. Sellali kër Yàlla yi ci jamonoy Millerite yi manees na leen a màrke ci tëjju bunt bi ci weeru suwe 1842—bunt bu njëkk bu kër Yàlla bi, Protestantis—ak ci ñaareelu sellali kër Yàlla bi, ba noppi sellali kër Yàlla bu Millerite yi.
Danu xool waxtu bi ñu yàgg. Ci jaar-jaaru Malaaka Ñaareel bii, waxtu bi ñu yàgg tàmbalee na 22 Mars 1844, te ñaari sellal kër Yàlla moo ko dajale ci ñaari wët. Loolu mooy Bëgg-bëggu Malaaka Ñaareel bi.
Lii mooy itam nettali Giideoŋ. Am na ñaari sellal ci nettali Giideoŋ bi, te loolu bokk na ci misaalu ñaari sellali kër Yàlla yi ak Yëgleelub Ñaareelu Malaaka bi.
Wàllu waññi ak yuuxu guddi gi ci waxu yonent yi
Na nu tàmbalee sunu njàng mi ak benn wax ci Spiritual Gifts, teeré bu njëkk bi, xët yi 195 ak 196. Nu ngi xool waxtu bi ñuy yéex ngir xam li ko boole ak Yuuxu Guddi, ndaxte bëggunu a bañ leeru Yuuxu Guddi gi; su nu ko defee, dina nu rot ci yoon wi ba ca suuf, ci àddina ñaaw sa.
Yonnent yi yónnee ngir dimbali malaaka bu màgg ba joge asamaan, te dégg naa ay baat yu mel ni dañuy riir fu nekk ne: «Génnleen ci moom, yéen sama nit ñi, ngir bañ a bokk ci ay bàkkaaram, te ngir bañ a jot ci ay mbugalam; ndaxte ay bàkkaaram agsi nañu ba asamaan, te Yàlla fàttaliku na ay njubam.» Bii xebaar dafa mel ni yokk la ci ñetteelu xebaar bi,—Léegi, moom rekk moo dékkuwaat Peeñu Yoxaan 18:4 ne: «Génnleen ci moom, yéen sama nit ñi, . . . .» Te mu ne: «Bii xebaar dafa mel ni yokk la ci ñetteelu [Malaaka ba] xebaar te boolewu ko, ni yuuxu guddi digg bi boolewoo ak ñaareelu malaaka ba xebaar ci 1844.»
Bataaxalu Malaaka ñaareel bi agsi na ci weeru suwe 1842, te Yuuxu Diggante Gudd gi booleek ko ci weeru ut 1844. Tuyu Xel mi ci bataaxal bii—woo wiyi génne Babilon—moo di jaar-jaar bi Jigéen White jëfandikoo ngir melal jaar-jaaru 11 Sàttumbar 2001, bi Bataaxalu Malaaka ñetteel bi booleek Malaaka ñenteel bi. Malaaka ñenteel bi mooy ba Malaaka Kàttan gu mag gi ci Peeñu 18 wàcce.
“Bataaxal bii meloon na ni mu doon yokkute ci ñetteel bataaxal bi te mu booleku ci moom, ni xaacu guddi gi booleekoon ci bataaxalu ñaareelu malaaka bi ci atum 1844. Ndameru Yàlla daldi toog ci kaw gaayi Yàlla yu muñ te di xaar,”—Kan la ndameru Yàlla toogee ci kaw? Yu muñ—lan? Di xaar. Gaayi Yàlla yu muñ te di xaar. Baax na? Gaayi Yàlla yi di xaar; ndaxte, léegi nu ngi nekk ci jamono ju taarix ba fésal ne: “Ku barkeel mooy ki di xaar, te dikk ba ca 1335 ba.” “Bu peeñ mi yéexee, xaaral ko.” Nit ñi war a jot ci tuuru Xel mu Sell mi mooy gaayi Yàlla yi di xaar.
“Ndamu Yàlla daloon na ci kaw gaayi sell ñi muñ te di xaar, te ñoom ak fit ñu jox artu mu mujj te diis bi, di yégle daanu Babilon, te di woo nit ñi Yàlla bokk, ñu génn ci moom, ngir ñu man a rëcc ci mbugal mu tiit ba.” —Lu wóor mooy ne lii ci sunu jamono la; waaye, gaayi sell ñi di xaar ci sunu jamono dañu leen melaloon ci gaayi sell ñi di xaar ci Jaar-jaaru Millerite bi nuuy xool.
Leer gi ñu tàggaloon ci kaw ñi doon xaar dugg na fépp; te ñi nekkoon ci kërce yi te amoon nañu benn leer, ñi déggul te bañ a nangu ñetti yégle yi, tontu nañu ci woote bi, ba génn ci kërce yu rot yi.—Lii mooy ne: “Géenleen ci moom, yéen sama nit ñi!” Loolu wax na ci ñi di génn ci kërce yi yu Babilon ci sunu jamono ak àdduna bii, bu Yoonu Dibéer dikkée États-Unis. Ñoom ñooy kërce yu rot yi, kërce yu Babilon.
«Ñu baree agsi woon ci jamono ji ñuy yëg seeni yëf, gannaaw bañu joxe wax yu mel ni yii, te leer gi wone na leen, te am nañu woon yërmandey tànn dund walla dee.»—Léegi mu ngi wax ne am na nit ñu nekk tey ci mboolooy Protestaŋ yi te agsi nañu ci jamono ji ñuy yëg seeni yëf gannaaw 22 Oktoobar 1844; te loolu dëgg la. Nit ñi nekk tey ci mboolooy Protestaŋ yi dunduwuñu woon ba Baatu Ñettéelu Malaaka bi agsee ci Taarixu Millerit bi. Duñu leen teg ci lu war ci bañ gi mboolooy Protestaŋ yi defoon ci seen jamono, te loolu mooy benn fànn bu am solo bu war a seetlu ndéem su fekkee dangay jang ni taarixu Kirist misele njàlbeenug àddina si; ndaxte, ci dëgg-dëgg, ci waxu yonent, Yerusalem manoon na, waroon na, yàqu ci A.D.34.
Am nañu seppi woon 490 at yu jébbale ci natangu nattu yi ñu dogaloon Yawut yi ci biir 2300 at yi ñu màndargaale ci Daniel 8 ak Daniel 9. Ñaari téeméeri ak juróom-ñent-fukk at yooyu jeex nañu ci atum 34 G.J. ak xeeral Steen. Ca jamono jooju, Yerusalem, ci wàllug waxu yonent, war na woon a yàqu; waaye yàquwul ba ci atum 70. Ci The Great Controversy, Sister White wax na benn mbir mi ci moomu jaar-jaar. Mu ne woon am na woon xale yi ak ñeneen ñi tegul woon déggoonu ndigaloo Kirist ak taalibeyam laata atum 34, te Yàlla ci yërmandeem jox na leen woon waxtu ngir ñu jànkoonteek xibaar bi bala ñu yàq Yerusalem. Moom mooy xamle, ni Kirist itam def, ne yàqug Yerusalem dafa firndeel mujju àddina si.
Jàll wi moo mel ni bés bu mu wax ci moom. Bu yoonu Dibeer bi agsee ci États-Unis, te ndigël bi dem ci ngëneel yi daanu ci mujj, ñi bokk ci Yàlla te nekk léegi ci Babilon, duñu leen teg béyub mboolem bañ ga seen ngëneel walla seen maam ya defoon ci xarnu 19e bi.
«Ñu bari agsi woon nañu ci at yu ñuy nangu yàquute ak baat yii, te leer gi leeru ci seen kaw, te am nañu woon ndam ci tànn dund walla dee. Ñenn tànn nañu dund, te taxaw ak ñi xaar seen Boroom, di sàmm yoonam yépp. Ñetteelu yégleb gi waroon na def liggéeyam; war nañu woon nattu ñépp ci moom, te ñi tedd ji waroon nañu leen woo génne leen ci mbootaay yu diine yi. Kàttan gu dëgër di yëngu nit ñu jub, fekk feeñug kàttanu Yàlla di denc ak téye ragalug bokk ak xarit, ba tax ñoom ñemewuñu, te amuñu it doole, ngir tere ñi feel ne liggéeyu Xelu Yàlla nekk na ci seen kaw. Woote gu mujj gi yóbbu nañu ko sax ba ci jaam yu ñaaw ña, te ñi ragal Yàlla ci seen biir, ak wax yu woyof, tuuru nañu seen woy yu mbégte yu bare lool ci yaakaaru seen ngànnaay gu neex; te seen sang yi mënuñu leen a tere, ndax ragal ak jaaxle di leen bañ a wax. Kéemaan yu am dooley Yàlla am nañu, ñi wopp dafañu leen faj, te firnde ak kéemaan topp nañu way gëm ña. Yàlla nekk na ci liggéey bi, te ku sell ku ne, ci lu dul ragal ay njariñ walla ay njeexitalam, topp na li xelum di ko dëggal, te boole ak ñi di sàmm yoonu ndigali Yàlla yépp; te ñoom yégle nañu ñetteelu yégleb gi ak doole. Gis naa ne ñetteelu yégleb gi dina jeex ak doole ak kàttan gu ëpp lool yu weesu jooyu guddi.»
Ci ñaari xët yii, lii mooy ñaareel yoon bi mu jëmale sunu taariix ci Ndogalu Dibéeri bi ci mujjug àddina ak taariixu Yuuxu Guddi Gi Diggante. Yoon wu njëkk, mu wax ne Malaaka Mu Kàttan mi ci Peeñug Yàlla 18 boole na ak Ñetteelu Malaaka, ni Yuuxu Guddi Gi Diggante boolee woon ak Ñaareelu Malaaka. Doonte sax mu ngi wax ci taariixu jafe-jafe Ndogalu Dibéeri bi, leer na ne mu ngi jëfandikoo taariixu Ñaareelu Malaaka ngir muy taxawukaay. Taariix yu mel ni seen moroom lañu.
“Jaam Yàlla yi, ñu jagleel leen kàttan gu jóge kaw, ak seen kanam yu leer te mel ni ñuy tàllal ndax sell njabootu seen bopp, dem nañu di mat seen liggéey, te di yégle ndaw li jóge asamaan. Baken yi tasaaroo ci biir mbootaayu diine yépp tontu nañu woote bi, te ña wara a jot ca mucc ga, gaaw nañu leen a génne ci kërkatiis yi ñu dogal a alag, ni ñu gaawale woon a génne Lóot ci Sodom bala mboolem yàqub.”
Bu jëm ci woote bi ñuy génne Babilon, muy ci mujj àddina walla ci Baatu Ñaareelu Malaaka bi, Lot mooy misaalu jaar-jaar boobu ak alagug Sodom.
Bu fekkee bu baax ci Daniel 11, ci saar 41, Buur bi cosaan bi dugg na ci suuf si tedd te ñu bare daanu; waaye “ñi ñooñu dinañu rëcc ci loxoom, mooy Edom, Moab, ak njiitu doom yi Ammon.” Moab ak Ammon ñooy doom ñaar ñaari doom ju jigéen yi Loth. Njabootu Loth dafay tegtal ñi rëcc ci loxou papaas bi ca jafe-jafe yoonu Dibeer ba.
Rakku White jëfandikoo na bii misaal. Mbooloom kër-yàlla yi daanu dañu leen tegtal ni Lot, te ñi am solo ñi dañu leen gaawale génne ci kër-yàlla yu naree alkande, ni ñu gaawalee génne Lot ci Sodom lu jiitu sa yàq. Nitu Yàlla yi dañu leen waajal bu baax te dëgëral leen ak ndam lu màgg ga wàccoon ci seen kaw ci bare gu réy, ngir waajal leen ngir muñ waxtu nattu gi. Ay baat yu bare dañu déggoo fu nekk, ne: «Fii mooy muñug way-gàddu yi; fii la ñi di, ñiy sàmm ndigali Yàlla ak ngëmug Yeesu.»
Bi mu di wax ci woote bi ngir génn Babilon ci mujug àddina, mu jëfandikoo jaar-jaaru Yëgle bu Ñaareel bi ci jamonoy Millerite ngir melokaan woote boobu. Yëgle bu Ñaareel bi mooy woote ngir génn Babilon, te jaar-jaar boobu dafay misaal jaar-jaaru jafe-jafe ndigalu Dibéer bi.
Benn lim yi ci ay tekt yi ci Biibël bi Ellen White di jëfandikoo ngir melokaan bii mooy nettali Sodom ak Gomorrah. Dinañu jàng ci Njàlbéen 19:1-11, te loolu bokk na ci nettali Lóot.
Noonu ngelaar ñaar ñëw Sodom ci ngoon; te Lot toogoon ca buntu Sodom. Bi Lot gisee leen, mu jóg ngir dajeek leen; mu sujjóot ak kanamam jëm suuf. Mu ne: “Xoolleen nag, sama sang yi, ñëwleen, maa ngi leen di ñaan, ca kër seen jaam, te daldi fa guddi, sangu seeni tànk; bu ëllëgee ngeen jóg tôt, dem seen yoon.” Ñu ne ko: “Déedéet; waaye danuy fanaan ci mbedd mi.” Waaye mu dénk leen lool; ba tax ñu duggu ca moom, tàbbi ca këram. Mu defal leen reeru ndaw, togg mburu mu amul lawiir, te ñu lekk. Waaye bala ñuy tëdd, góor gii dëkkuwaay ba, di góor yi dëkk Sodom, wër nañu kër ga, mag ak ndaw, mbooloom xeet wi mépp, jóge fànn wu nekk. Ñu woo Lot, ne ko: “Ana góor ñi ñëw ci yaw tey guddi? Génneel leen nu, ngir nu xam leen.” Lot génn ca buntu ba, jëm ci ñoom, te tëj bunt bi ginnaawam. Mu ne: “Maa ngi leen di ñaan, bokk yi, buleen def jëf ju bon jii. Xoolleen nag, am naa ñaari doom yu jigéen yu xamul góor; may leen, maa ngi leen di ñaan, génneel leen ci yéen, te ngeen def leen lu baax ci seeni bët; waaye buleen def dara góor ñii, ndax loolu moo tax ñu ñëw ci ker gi nekk ci kerug sama roof.” Ñu ne ko: “Dellul ginnaaw.” Ñu neeti: “Ki kenn kii ñëw na fii ngir doxandéem, te léegi dafay bëgg a doon àttekat! Léegi danuy la def lu gën a bon li nu naroon a def ñoom.” Ñu di ñaaxum lool nit ka, di Lot, te ñu jegesi ngir damm bunt bi. Waaye góor ña rocci seeni loxo, réer Lot ci kër ga ci seen wet, te ñu tëj bunt bi. Ñu door góor ñi nekkoon ca buntu kër ga gumbaay, ndaw ak mag, ba tax ñu sonn lool ci seet bunt bi.
Nattu Géej ak Waxtu Yiir wi
Sërin White wax ci ab jéego bu yokkute ci njàngatug nattu gi ci jamonoy Kirist ak ci jamonoy ñi doon Millerite yi, te loolu dafay misaalal ab jéego bu yokkute ci sunu njàngatug nattu. Ci Early Writings, xët 259, mu ne:
“Nit ñi bëggul woon a nangu yégleb Yowaana Miy-Sóob bi, kenn ci ñoom mënuñu woon a jariñoo ci njàngale yi Yeesu jàngale, te itam mënuñuñu woon a jariñoo ci liggéeyu Kirist ci Kër Yàlla ga ci kaw.” Gannaaw loolu mu wax ne: “Ñi nanguwul woon Yégleb Malaaka bu njëkk bi, mënuñuñu woon a jariñoo ci Yégleb Malaaka bu ñaareel bi, te itam mënuñuñu woon a jariñoo ci Yuuxu Guddi gi.”
Ci wàllale ci Early Writings, 259, bi buntu bi tëjjee ci jamono ji Yàlla Almasi bi, Yawut yi nekk nañu ci lëndëm gu mat sëkk, ak gumba gu mat.
Jammono Millerite bu Ñaareelu Malaaka bi mooy jammono Lóot. Ñaari malaaka yi dugg ci dëkk ba (Suwee 1842), Baatu Ñaareelu Malaaka bi agsi, te Lóot dalal leen ñu fanaan fa guddi gi (Waxtu bi ñuy xaar). Am na àtte, te gannaaw loolu bunt bi tëj (22 Oktoobar 1844).
Danuy seet beneen jaar-jaari Biibël bu am jamono ju yàgg te méngook ak jaar-jaari Millérite, bala nu boole loolu lépp.
Muusaa, Bérab bi, ak Waxtu Tàggat bi
Taariix bu tegu mooy Muusaa di jël ndigalu tabax kër gu sell gi ak Yoonu Yàlla.
“Ci bésub juróom-ñaareel ba, mooy bésu Noflaay bi, ñu woo Musa mu yéeg ca niir ba. Niir gu néew te màgg gi ubbiw na ci kanam Israayil gépp, te ndamu Boroom bi feeñ na mel ni safara suy lekk. ‘Noonu Musa duggoon ca biir niir ba, daldi yéeg ca tund wa; te Musa nekk ca tund wa ñeent-fukk fan ak ñeent-fukk guddi.’ Patriarchs and Prophets, 313, 314.”
Nekkug ñent-fukk ak benn fan yi mu yégg ci tundu wa, boobu jëfandikoo woonul juróom-benn fan yi ñu waajal.
Ci jamono, Muse jàppoon na 46 fan ngir jot ndigalu yu aju ci tabax kër Yàlla ga, te loolu méngoo ak 46 at yi diggante 1798 ak 1844, bi Boroom bi yékkatee kër Yàlla gu Millerite; ak itam 46 at yi Erodda tabaxaat kër Yàlla ga, ni ko Yowaana 2:20 waxe, ak 46 kromozom yi nekk ci kër nit ki. Ci biir juróom-benn fan yi, Yosuwe àndoon na ak Muse, te ñoom ñaar ñépp lekk mana te naan ndox mu bawoo ca dex bu wàccée ca tund wa. Yosuwe dugguloon ci niir wi ak Muse waaye dafa desoon ci biti, di lekk te naan bis bu nekk, di xaar dellusiinug Muse, fekk Muse dafa kooroon diiru ñeent-fukk fan.
Bi Musaa nekk ci tund wa, jot na ndigal yu aju ci tabax kër gu sell gu nekk fi ngëneelug Yàlla di feeñ a màgg. “Nañu ma tabax ab kër gu sell, ngir ma dëkk ci seen biir” (Exodus 25:8), loolu moo doon ndigalu Yàlla.
Fii mooy fa nu gis limu 46 ñu boole ko ak tabax kër-yàlla gi.
Dina jàng ci téere Mucc gi te seet benn waxtu yéex ci nettali bii, ndaxte muy misaal bu jiitu waxtu yéex bi ci jamono Kirist, ci jamono Millerites yi, ak ci mujju àddina si. Waxtu yéex bi moo sos xaalis bi di may ñu yégle Woote bu Diggante guddi gi, te mu jur ñaari xeetu jaamu. Su fekkee ne amul woon waxtu yéex bi, doxalin yu jaarale nettali boobu duñu nekk woon ngir li Boroom bi bëgg a matal ci Woote bu Diggante guddi gi. War nañu gis li waxtu yéex bi di tekki.
Mu ne Muusa ne: “Yéegal ci Boroom bi, yaw ak Aaróon, Naadaab ak Abihu, ak juróom-ñaari magi Israyil; te ngéen sujjóot ci sore. . . . Noonu Muusa jël genn xaaj ci deret ga, dugal ko ci ñaxtu yi; te genn xaaj ci deret ga mu wërsëg ko ci saraxal ba. Te mu jël téereb kóllëre gi, jàng ko ci kanamu nit ñi; ñoom ne: ‘Lépp lu Boroom bi wax, dinanu ko def te déggal.’ Noonu Muusa jël deret ga, wërsëg ko ci nit ñi, ne: ‘Xoolleen deretu kóllëre gi, gi Boroom bi fas ak yéen ci mbirum lépp lii ñi wax.’ Esóod 24:1, 6-8.
Ci 46 fan yii, ci Waxtu Tàkk bii, mooy bi Boroom bi di dugg ci kóllëre ak benn xeet.
Ndax Boroom bi dugaloon na kóllëre ak Milerit yi ci jaar-jaar boobu? Waaw.
Ndax moo dugg ci kóllëre ak kërceenug gëmkat yi ca Pentekot, ci jamonoy Kirist? Waaw.
Kon nag, jamono bi mu yàggu bii bokk na ci màndargayi Yàlla bi di dugg ci kóllëre ak askan.
Noonu ne Musa wax ne ko: «Yéegël ma ci tundu ba, te nga nekk fa; te dinaa la jox ay tabla yu doj, ak yoonu, ak ndigali yi ma bind, ngir nga man a leen jàngal.» Noonu Musa jóg, moom ak Yosuwe, ndawam; te Musa yéeg ca tundu Yàlla ga. Moom ne mag ña: «Toogleen fii ngir nun, ba kera nu dellusi ci yéen; te xoolleen, Aaróon ak Hur ñoo ngi ak yéen; ku am mbir mu war a àtte, na ñëw ci ñoom.» Noonu Musa yéeg ca tundu ga, te niir wuus tundu wa. Ndono Boroom bi daldi dëkk ci kaw tundu Sinaay, te niir wi muur ko juróom-benni fan; te ca juróom-ñaareel fan ba mu woo Musa ca biir niir wa. Te melo ndono Boroom bi mel ni safara suy lakk ci kaw tundu wa ci gis-gisu bànni Israyil. Noonu Musa duggu ca biir niir wa, daldi yéeg ca tundu ga; te Musa nekk ca tundu ga ñeent-fukk fan ak ñeent-fukk guddi. Esóod 24:12-18.
Ci jamono Musaa, gis nañu fa ab waxtu bu yàgg. Ci waxtu woowu, ñaari tabaliy yi dafañu misaal kóllëre gi, te Boroom bi dafay dugg ci kóllëre te di jox Musaa ndigal yu jëm ci tabax kër Yàlla gi.
Ci 1798 ba 1844, ñoñu 46 at yi, Boroom bi doon yékkati kër-u-Millerite ba Mu mën a duggu ci kóllëre ak Israayil u jamono jii.
Jamono ji nu jàng nanu ci Musaa ak waxtu bi ñaari-fukk ak fukk ñaar ñi mag ya yàggaloon, ñu koy wax Pentekoos ci jaar-jaari mboolem bindu Yàlla—juróom-fukk fan gannaaw Bésub Mucc. Boroom bi santaane woon Israyil ngir ñu fàttaliku Pentekoos ba fàww. Ci Kóllëre Gu Bees gi, Pentekoos mooy benn njàngat wu mag ci mbooloom gëstu Kiristaan yu njëkk ya, te muy fàttaliku jaar-jaar boobu sax. Nun gis nañu ay bàyyi yu mel noonu ci Pentekoos ci jamono Kirist, ci jaar-jaaru Milerit yi, te bàyyi yooyu dinañu dellusi itam ci mujjug àddina si.
Pàntkot ak waxtu xaar gi ci Kóllëre Gu Bees gi
Na nuyu bëgg a xool Pentekot ci Luka 24:44-52, bi ñuy nettali mbirum yoonu Emayus.
Ci njàlbéen ci téere Luug, ñaari taalibe yi doon dox ak Yeesu ñaan nañu Ko mu toog ak ñoom. Biibël bi jëfandikoo na baat bi “toog.” Am na fa jamono ju ñu téereel ngir toog, waaye nun bëgg nanu teg xel ci beneen jamono ju toog ci moomeel nettali bii.
Te mu ne leen: Lii mooy wax yi ma leen waxoon, bi ma nekkee ak yeen, ne war na ñépp a mat, li ñu bind ci Yoonu Musaa, ak ci Yonent yi, ak ci Sabóor yi, ci mbirum man. Noonu mu ubbi seen xel, ngir ñu man a xam Mbind mi. Te mu ne leen: Noonu lañu ko bind, te noonu it a waroon Almasi bi sonn, te dekki ci ñetti fan baat. Te war nañu yégle ci turam tuub ak baalug bàkkaar ci xeeti àddina yépp, tàmbalee Yerusalem. Te yéen nag, seede yi ngeen nekk ci loolu. Te xooluleen, maa ngi yónni ci yéen li sama Baay dige woon; waaye desleen ci dëkku Yerusalem, ba kera mu ngeen solloo kàttan gu jóge ci kaw.
Wàllu yoon wi ñu war a muñ ci biir, xamleef na ko ndigalu muñ ci Yerusalem ngir kàttan. Fii la kàttanu bataaxal bi di am ci Millérites yi.
Dellu mooy xaar. «Ku barkeel la moom miy xaar.» Lu tax? ngir kàttanloo gi.
Du nga man a déggoo xam ni dooley Waxu Guddi gi nangu na bu baax, su fekkee xamuloo waxtu bi ñuy yéex ba, fa ñu leen santoon ñu xaar dooley boobu. Loolu bokk na ci nettali bi. Ngir leer gi sampu gannaaw sa ginnaaw wéy di leer, war nga xam jaar-jaaru mbind mépp.
Mëngeen gisul bëgg-bëgg fu lii jëm, waaye ëllëg dina leer.
Ñetti Yëntu Kàdduy Wax ak Waxtu Bi Mu Yàgg Ba Tey
Ñetti yeneen waxi yonent yu ngi jëfandikoo ngir yóbbu Mileriit yi ci njëngat ju tax ba am jamono ju yàgg te indi nàqari njëkk bi. Waxi yonent yooyu mooy ñetti yi William Miller waxoon ne ñoom la ko joxoon njàlbéen ngir tàmbali: 1335 bi, 2520 bi, ak 2300 fan yi.
Bu fekkee ne waxtu yiir bi mooy benn xaaj bu am solo ci Yuuxu Guddi, war nga laaj lan moo jur waxtu yiir boobu. Ñoom ñetti waxi yooni waxtu yii la ko jur: 1335 bi, 2520 bi, ak 2300 bi.
Bu fekkee waxkatu 2520 ak 1335, yow da ngay weddi Yuuxu Digg-bi guddi, te da nga rot ci yoon wi, tàmbalee wàcc ca suuf ba, jëm ci àddina sañ-sañul boobu.
Loolu lañuy jëm ak lii lépp.
Ñuytooyu, ndaxte dañoo war a xaar doole bi jóge ca kaw; te ci Jaar-jaaru Millerite, doole boobu mooy Woote gu Diggante Guddi.
Waaye ngeen toog ci dëkkub Yerusalem ba kera mu leen sol doole gu jóge ca kaw. Noonu mu yóbbu leen ba agsi Betani; te mu yëkkati ay loxoom, barkeel leen. Te xew na ne, bi mu leen di barkeel, mu taxawoo ci seen biir, yéeg ca asamaan. Ñu sujjóotal ko, dellusi Yerusalem ak mbég mu réy. Luug 24:49-52.
Betani mooy benno dëkk bu nekk ci wet gi gu Yerusalem, te mu tollu lu ëpp ci genn mile ak genn-wàll ci biti dëkk bi. Ca jamono ji Yeesu nekkoon, loolu doon na diggu gu am solo, ndaxte nit ñépp daan nañu dox rekk fu nekk.
Betani tekki “Këru ñu wóor ñi.”
Bëtani mooyoon fu Yeesu gëna bëgg a nekk, fa Lasaar, Mariya ak Marta dëkkoon.
Am na solo ci se, mooy bindu mboolem xew-xew yi ci “Triumphal Entry” la Sister White jëfandikoo ngir melokaan “Midnight Cry.”
Bala Yeesu di dugg Yerusalem ngir Dugg gu Yéegu gi, Mu yéexoon ci Betani, Kërug Ñi Baaxul. Am na waxtu wu yéex a jiitu Dugg gu Yéegu gi, ni mu amee itam waxtu wu yéex a jiitu Yuuxu Guddi gi. Ñoom dañuy jaar ci ay jaar-jaari wax ji méngoo, waaye nu ngi sax di wax ci Luug 24:44-52 ak di xaar te di yéex ci Yerusalem.
Ci téere yi Early Writings, xët 247, bi muy wax ci Jaar-jaari Millerite, Sœur White nee na:
Ñi ñaak yu metti xol yi gis nañu ci Mbind mi ne ñoom dañoo nekkoon ci waxtu yéex bi, te war nañu woon muñ, xaar ak muñeel matug peeñ ma. Benn seede boobu lañu doxaloon ngir séentu seen Boroom ci atum 1843, moo leen yóbbu woon it ngir yaakaar ne dinañu ko gis ci 1844.
Ci waxtu yu guddi bi, ñi di Millerites ñu ubbeekuwoon seen xam-xamu Mbind mi.
“Ñi ñu am naqar ci jëfandikoo bu njëkk bi” gis nañu ci Mbind mi ne dañoo nekkoon ci waxtu yi yàgg, te benn seede bi leen jiiñaloon ba ñuy wax ne 1843 mooy atub dellusi Boroom bi, léegi mooy firndeel ne 1844 la.
Lan la Boroom defaloon? Mu ubbi seen xel. Lii mooy jaar-jaaru nettali gu méngoo ak taalibey yi.
Jamono Yàggub ak Kóllëre gi ci Kàllaama gi
Am na ay yàgg ci nettali Yàggóob. Jotay gu yàgg gii leeral na lu bare ci dëgg-yoon yu yonent yi, doonte sax nun dinga leen laal rekk ci ay wetu ci ñoom.
Njàlbéen 28, tambali ci saar 10, dafay won ne nettali Yàqub dafay jiite ci jëfandikookug mujjug àddina. Doom yu Yàqub tegu nañu ci 144,000 ñi ci mujjug àddina.
Yakóoba amoon na doom ñent—ñaar ay jabar, Raxel ak Léeya, ak ñaar ay jaamuy jabar. Mu waroon a liggéey ngir ay jabaram: 2520 fan ngir Léeya ak 2520 fan ngir Raxel. Ci nettali Yakóoba bi, gis nanu ñaari 2520 yi, te ñuy tegtal Nguuru Bëj-gànnaaru ak Nguuru Bëj-saalumu.
Yakub mooy misaalug Jaar-jaam yu Millerite ak 144,000 yi. Nettaliem war na jox nu leer ci mujjug àddina.
Noonu Yàqub génn na ca Beerseba, jëm ca Haran. Mu agsi ci benn bérab, ne fa guddi gi yépp, ndaxte jant bi sori woon; mu jël ay doj yu nekkoon ca bérab boobu, def leen ngir mu dal ci seen kaw, te tëdd fa ngir nelaw. Noonu mu gént, te gis léegi ab éskale bu taxaw ci suuf, te njéegoom di jot asamaan; te gis léegi malaakay Yàlla yi, di yéeg te di wàcc ci kawam. Te gis léegi Boroom bi taxawoon ci kawam, ne: Man maay Aji Sax ji, Yàllay Ibraayma sa baay, ak Yàllay Isaaxa; suuf si nga tëdd ci kawam, dinaa la ko may, ak sa askan wi. Te sa askan dina mel ni pëndu suuf, te dinga yaatu jëm sowu, ak penku, ak bëj-gànnaar, ak bëj-saalum; te ci yaw ak ci sa askan la xeeti àddina yépp di ci barkeel. Te gis léegi, maa ngi ànd ak yaw, te dinaa la sàmm fu mu ne nga dem, te dinaa la dellooat ci suuf sii; ndaxte duma la bàyyi, ba kera ma def li ma waxoon ci sa mbir. Njàlbéen ga 28:10-15.
Boroom bi dina duggu ci kóllëre ak Yàqub. Bu Boroom bi duggee ci kóllëre ak Muse ak Israyil, am na jamono ju yéex; bu mu duggee ci kóllëre ak Yàqub, am na jamono ju yéex; bu mu duggee ci kóllëre ak Israyil bu jamono jii ci Taariixu Millerite, am na jamono ju yéex; te bu mu duggee ci kóllëre ak mbooloom kiristaan yi ca Bentekot, am na jamono ju yéex.
Ci nettali, ci jamono yéeg ñi bokk ci moom xel ngir ñu xam Kàdduam, te loolu ñu màndargaal ko ci eskalye bi ak malaaka yi yéeg di wàcc—te muy màndarga bu jokkoo bi nekk diggante Yàlla ak nit.
Noonu Yàqub xulli ci teddam, ne: “Ci dëgg Boroom bi nekk na fii, te xamuma ko woon.” Mu tiit, ne: “Bérab bii nak tiitlu la! Du lenn ludul kër Yàlla, te fii mooy buntu asamaan.” Njàlbéen ga 28:16, 17.
Caayu guddi gi, janqat yu Millerite yi di yewwu te nekk kër Yàlla. Mu ngi dugg ak ñoom ci kóllëre, def leen Israyil bu jamono jii.
Noonu suba teel la, Yàqub jóg, dal xeer wa mu defoon ndax boppam, taxawal ko mu nekk kenn, dal diwliw oliif ci kawam. Mu tudde berab boobu Betel; waaye ci njàlbéen, turu dëkk ba moo doon Luz. Génesis 28:18, 19.
“Luz” soppi na. Millerites yi nekkuñu Yàlla ci atum 1798. Jaar-jaaru Millerites mooy jaar-jaaru ni Mu dugg ci kóllëre ak ñoom te def leen ay nitam, soppi leen “Luz” ba “Bethel.”
Noonu Yàqub fas yéene ne: “Bu Yàlla ànd ak man, te di ma wottu ci yoon wi may dox, te di ma may mburu ma lekk ak yéré ma sol, ba ma dellu ak jàmm ca kër sama baay, kon Boroom bi dina doon sama Yàlla. Doj wii ma taxawal muy ken, dina nekk kër Yàlla; te lépp loo ma jox, fukki xaaj yaak benn dinaa ko jébbal yow.” Ndimbalu 28:20-22.
Ndigalu Yàqub mooy dugg ci kóllëre. Mu ñaan Yàlla mu sàmm ko ci yoon wi—Yoonu Njàlbéen yi—te mu may ko mburu mu lekk. Millerite yi war nañu lekk seen mburu te bañ a dellu ci dofug Protestaŋ yi.
Bu ñuy wéyal di lekk mburu mi Yàlla di nu may, dina saxal Kóllëreem ak nun. Mburu mi ak yéré yi nekk ci geennu Yàqub gi dañuy misaal dëgg yi nekk ci 1843 Chart bi, yi Ellen White tudde Doj wu Sax ba Fàww—the Old Paths ak mburu mi.
“Éskalye bi Yàkkob gisoon ci peeñ gu guddi gi, te suufam tëdd ci kaw suuf, ba ñaareelam gawe ba ci asamaan yi gën a kowe; Yàlla mi boppam nekk ci kaw éskalye bi, te ndamam di leer ci bépp ñaareel; malaaka yi di yéeg di wàcc ci éskalye bu leer gu xonq boobu, mooy màndarga jokkoo ju sax di wéy ci diggante addina sii ak bérab yu asamaan. Yàlla di matal coobareem jaarale ko ci liggéeyu malaaka yu asamaan, ci njaxlaf ak nit ñi gu dul jeex. Éskalye bii di feeñal yoonu jokkoo ju jub te am solo ak waa suuf sii. Éskalye bi doon na tegtal Yàkkob Ki jot addina ji, Mi di boole suuf ak asamaan. Képp ku gis firnde ak leerug dëgg te nangu dëgg, di wax ne am na ngëm ci Yeesu Kirist, ab yonnent la ci maana bi gën a kawe ci kàddu gi. Moom mooy kiy jot alalu asamaan, te warugam mooy joxe ko, tàllal li mu jot.” Fundamentals of Christian Education, 270.
Bi Mu leen ubbee seen xel ci jamono juy yéex, daf koy def ci yónnee malaaka yi ñuy yéeg ak a wàcc ci eskaliyee bi.
Su fekkee dëgg gi, am nga warugar a ko bokk. Su fekkee nga matal sa warugar, dinga nekk léeg-léeg ba—yoonu jokkoo bi. Ñu woo nañu ngir nekk yoonu jokkoo boobu.
“Éskala bi teewal Kirist; mooy yoonu jokkoo bi nekk diggante asamaan ak suuf, te malaaka yi di dem ak dikk ci waxtaan wu sax ak xeetu nit ñi daanu. Kàdduy Kirist yu mu wax Natanayel dañoo dëppook nataalu éskala bi, ba mu ne: ‘Ci dëgg, ci dëgg, maa ngi leen koy wax, gannaaw lii dangeen gis asamaan ubbiku, ak malaakay Yàlla yi di yéeg ak wàcc ci Doomu nit ki.’ Fii, Musalkat bi santoo boppam ak éskala bu kumpa bi, buy tax jokkoo man a am diggante asamaan ak suuf.” Review and Herald, November 11, 1890.
Yàqub am nafa gu yàgg; mu yàgg te gis ci géntam eskale bi, te loolu dafay firndeel ne Boroom bi day ubbi xel ci Kàdduam ci ay nitam nakong waxtu wu yàgg woowu. Ci jaar-jaar boobu, Boroom bi dina dugg ci kóllëre ak nitam, di leen jële ci Luz te def leen Betel—Kër Yàlla.
Yoon wi jokkoo gi melokaan yi ay malaaka yi yeeg te wàcc ci kaw éskale, moom mi di Kirist, am na itam ay tegtal yu ni mel ci Sekariya. Sœur White wax na ci mbir mii ci Review and Herald, 20 Sulet 1897, doonte sax mu jëfandikoo beneen misaal.
“Ñiñ mi teg ci wetu Boroom bi moom suuf sépp, am nañu taxawaayu biñ joxoon benn yoon Seytaane ni kerub bu muur. Ndeyjoor yi sell yi wër nguuram.”
Lan mooy “mbind yu sell yi”? Ay malaaka lañu. “Jaarale ko ci mbind yu sell yi wër gànguneem, Boroom bi dafa di sax ci jokkoo gu bañ a dagg ak way-dëkk yi ci suuf.” Loolu mooy eskalye bi. Waaye, fii rekk, Bañs White du jëfandikoo eskalye bi ni màndarga bi.
“Diw wurus wi moo ngi mel ni yiw, mi Yàlla di dugal ci lampi ñi gëm ngir duñu daldi yëngu-yëngu ba noppi màndi. Su fekkee ne diw ju sell jii duñu ko tuurée jóge asamaan ci bataaxi Xelum Yàlla, ndoxi lu bon yi dinañu am sañ-sañ gu mat ci kaw nit ñi.”
“Yàlla day suufal boppam bu nu jëleeul wax yi Mu nu di yónnee. Noonu nag, dañuy bañ di nangu diwlin wu wurus wi Mu bëggoon tuuru ci sunuy ruu ngir ñi nekk ci lëndëm jot ci moom. Bu woote bi agsee ne: ‘Xool-leen, boroom céet bi ngi ñëw; génn-leen ngir daje ak moom,’ ñi jëleewul diwlin ju sell ji, ñi sàmmulwul yiwu Kirist ci seen xol, dinañu gis, ni janq yi ñakk xel, ne setuñu ngir daje ak seen Boroom. Amuñu ci seen bopp doole ju ñuy manee amee diwlin ji, te seen dund dañu yaxu. Waaye su ñaanoon Xelu Yàlla ju Sell ji, su nu dénk baaxe, ni Musaa defee ne: ‘Won ma sa ndam li,’ mbëggeel Yàlla dina fees ci sunuy xol. Jaarale ko ci tubey wurus yi, diwlin wu wurus wi dina agsi ci nun. ‘Du ci kàttan, du ci doole, waaye ci sama Xel la, ñeel na Boroom mbooloom yi.’ Ci di jël leer yu xonq yu Jantub Njubte gi, doom yi Yàlla dañuy leer ni ay lamp ci àddina si.” Review and Herald, July 20, 1897.
Ci nettali Yàqóoba, nu ngi am nettali jaar-jaaru Millerite. Am na jamono ju yàgg, te mu gis eskalye bi muy firnde jokkoo diggante Asamaan ak Suuf.
Sakariya daf nu ci ñaari tuyoo yu wurus. Eskaliye am na ñaari wet yu mag ci moom, waaye Sakariya woowe na leen ñaari tuyoo yu wurus.
War nañu jot yégle yi descendu ci éskaléeru Asamaan te jottali leen ñeneen. Su nu ko defe, danuy nekk cér bu bokk ci éskaléeru ba, te bokk ci yoonu jokkoo ji.
Sœur White jàppale na lii ak léebub fukki janq yi.
Ci jaaru Millerites bi, ñoom dañu doon matal léeb bu Fukk i Janq yi. Wàqtu yàgg ba Yàqub doon xaar mooy wàqtu yàgg ba ci Macë 25 ak Abakuk 2: “Bu gis-gis bi yàgg sax, xaaral ko.”
Nettalib Yakóob ak Sakariya mooy benn jamono yu yàgg ci xaar.
Waxtu yéex bi di màndargaal, ci yeneen mbir yu bari, ne Boroom bi bëgg na yokk xam-xamu ay toppkatam ci Kàddu Yàlla gi. Su fekkee ne jotuloo ca Xob bu Sell ba, yaay janq bu ñàkk xel.
Bu ngeen agsee ci jaar-jaar bii, bu bunt bi tëjeelee te ngeen nekk janq bu ñakk xel, Rakku Jigéen White nee na: “Kàddu yi gën a metti yi déggoon mukk mooy bii: ‘Xamuma leen woon.’”
Mannga mënuloo weesoo diggante jamono jàll ba xaar ak Yuuxu Guddi gi. Jamono jàll ba xaar mooy jur tuur gu bare gu Xel mu Sell mi, te loolu ubbi xel nit ñi Yàlla ci Kàddu gi ca Yuuxu Guddi ga, te di jox diw li wuutale janq yu ñaaw yi ak janq yu ñakk xel yi.
Jamono yi Nekk ak Kèriis ak Kéemaanam gu ëpp kàggu
Am na nguur gu Yàlla digle woon ba Kirist def jëf bi gën a mag ci ay jëfam — dekkal Lasaar.
Yeesu jot na xibaar bi ne: «Lasaar dafa feebar. Ñëwal, nga ñëw toppatoo ko.» Waaye Yeesu demul ci saa si.
Rakku White wax na ne, taalibe ya daanu ci lii. Ñu daan xalaat lu tax moom du dimbali xaritam, walla wone dooleem ni Almasi bi. Waaye Yeesu yéex na.
“Ci yéexoon a ñëw ca Lasaar, Kirist am na woon benn pexe yu yërmande ngir ñi ko jote woonul. Mu toogaat, ngir mu dëkkal Lasaar ci dee, ba jox ay nitam yu déggadi te gëmul beneen firnde ne moom mooy dëgg-dëgg ‘ndekkite gi ak dund gi.’ Bëggul woon a bàyyi bépp yaakaar ci nit ñi, xaraanu kër Israyil yu ñàkk te réer. Xolam dafa bëgg a xar ndax seen réccu xol ak seen bañ a tuub. Ci yërmandeem mu fas yéene jox leen beneen firnde ne moom mooy Ki delloo, Ki kenn kudul moom man a indi dund ak duggu ba fàww ci leer. Loolu waroon a nekk firnde bu saraxalekat yi mënul a juum fate. Looloo tax mu yéex a dem Betani.” The Desire of Ages, 529.
Mu ngi yàggluwoon ngir jox leen benn yokkute bu mujj ci nekkam ci indi ndeyjoor ñi ci dundat. Këram gu gën a màgg gii, mooy dekkal Lasaar, moo teg woon màndargay Yàlla ci liggéeyam ak ci waxam ne mooy Boroom Ndono Yàlla. Ca Yuuxu Digg-Guddi ga, Boroom bi moo ngi yékkati jangoro yu xel yi. Lii mooy misaal bu wone yoon wu tëj gi. Millerit yi dañu doon tëju, te loolu di misaal bu wone tëju 144,000 yi. Jàngat bu Lasaar mooy ne Kirist man na jël kenn ku dee ci moytoo ak bàkkaar, ba delloo ko ci dund. Ci jaar-jaar bu Lasaar, Kirist moo tekki dee ni nelaw la. Ñoom ñépp dañoo nelaw. Moo ngi yàgglu. Dina dekkal Lasaar, delloo leen ci dund te teg seelam ci seen kaw. Lii mooy kéemaanam gu gën a màgg. Ci sunu jaar-jaar, bu mu tëjee 144,000 yi, dina leen yékkati ni benn ràññee. Sakariya wax na ne ràññee boobu mel na ni doj yu wert ci kawarug buur. Lii mooy jëfam gu gën a màgg.
Ak sëriñug ak ubbeeku dëgg gi ci jaar-jaaru Millerite, waxtu yi yàgg te jur xarit mooy fu Boroom bi ubbilee dëgg gi. Éskaliyee bi, ak malaaka yi yéeg di wàcci, foofa la njeexital tëj mi di ame.
Dugg bi mu Yeesu dugge ak ndam ak Yuuxu Guddi Gi
Léegi, nuy xool Dugg ga ak ndam. Seetleen li Sister White mengook Dugg ga ak ndam ci Spirit of Prophecy, volume 4, xët 250.
“Xaacu guddi gi, wax jiitu woonul lool ci njàngat ak waxtaan, doonte sax firnde yi ci Mbind mi leer nañu te mat nañu. Waaye amoon na fa doole ju di bërndeel te di yëngu xol. Benn sikkiwul, benn laaj amul. Bi Kirist duggee Yerusalem ak ndam, nit ñi dajaloo woon jógé fu nekk ci réew mi ngir sàmm xewu màggal ga, daw nañu dem tundu Oliw yi; te bi ñuy booleeku mbooloo ma doon yóbbu Yeesu, daldi jàpp xel mu sell mi jamono jooju indiwoon, te yokk xaacu ba ne: ‘Yaw mi ñuy ñëw ci turu Boroom bi, barkeel nga!’ [Matthew 21:9.] Noonu itam, ñi gëmul woon te doon dawsi ndaje yi Adventist yi—ñenn ci njort, ñenn it ngir ñaawal rekk—dañu yëggoon doole ju di wóoral jooju ànd ak yégle bi, ‘Xool-leen, Boroom sëyet bi ngi ñëw!’”
Dugguu Ndam li moo di joowaanu Leetaare Guddi gi.
Na nu jàng li Rakk-yi White wax ci dugg gu njàmbaar gi nekk ci The Youth Instructor, 21 Feewriye 1901.
“Jamono duggu Almasi ci Yerusalem moo doon waxtu gii gëna neex ci at mi. Tundu Oliw yaa ngi woon muuru ak bu bax, te kër-ndóomb yi rafetoon ak xob yu bariy melokaan. Ci gox yu wër Yerusalem, nit ñu bare ñëwoon nañu ci màggal ga ak bëgg-bëgg bu dëggu ngir gis Yeesu.”
Lu tax? Ndax dégg nañu mbirum Lazarus.
“Pees bi gën a màgg ci kéemaani Musalkat bi, mooy bi mu dekkalee Lasaar ci ñu dee ba, dafa amoon jëf ju yéeme ci kaw nit ñi, te mbooloo mu réy te fees ak bëgg-bëgg dafa jëm ba ci bérab ba Yesu nekk woon di fa toog.”
Noonu, Mu ngi yeggali ca Betani bala duggu gi ak ndam.
Lii di wax ju ëpp diir la.
Bi bët ba diggantee la woon ba Yesu yónni ay taalibeem ca dëkk ba tudd Betfase, ne leen: «Demleen ca dëkk ba nekk ci seen kanam, te ci saa si ngeen dina gis ab mbaam bu ñu lott ak doomam; yiwileen leen, indileen ma leen. Bu leen kenn waxee dara, waxleen ne: Boroom bi soxla na leen; te ci saa si dina leen bàyyi.»
Loolu na nekkoon yoon wu jëkk ci biir liggéeyam, bi Kirist maye woon ndigal ngir war; te taalibey yi déggoo ko ne mooy màndarga buy won ne mu ngi bëgg a jël sañ-sañam ak kàttanam gu buur, te toog ci gàngunaayu Daawuda. Ak mbégte lañu matale ndigal la. Ñu gis nag xale mbaam ma, yewwi ko, indi ko ca Yeesu, te mu toog ci kawam. Bi Yeesu toogee ci kaw mala ma, asamaan bi fees ak yuuxu cant ak ndam. Yorewul woon benn màndarga buy feeñ ci boppam ne buur la, solul woon yéré njalom, te toppu ko woonul xarekat yi. Waaye mbooloo mu fees ak yaakaar te yëngu ci xel moo ko wër. Dafoon dekkal ku dee. Nit ñi dafa seen xalaat ne dafay ñëw ngir nekk Musalkatu Israyil. Ñan ñoo doon nit ñii?
“Ñu baree di nax seen bopp ne waxtu jot na ngir Israyil mu goreel. Ci seen xel ñu ngi gis xarekat Room ya tasaaroo, te ñu dàqe leen dëkk ba, di génn Yerusalem, te xeetu Yawut yi delluati ba amaat sañ-sañam, goree ci yokkute njàqarekat bi. Lii la laaj bi di jaar ci gémmiñ ba ci gémmiñ: ‘Ndax ci jamono jii ngay dellooat buurug Israyil?’ Ñu baree ci mbootaay bi fàttaliku waxu yonent bi: ‘Bégël bu réy, yow doomu Siyon; yuuxul, yow doomu Yerusalem: xoolal, sa buur maa ngi ñëw ci yaw: moom ku jub la, tey yóbbu mucc; woyof la, war ab mbaam.’ Kenn ku nekk di góor-góorlu ngir raw moroomam ci tontu waxtu yonent wi weesu. Xaacu ba di déggati ci tund ak xuru wi, ‘Hosanna ca Doomu Daawuda bi;’—the Midnight Cry—‘Yéwén na ki ñëw ci turu Boroom bi; hosanna ci kaw gi gën a kawe.’”
Amoonu jooy walla yuuxu deesu woon ci gaaw ga. Ñi nekkoon gumba bëccëg, waaye seen bëtër dañu leen fajoon ci Doom Yàlla, ñoo jiite woon.
Kan mooy yënguji ji? Ñi nekkoon Laodiseankat.
Ñu tegsi woon ci Yeesu, fekk kenn ki Mu dekkaloon ci dee di jiite mala bi Mu waroon. Ñi nekkoon déggul te mënul wax, te léegi wéral nañu, dimbaliwoon nañu ci yokk hosanna yu neex ya. Ñi lafañoon, te léegi di dox, dagg nañu garab yu palmier te tas leen ci yoonam.
Nit ku gaana woon miiroon na ci biir askan wi, nekk na fa, setee ci dooley Musalkat bi. Mu lal ay yéreem ci yoon wu Musalkat bi, di wax, “Santleen Boroom bi; ndaxte baax na: ndaxte yërmandeem sax na ba fàww.”
Góor ga woonoon jinne ya woon faatale fa nekk fi, léegi mu dellusi ci xelam bu baax, yokk ay seedeem ne: «Boroom bi def na ma yu réy, te maa ngi ci bég.»
Ñi dee yi dekkat woon nekk nañu fa, di Ko màggal. Jigéenu jëfandikook doomam ju amul baay wax nañu ay jëfam yu yéeme. Xale yu ndaw yi, ñi ñu fajon ci seetlu, ak ñi ñu delloo woon ci bàmmeel bi, tas nañu yoonu Kilifa gi ak cari tàndarma ak tóor-tóor.
Noonu, Yeesu nekk na ci Kërug Ñàkk yi, muy wone Jamono ju Yées.
Lu tax? Ndaxte Mu ngi ci bëgga tuur Xelam Bu Sell bi ci seen kaw te ubbi seen xel, muy wax ci Yuuxu Guddi Digg bi.
Ci nettali, Mu ngi ñëw ni Buur, te loolu mooy jëme ci 22 Oktoobar 1844. Ndax Yeesu dafa ñëw ngir jot nguur 22 Oktoobar 1844? Waaw.
Lii mooy Dugg gu màgg ga, te am na ñi dina yuux Mbëggeel guddi gi.
Ñoom ñi kanam yi? Ñoom mooy ñi ñu soppi ndax dooleb Kirist.
Bataaxalu njubug Yàlla bi Kirist di sunu njub, ak kàttanam ngir soppi nu, jële nu ci gumba nekk kuy gis, ci dee nekk kuy dund, ci gaana nekk kuy sell, yóbbu nañu ko ci jaar-jaaru Dugg bi ak ndam, muy misaal bu jiituu Yuuxu Diggante Guddik. Lan moo yóbbu bataaxal boobu?
Lu Kirist war a war lu? Móora. Ndaxte yégleb Lislaam mooy yébb yégleb njubtegu Kirist.
Ci atum 1840, dooleb Waxtaanu Malaaka bu njëkk bi dafa boole woon ak tënku Islaam. Waxtaan bu njëkk bi moo jiite ci Waxtaanu ñaareel bi; mënuñu leen a tasale.
Bataaxal bu njëkk bi yóbbu na Ñaareelu Bataaxal bi.
Bataaxal bi jëkk bi dëggóon na bi Islaam téyeeku, ba matal yoonu waxande gi. Dëggal boobu dooleel na Bataaxalu Malaaka bi jëkk bi, te mu waral Protestaa yi tëj seen bunt yi ci kanamam.
Tëjju bunt yu kërcewoon njàngum Protestan yi mooy woon bañ Baatu Lislaam bi.
Jëmkanam Millerite bi mel ni sunuy jaar-jaar.
Baatu njubug Kirist ci jamono ji ñuy téye 144,000 yi, bi Boroom bi di tuur Xelam bu Sell te ubbi Mbind mi ci Laodise yi ak gaana yu Advantis, yeneen yoon nag, ñu ngi ko yóbbu ci mbaam mi—Baatu Islaam.
Ci biir ak ngone 1844, yégle bi ne, “Xoolleen, Boroom séet bi ñëw na,” amoon na. Ñaari wàll yi jigéen yu xel ak yu ñàkk xel di tegtal, ca jamono jooju seen melokaan feeñ na—benn wàll gi di ñi doon xaar ak mbégte feeñug Boroom bi, te ñu doon waajal seen bopp ak farlu ngir daje ak Moom; beneen wàll gi di ñi tiit ji di yóbbu te di dox ci yëngu-yëngu rekk, te ànd ak njàpp bu ne dëgg gi mooy ab xalaat rekk, waaye ñu amul woon yiwug Yàlla. Ci léebu bi, ba boroom séet bi agsee, “ñi nekkoon waajal dem nañu ak moom ca céet ga.” Ñëwug boroom séet bi, bi fi ñu indi ci kanam, mooy lu xew balaa céet ga. Céet ga mooy tegtal nangu gi Kirist di nangu nguuram. . . . The Great Controversy, 427
Dugg gu màndarga mooy ñëwug Buur bi. Ci 22 Oktoobar 1844, moom di jot Nguur gi. Loolu mooy Dugg gu màndarga mooy.
Ci jamono ji la ñaari xeeti nit ñi diñu leen di tëj ci seen peeg.
«Yégle bi nekk, “Xoolleen, Boroom jabar bi ngi ñëw,” ci nooru atum 1844, indi na ay junni nit ñuy séentu dikkug Boroom bi ci saa si. Ci waxtu wi Yàlla tëraloon, Boroom jabar bi agsi na, waaye du ci suuf, ni nit ña yaakaaroon, waaye ci Asamaan, ca Kanam Mag ma Yàggoon a nekk, ngir céet bi, mooy nangu nguuruam. “Ñi waajaloon dugg ak moom ci céet bi: te bunt bi”—lan la?—“tëj na.” Duñu doon teew ci céet bi ci seen bopp; ndaxte am na ci asamaan, fekk ñoom nekk nañu ci suuf. Toppkat yi Kirist war nañu “xaar seen Boroom, ba mu dellusee jóge ca céet ba.” Luug 12:36. Waaye war nañu xam liggéeyam, te topp ko ci ngëm, bi muy dugg ca kanam Yàlla. Ci seenu tekki rekk lañuy wax ne dugg nañu ci céet bi.» The Great Controversy, 427.
Ay Kàddug Mbind mi ci Wàqtu gi ñu War a Tóog Di Xaar
Ay ay Mbind mi ñuy leer feeñal waxtu yiiru bi. Dinañu leen jaar bu gaaw, te jeex ak benn waxu Sister White.
Bi yëgg yàgg, ñoom ñépp nelaw ba dee nelaw. Macë 25:5.
Fi ci boppam, 22 mars 1844, muy wax ci Jamono ju Yàgg ji.
22 Mars 1844, du ab yëg ci kàdduy waxi Yàlla yi nekk yëgleb. Moo doon bés bi Millerite yi jàpp ci lënt, waaye moo jur ñetteel bi jëkk te xamle jamono ji muñ-gaawlee.
Mbind mi wax ne Yàlla moo jur waxtu yi yàgg; xamul-xamulug nit ñi moo ko jur: “Bu feeñ ga yàgg, xaaral ko, ndax du yàgg, te du fen.”
Yeer na ki muñ di xaar te jot ci junni ñetti téeméer ak ñett-fukk ak juróom fan yi. Waaye yow, demal sa yoon ba mujj ga; ndax dinga noppalu, te taxaw ci sa cér ci mujjug fan yi. Daniel 12:12, 13.
Mën ngaa man a jàng ci ñaari yoon. Benn yoon walla beneen:
Yàlla na barkeel ki muñ di xaar, barkeel itam ki agg ci 1335. Waaye demal sa yoon ba mujj ga: ndaxte dinga noppalu, te taxaw ci sa cér ci mujjug fan yi.
Barke biy ñëw ci 1335 du mbirum jot jeexital yenn waxi jamono gu ñëw ci kanam rekk. 1335 bi jeex na ci atum 1843 ci Kàrt bi. Barke bi du jeexital waxi jamono rekk, waaye mooy xexperience bu “waxtu bi ñu yàgg a xaar”. Barke bi am na diggante “Waxtu bi ñu yàgg a xaar” ak 22 Oktoobar 1844. Fii lañu la digal nga xaar. “Ku xaar, barkeel na ko.”
Kon nag moo tax Boroom bi dina xaar ngir mu yiw leen, te moo tax it dina kawe ngir mu yërëm leen; ndax Boroom bi mooy Yàlla ju àtte; barkeel ñeel na ñépp ñi koy xaar. Esayi 30:18.
Xaar gi nag ci jamono ju ñuy wax Tarrying Time ba 22 Oktoobar 1844. Su fekkee ne yaa ngi ko xaar, dees na la barkeel.
Ndaxte peeñ mi mu ngi ngir ab waxtu wu ñu dogal; ci mujjam dina wax te du fen: bu yéexee sax, xaaral ko; ndaxte faw dina ñëw, du yéex. Habakkuk 2:3.
Dafay am naxtekat yi Millerit ya waral waxtu yi yàgg. Peeñ mi mooy ngir ab waxtu bu ñu dogal—22 Oktoobar 1844. Du fen, waaye dangeen koy jëfandikoo ne mu yàgg ndaxte am na naxtekat.
Ndax Boroom bi moo tëraloon njàqare ji? Waaw. Rakku jigéen White wax na ko.
Boroom bi indil njaxlaf gi jaarale ko ci Tàngaay 1843 bi. William Miller wax na ne mosul wax ba mu tënk ne 1843 la, waaye ci 1843 bokk yi ñaan nañu ko mu dindi “if” bi te mu teg 1843 muy mandargay yoon. Magg bu jigéen White wax na ne loolu mandargay yoon la bu yoon waxoon, mooy matug Habakkuk 2. Mandargay yoon bii, bi ñuy dogal ci yoonu dëgg ne 1843 la, moo jur waxtu bi ñuy xaar.
“Yeer yi barkeel ñi gisoon liñu gisoon ci atum 1843 ak 1844. Bés bi ñu joxe woon ndigal bi. Te warul am yàgg ci delloo waxaat ndigal bi, ndaxte màndargay jamono yi dañuy mat; liggéeyu mujjaay bi war na a jeexal. Liggéey bu réy dina am ci ab waxtu bu gàtt. Léegi yàggatul ñu dina joxe ab ndigal ci sasal Yàlla, te dina màgg ba nekk yuuxu bu rëy. Noonu Daniyel dina taxaw ci wàllam, ngir joxe seedeem.” Manuscript Releases, voliyum 21, 437.
Xoolal Daniel 12:12, 13 ne: «Yàlla barkeel na ki muñ te agsi ci junni ñetti téeméeri fan ak ñett-fukk ak juróom.»—«Yàlla barkeel na ki agsi ci 1335. Yàlla barkeel na ki agsi ci 1843,» loolu mooy saar bi 12.
Sarax 13:
Waaye demal sa yoon ba mu àgg ci mujj; ndaxte dinga noflaay, te taxaw ci sa cér ci mujjug fan yi. Daniel 12:12, 13.
Sërin White boolee benni lëkk aaya 12 ak 13, te mu wax ne barkeb 1335 bi mat na ci atum 1843 ak 1844. Du mbirum benn tënk ci jamono, waaye dafay jëm ci ñiy xaar duggug ndam li Kirist di dugg Yerusalem, di xam malaakay yi di yéeg ak wàcc ci éskalye bi, te di dugg ci kóllëre ak Boroom bi bi mu leen di jox ñaari tabali kóllëre gi.