Ñaari Habakuk yi ñaar 3 ci 95
Ndëgël gu jëkk: Fondamaaŋu Ñaari Tàllaayu Habakuk
Seet bi tudd nañ ko Ñaari Tàllabi Abaaku. Ba léegi, dafa nekk ni nu ngi jële yenn dëgg ci Kaart yi 1843 ak 1850, du ngir ànd ak seen aayaal ci Biibël fii léegi, waaye ngir taxawal ne Ellen White moo dëggal dëgg yi. Sunu wax mooy ne bu ngeen bañee dëgg yu njëkk yii, ci benn yoon ngeen di bañaa Itam Ruuhu Kàddug Yàlla. Danu bëgg a jëkk a bind loolu ci seede bi.
Xoolu Taariixu Millerite ak Waxu Guddi Ci Géej Gi Ci Guddi
Ci sunu njàngat gi jëkk, nu takkaale woon jaar-jaaru Millerites yi, mooy mileys yu aju ci diggante 1798 ak 1844. Ci sunu njàngat gu mujj ga, nu xoolaat nañu bu baax jaar-jaaru bi tambalee ci waxtu bi mu yéexee ba ca tëjukaay bunt bi 22 Oktoobar 1844, te nu ràññee waxtu woowu ne mooy Yuuxu Diggëer. Yuuxu Diggëer gi dugg na ci jaar-jaar bi ca Exeter Camp Meeting, 12–17 Ut 1844, te moo kontine ba 22 Oktoobar 1844. Waxtu yéex bi, bi tambalee woon ci Mars 1844, bokk na ci Yuuxu Diggëer gi ak ci jëfandikoo setal bi waajal askan wi ngir yégle yonnentaam.
Dañu noxoonoon a taxawal li ci seen xol ak seen xel démb. Mboolem misaal yi nekk ci Kàddu Yàlla te jëm ci yàgg ba xaar, ñuy wax ci mujjug àddina bi. Ellen White, bi muy waxtaan ci 1 Corinthians 10:11, nee na: “Bépp yonent bu yàggoon ci jamono yu weesu yi, waxoon na gën ci sunu jamono moom ba mu dundee.” 1 Corinthians 10:11 nee na: “Léegi mboolem yooyu daldi xew ci seen kaw ngir nekk misaal; te bindees na leen ngir sunu artu, nun ñi mujjug àddina yi agsi ci sunu kaw.” Jaar-jaaru Millerites yi mooy jaar-jaar buy won li di xew ci mujjug àddina bi. Mboolem jaar-jaari Biibël yi jëm ci waxtuw yàgg ba xaar ak li ko topp, ñuy misaalal li war a xew ci waxtuw yàgg ba xaaru Millerites yi ak Yuuxu Guddi gi. War na nu dégg xam yooyu, ndaxte jaar-jaar dina dellu amaat.
2520 bi: Nangu Ellen White dëgëral ko ci
Noonu ak jëfandikoo ci mbir mi njëkk bi nekk ci yeneen Chart yii, doonte sax waxuñu ci moom lu bare. Jàngale bu njëkk bi nu bëgg a won ne Ellen White dëggal na ko bu leer mooy 2520. Ñaari waxtaan yi njëkk dañoo sos ngir yóbbu nu fii. Suba ci njëkk a guddi, dinañu tàmbali xool Daily bi ci Chart bii.
Fàttaliku jiite ak njàngale Boroom bi
Nañu tàmbali ak Life Sketches, xët 196: “Amunu dara lu nu wara ragal ngir ëllëg, ludul su fekkee ni dinañu fàtte yoon wi Boroom bi jiite woon nu ca, ak njàngaleem ci sunu jaar-jaari bind.” Benn mbir rekk la Kiristaan bi wara ragal ci ëllëg: mooy dàq bàyyi yoon wi te réer. Mbir mi war a tax ku ragal mooy bañ a jot dund gu dul jeex. Fi, Sœur White nee na amunu dara lu nu wara ragal ngir ëllëg, ludul ñaari mbir. Lii mooy benn waxin bu siiw ci Spirit of Prophecy bi ci Adventism, waaye lu yàgg la ne, sax, dangay dégg nit ku koy yokk njàngat ci lan mooy njiiṭale gi ak lan mooy njàngale yi mu jublu ci.
Dina wane ne jiite ne mu ngi seet ci moom mooy jaar-jaaru Yuuxu Guddi. Ci jaar-jaaru Yuuxu Guddi, Almasi doon jiite ci waxtu yeex bi, ci dikk ak waarey Yuuxu Guddi, ak ci tëj bunt bi ci 22 Oktoobar 1844. Moom moo sàkku woon ne jaar-jaar boobu jur nit ñi man a dugg ci ngëm ak Moom ci Barab bu Gëna Sell bi. War na nu ragal fàtte jaar-jaar boobu mu nekk, noonu itam njàngaleem yi.
Dina won ne am ne, am nañoo nek jangale bu wér buy jur Woote gu Diggënti Guddi. Jangale boobu nekkul woon daanu Nguurug Ottoman bi ca 11 Awoot 1840, walla xaalisu ñi dee, mi agsi ci jaar-jaaru Yéglebu Ñaareel Malaaka bi ci Taariixu Millerite bi. Dafa doon jangale bu wér ci Taariixu Millerite bi buy jur Woote gu Diggënti Guddi, fa Boroom bi jiite, te amunu dara lu war a tax nu ragal lu jëm ci ëllëg, ludul nu fàtte njiitam ak njangaleem.
Nu bég naa mel ni màndargu ay ndigaloom ak ay jàngaleem mooy Yuuxub Guddi ga. Nañu jàngaat liiñu bind ci njëlbëen gisi-gis Ellen White:
“Ci yoon wi, nit ñi nekk askanu njëlbëen bi doon tukki jëm ca dëkk ba, mi nekk ca gëna sore ci mujjug yoon wi. Amoon nañu leer gu xóot gu ñu taxawoon ca ginnaawam, ca ndoorteelu yoon wi, te malaaka bi wax ma ne mooy yuuxug diggante guddi gi. Leer googu dafa leeraloon yoon wépp, te di leen may leer ngir seen tànk, ngir ba ñu bañ a daanu. Suñu saxee ci xool ci Yeesu, mi nekkoon tuuti ca seen kanam, di leen jiite jëm ca dëkk ba, kon dañoo nekkoon ci kaaraange. Waaye balaa yàgg, am na ñenn ñu sonn, daldi wax ne dëkk ba day sore lool, te ñoom yaakaaroon nañu ne dañuy ko dugge ba noppi. Noonu Yeesu daan na leen dénkóo xel, di yekkati loxoom ndijoor bu tedd bi; te ca loxoom la leer génne, buy yëngatu ci kaw mbooloom njëlbëen bi, ba ñuy wax ci yuux ne: ‘Alleluia!’ Ñeneen ñi nag, ci bëgg-bëgg gu ñaaw, weddi nañu leer ga nekkoon ca ginnaawam, te wax ne du Yàlla moo leen jiite ba ñu agsi fii.”
Ñu ngi weddi Yëgle gu Diggante Guddi, te ci lëf bu jëfandikoo ak Yëgle gu Diggante Guddi, ñu ngi werante ne Boroom bi doonul leen jiite ci Yëgle gu Diggante Guddi. Ñu ngi weddi njiitalu Yàlla ci Yëgle gu Diggante Guddi.
Leer gi woonoon seeniwoon, ba taxawaayu nekk ci lëndëm gu mat sëkk, te ñu daanu, ñàkk gis bànqaasu bi ak Yeesu, te rot ci yoon wi, wàcc ci suuf si lëndëm te bon bi nekk.
Baaxa bu Guddi ci Biir Mbir mi
Dina xoolaatat benn yoonaat mbaa fukk ak ñaar ci jaar-jaaru Woote gu Diggante Gudd gi, ngir def ko ci wër-gu-yëngu ba noppi jëfandikoo ak 2520.
Ci nekk ci The Great Controversy, xët 391–395: “Bi waxtu wi ñu njëkk a yaakaar ñëwug Boroom bi weesoo, ci noorug atum 1844,”—lii mooy waxtu yi muñu, njaaxle bu njëkk bi—“ñi doon xool ak ngëm ngir feeñam bi, diir bu gàtt, dañoo dugg ci sikki-sàkka ak yàqu-yàqu xel. Bi àddina gise leen ne dafa mel ni dañoo yàqu lool te firndeel na ne dañoo yoroon naxar gu ñaaw, seen bëgg-bëggu dëfli ba tey moo nekkoon Kàddu Yàlla. Ñu bare saxoon ci seet Mbind mi, di dellu ci setaat firnde yi seen ngëm tax, te di far cee jàngal yeneen yonent-yoon ngir jot leer gu gën a bari.”
Bu ñu bari defee loolu, loolu dafay tekki ne am na ñeneen yu ko deful woon. Waxul ne «ñoom»; wax na ne «bari»—fii am na ñaari xeet.
Seede Bi moo diis ci seen taxawaay dafa mel ni mu leer te mat sëkk. Màndarga yi ñu mënul woon a juum ci ay màndarga lañu woon buy jox xamle ne ñëwug Kirist jege na. Barke bu gaaw bu Boroom bi, ci soppi bàkkaar-katë yi ak ci yeesal dund gu xelal ci biir Kiristaan yi, dafa seede woon ne yégle bi bawoo Asamaan. Te doonte gëmkat yi mënul woon a firi seen naqaru yéemu, dafa leen wóor ne Yàlla moo leen jiite woon ci seen jaar-jaaru lu weesu.
And ak yon wax yuñoon yi ñu jàppoon ne dañuy jëm ci jamono bi ñaareelu ñëwug Kirist di ame, amoon na ci biir njàngale yu ñu solaloon bu baax ngir seeni taxawaay gu fees ak wërante ak xaar-xaar, te di leen dëgërël ngir ñu muñ ci ngëm, xam ne li nekk léegi lu lëndëm ci seen xel, dina leer ci waxtu wu yelloo.
Ci xët wi, mu ne: “Yenn waxi yëgle yi ñu doon jàpp ne ñoo waroon jëm ci waxtu ñaareelu dikk gi . . . .” Ban yëgle yi lañu gëm ne dafa jëm ci Ñaareelu Dikk gi? 2520 bi, 2300 bi, ak 1335 bi. Ñu gëmoon ne ñetti yëgle yu jëm ci jamono yii dañoo jeex ci atum 1843, te loolu mooyoon Ñaareelu Dikk gi.
Benn yonent yi bokkoon ci yoonent Habakuk 2:1–4 bi: «Dinaa taxaw ci sama wottu, te teg ma ci tawar bi, di xool ngir gis li Mu may wax, ak li may tontu bu ñu ma yeddée. Noonu Boroom bi tontu ma ne: Bind peeñ mi, te leerale ko bu baax ci taabal yi, ngir ku ko jàng mën a daw ak moom. Ndaxte peeñ mi di na am waxtu wu tudd; waaye ci mujj mu dina wax, te du fen: doonte mu yàgg, xaaral ko; ndaxte ci dëgg-dëgg dina ñëw, du yàgg. Xoolal, bakkanam bi réy ci moom, jubul ci moom; waaye aji-jàngalekat dina dund ci ngëmam.»
Ba ci atum 1842, ndigal gi ci yoon wi ci waxu yonent bii ne “bindal gis-gis bi te leeral ko ci tablo yi, ngir ku ko jàng mën a daw,” moo tax Charles Fitch xalaat waajal benn tablo bu yonent ngir feeñal gis-gisi Daniel ak Apokalips bi. Njëkkug génneeg tablo boobu, dañu ko jàppewoon ne mooy matal ndigël li ñu jox Habakuk. Waaye kenn setul woon ca jamono jooju ne yéene bu mel ni yeboon ci matug gis-gis bi—ab waxtu ngir muñ—mi ngi fees ci waxu yonent boobu itam. Gannaaw naqar ga, Mbind mi feeñoon na lu am solo lool ci mbir mi: “Ndaxte gis-gis bi dafa ngir ab waxtu wu ñu tëral; waaye ci mujj ga dina wax te du fenn: doonte mu yeb, xaaral ko; ndax dina agsi bu wóor, du yeb. . . . Ku jub, ci ngëmam lay dund.”
Tablo 1843 ak Ruuhu Kàddug Yàlla
Amul solo lu mu nekk liggéey bu yoon wi dëpp mbaa liggéey bu yoon wi sàkkul—ayu kàddu yooyu Ellen White di jëfandikoo ngir liggéeyu konferaans ak liggéeyu boppu-yaram di doxal, ci seen waxtu. Su fekkee dem nga ca jëfandikookat yi gën a jiite liggéey yu boppu-yaram di doxal ci Adventism walla nga dem ca General Conference mbaa ca Biblical Research Institute, bu ngeen leen laaj ci mbirum Chart bu 1843 bi, dinañu wax ne: “Am na lu barey njuumte ci Chart bii.” Ñu ngi weddi Ellen White, mi wax ne Boroom bi daan na aar ak loxoom “ab njuumte” ci yenn lim yi nekk ci Chart bii.
Waaye itam di def seen bopp ci jàppante ak Kàddu Yàlla. Ci Abakuk, wax na ne visión bii “du fenn.” Visión bi nga xam ne Pionniers yi waroon koo teg ci Tablo 1843 bi, te noonu lañu ko def, mooy amalu Abakuk 2. Lii mooy visión bi ñu waroon teg ci Tablo bii, te Abakuk 2 wax na ne visión bii “du fenn.” Kon nag, bu ngeen waxee ne Tablo bii “fees na ak njuumte,” da ngeen di bëgg a taxawu ci jàppante ak Noonu Wàllu Kàddug Yàlla ak Biibël bi.
Benn ci kàddug Yexeskel itam doon na cosaan ak dëfël ngëmkat yi: «Kàddu Boroom bi dikk ci man ne ma: Yow, doom nit ki, lan mooy léebu li ngeen am ci suufu Israyil, di wax ne: Fan yi yàgg nañu, te bépp peeñ gu neexwul dara? Kon nag waxal leen ne: Ni la Boroom Yàlla waxe... Fan yi jegesi nañu, ak matug bépp peeñ.... Dinaa wax, te kàddu gi ma wara wax dina am; du yàggatul.» «Waa kër Israyil ne: Peeñ gi mu gis, ngir fan yu bari yi ñëw, te mu ngi wax ci jamono yu sore. Moo tax waxal leen ne: Ni la Boroom Yàlla waxe; kenn ci samay kàddu doyatul yàggat; waaye kàddu gi ma wax, mooy am.» Yexeskel 12:21–25, 27, 28.
Ñaari xeetu jaamukat ñi
Xoolleen ne moom dafay wax ci ñaari xeetu way-jaamu. Moom nee, ñu bare, bi nattu-yaakaar boobu dikkee, sax nañu ci jàngaat yeneen waxi yonent yi, te loolu di won ne amoon na benn xeet bu saxul ci jàngaat boobu. Dinañu jot leer gu gën a bare ci melokaanu ñaari xeet yooyu.
Matug Habakkuk 2:1–4 mooy siiwal bii ci 1843 Chart ak 1850 Chart. Sax ci téereb Habakkuk it, aaya 4 wax na ne ku jub ki dina dund ci ngëmam, te kañam yékkatiwul xolam. Loolu mi ngi mel ni mu ngi mel ñaari xeetu màggatkat. Jaar-jaaru Midnight Cry jur na ñaari xeetu màggatkat, te ñaari xeet yooyu lañu waxal ci Habakkuk.
Ci bir tegtal bi, gannaaw ba mu waxee ci Habakkuk 2 ak Ezekiel, mooy jàppale benn ci ay wàll yi: «ñi di xaar». Kan ñoo di ñi di xaar? Ñoom mooy ñiy matal Daniel 12, «Yàlla barkeel na ki di xaar, te agsi ci 1335 bi.» Gii wàll moo di ñi di xaar.
Ñi xaarkat yi bég nañu, gëm ne Ki xam mujj gi dale ko ca njàlbéen ga, xool na suuf bi jaarale ko ci jamono yi, te, gis lu jiitu seen naqar, jox na leen baat yu ñu ame fit ak yaakaar.
Am na benn benn ci sunu ay rakk jigéen, mi daan liggéey ay at ci benn ci réewi penku Europa. Foofu la cosaanoo, gis-gis mu dem États-Unis, te bi mu déggee wax jii ba xam ko, mu dellu faat. Mu dajoo ak bëgg-bëggu bañ, ba tax njabootam gu njëkk gu mbooloom jaamono jox ndigalu kilifa yi ci réewam ngir “téj bunt bi ci kawam.” Léegi yi, Boroom bi ubbil na ko bunt ngir mu wax dëgg jii ak ay kureel.
Moo woo wóór suba si, di ma xam ne benn tere moo doon yoonu tukki. Da ñooy soxla ab oto ngir dem yéglee te jàngale bii ndawtal, waaye amuñu xaalis bi ko waral. Noonu la, saa yi ñu agsee fa, xariti réewum Etazini yu Boroom bi laal seen xol yonnee xaalis bu doy ngir jënd ab oto.
Lii mooy xeetu jaar-jaar bi doon am ci ñi dégguloon yoon wi. Ñoom dañoo dégluwoon yoon wi, waaye Boroom bi yóbbu leen ci Mbind mi ngir dénk leen doole, ne leen: «Déglu yoon wii, ci sama ndigal la nekkoon. Dungeen taxaw rekk ci seen yoon, waaye jàllaleleen te jëm kanam.»
“Bu amuloon dara ci ni mel ni ay xaaj yu mel noonu ci Mbind mi Sell mi, di leen artu ñu muñ te xaar ak muñ, te ñu sax ci seen kóolute ci Kàddug Yàlla, seen ngëm dina woon daanu ci waxtu wu jafe-jafe woowu.”
Léebu Ñaari Fukk janq yi ak waxtu bi Yàgglewoon
Xoolal ni li Nu Mag White boole na léebub Fukk ñaar-fukk yi ak Habakuk 2, ndaxte ñoom ñaarépp dañuy wax ci yéex-yéexu jamono ak ñaari mboolooy jaamu.
«Léebu fukki janq yi nekk ci Matthew 25 itam day won xew-xewu askanu Adventist yi. Ci Matthew 24, ngir tontu laajug taalibeem yi ci mbirum màndarga njëwam ak jeexital àddina, Kirist dafa joxe ay tegtal ci yenn ci xew-xew yi gëna am solo ci jaar-jaaru àddina ak bu njël kërceen ga dale ko ci njëwam bu njëkk ba ci njëwam ñaareel; maanaam, yàqute Yerusalem, metit gu mag gu kërceen ga jaaraloon ci fitna yi bokk ci bañu-xam-xam ak yu baapal yi, lëndëmug jant bi ak weer wi, ak rotug biddéew yi. Gannaaw loolu Mu wax ci njëwam ci nguuram, te nettali léebu bi melal ñaari wàll yi nekk ci jaam yi di séentu feeñam. Saar wi ñaareelu-fukk day ubbi ak wax yii: “Noonu nag dees na melal nguurug asamaan ak fukki janq.” Fii dees na feeñal kërceen ga dund ci fan yu mujj yi,»
Léegi nag, mu ngi jëfandikoo li ci Jaar-jaaru Millerite, waaye seetleen li mu wax—«Fii dañuy wonale mbooloom gëmkat yi dund ci fan yu mujj yi,»—kan moo di «mbooloom gëmkat yi dund ci fan yu mujj yi»? Nun lanu.
Lii mooy lañu joxe xamle ci mujju saaru 24. Ci léeb bi, seen xam-xam dañu ko melal ak mbir yi aju ci céetug céet bu Penku. «Noonu nguuru asamaan dina nirook ak fukki janq yu jigeen, yu yóbbu seeni làmp, te génn ngir dajeek boroom céet bi. Juróom ci ñoom am nañu xel, te juróom amuñu xel. Ñi amul woon xel, yóbbu nañu seeni làmp, waaye yóbbu wuñu ak ñoom diw; waaye ñi am xel, yóbbu nañu diw ci seeni ndab ak seeni làmp. Naka noonu boroom céet bi yéexee, ñoom ñépp daan nelaw te sédd. Te ci diggante guddi am na ay woote yu wax ne: Seetleen, boroom céet bi ngi ñëw; génnleen ngir dajeek moom.»
«Ñëwug Kirist, ni jàngalekat bu njëkk bi yégle woon, dees ko deggoon ne mooy ñëwug boroom jëkkër ji. Coppite gu yaatu ga jóg ci yégle ne ñëwam jege na, dafa méngoo ak génnug janq yi. Ci léebu bii, ni ci Macë 24, ñaari xeeti nit lañu fésal. Ñépp jël nañu seen làmp yi, mooy Biibël bi, te ci leeram lañu génn di daje ak Boroom Jëkkër ji. Waaye janq yu ñakk xel yi jël nañu seen làmp yi te amuñu diwlin, waaye yu am xel yi jël nañu diwlin ci seen ndab yi. Yu am xel yi jot nañu ci yiw Yàlla, dooleb Xel mu Sell mi buy yeesal nit te di ko leeral, mi def ay waxam ab làmp ngir seen tànk. Jàng nañu Mbind mi ngir xam dëgg gi, te seet nañu ak xol bu metti setug xol ak dund. Ñii am nañu woon seeni expérience yu bopp ak ngëm ci Yàlla ak ci waxam, yu ñàkkul woon manees na leen daaneel ndax tiis ak yebal. Ñeneen ñi yënguwoon nañu ci yëngu-yëngu rekk, sukkandiku ci ngëmu seeni bokk, neexal seen bopp ci yëngu-yëngu yu baax, waaye ñu ñakk xam-xam bu xóot ci dëgg gi mbaa jëf gu dëggu gu yiwu. Ñoom dañu nekkuwoon waajaloo ngir yebal ak tiis. Bi nattu yi ñëwee, seen ngëm daldi wàññiku, te seen làmp yi leeram daldi lëndëm.»
«Bi muy doxandikoo bi yeexee», kañ la Boroom séy bi yeexee? 22 Mars 1844. Mu ngi yeex. Lan moo nar a xew léegi? Ñaari wàll yii dañuy feeñ.
Bu nu fàttee yégle Guddi-guddi ba, te nu bàyyi yoon wi, daanu ci suuf gu bon gi ci suuf, loolu dafay wone ne xamunu Injil bi. Injil bu Fàww mooy liggéeyu Kirist ci sos ñaari xeetu way-jaamu, mu sukkandiku ci benn yégleb yonent buy nattu. Dale ci waxtu ba ñu yàgg a xaar ba agsi ci tëjukaayu bunt bi, lii mooy njélliju Injil bu Fàww bi. Fii, Boroom bi jël ñaari xeet yii ci waxtu ba ñu yàgg a xaar, di seet a leen yóbbu ak moom ci Kàddug Àtte bi, te mu jaarale leen ci benn yoonu nattu ngir wóor ndax am nañu diw bu dëgg walla déedet. Lii mooy njélliju liggéeyu Kirist ci xeebte wurus bi ak xàmbaaram, dugub bi ak ñax mu bon mi, ñi xelam mat ak ñi xelam matul.
«Bi nga xey na, ñoom ñépp nelaw nañu, bëgg nañu nelaw.» Ci yàggug na xey na mi la mel ne am na mooy jaarug waxtu wa ñu doon séentu Boroom bi, nattuug xol bi, ak mel ni mu yàgg a ñëw. Ci waxtu wii nag, bi xel yi di werante, bëgg-bëggu ñi di kow-rek ak ñi xol bu matul gaañu na léegi di yengu, te seeni jëf di néewaat; waaye ñi seen ngëm sampoo woon ci xam-xamu Biibël bu aju ci seen bopp, amoon nañu doj wu taxaw ci suufu seen tànk, wu du woon dexug nattuug xol man a fase. «Ñoom ñépp nelaw nañu, bëgg nañu nelaw;» benn xeetu nit ci bañ a farlu ak bàyyi seen ngëm, beneen xeet ba ci muñ ak xaar ba leer gu gën a seteeñ ñëw. Waaye ci guddi gu nattu, ñi mujj ñii mel na ni dañu ñàkk, ci benn anam, seen catu xol ak seen sellal. Ñi xol bu matul ak ñi di kow-rek dootuñu man a sukkandiku ci ngëmu seeni mbokk. Ku nekk war na taxaw walla daanu ci boppam.»
Bi ñàkk yaakaar ga amee, ñaari xeet daldi nelaw ci anam yu wuute; waaye sax janq yu am xel yi, dañoo yàqu ci seen cëru. Boroom bi mooyoon jiite ci loolu, ngir ba yégleb Woote gu Diggante Gudd gi agsee ci Ndaje Kaŋ Exetër, mu matal liggéey ci seen biir.
Njëggalu Nattu: Jamono Jéxët bi ak Yuuxu Gudi Digg bi
Jële ci Spirit of Prophecy, wolum 4, xët 228: Fàttalikul ne jëfandikoo bii—Midnight Cry, dale ci Tarrying Time ba ci tëj ngéjjoor bi—mooy Boroom bi di seet ay nitam. Midnight Cry bi ci Exeter Camp Meeting, ci yégleem ba 22 Oktoobar 1844, ab xaaj rekk la ci taarix boobu. Manul a ñu ko dogale ak Tarrying Time bi, mi di waajal njariñu Midnight Cry bi ci diggante ñaari xeetu jaamu. Fàww nga déggoon Midnight Cry bi, ndax su kooo deggul, dangay rot ci yoon wi.
“Yàlla dogaloon na ngir seetaan ay nitam. Loxoom muur na benn njuumte ci waññi jamono yu wax ci yeneen. Loxoom, loxob Boroom bi, muur na benn njuumte bu am solo ci waññi jamono yu wax ci yeneen,” ci bari. “Adventiste yi gisewuñu njuumte ji, te itam ñi gëna xam ci seeni weddiwkat gisewuñu ko. Ñoom ñi mujj naan: ‘Seen waññi jamono yu wax ci yeneen jub na. Lii di lu mag muy jege a am; waaye du li Miseer Miller yëgle; mooy soppi àddina si, te du ñëw ñaareelu Kirist bi.’”
Jamono yaakaar jeex na, te Almasi feeñul ngir mu musal ay nitam. Ñi doon xaar seen Musalkat ak ngëm gu dëgg ak mbëggeel, dañoo xam fenn bu metti. Waaye Boroom bi mataloon na coobareem: dafa nattu xol yi ñiy wax ne ñoo ngi xaar feeñugam. Ci seen biir amoon na ñu bari ñi ragal moo leen doxal, te du mbëggeel gu jëm ci dëgg gi. Bi mbir mi ñu doon séentu amul, nit ñooñu wax nañu ne xam wu ñu benn fenn; masuñoo gëm ne Almasi dina ñëw. Ñoom ñoo bokk ci ñi gëna jëkk a ree metitug ñi gëm dëgg.
Loolu Boroom bi la woon. Amunu dara lu nu war a ragal ci ëllëg, ludul su fekkee nu fàtte nañu ni Boroom bi jiite na nu ci sunu njàngatug weesu gi, te amunu dara lu nu war a ragal ludul su fekkee nu fàtte nañu njàngaleem Boroom bi ci sunu njàngatug weesu gi. Dañuy wax ne mënuloo tàggale gindee gu mel nii ak njàngaleem.
Jëfandikoo yi ci dundug James White ak Ellen G. White, 1888, xët yi 186–187: “Yàlla seetoon na te natt nitam yi ci jaaxle gu jamono ji weesoon ci atum 1843. Njuumte ba—ab njuumte bu kenn mënul moroomal—bi ñu defoon ci waññ xayma yu wax ci yonent yi, duñu ko gisoon ci saa si sax nit ñi am xam-xam te weddi xalaatu ñi doon xaar ñëwug Kirist. Boroom xam-xam yu xóot yooyu wax nañu ne Miseer Miller dëgg la woon ci njàngatam bu jamono ji, doonte dañu ko weddi woon ci mbirum xew-xew bi war a mottali waxtu woowu. Waaye ñoom ak ñi doon xaar, di nitam Yàlla, dañoo bokkoon benn njuumte ci laaj bi jëm ci jamono.”
“Nun gëm na bu ba Yàlla ci ay xelam yu xóot dafa tëraloon ne ay nitam war nañu daje ak benn nàkkute gu rëy, gu mën a wone xol yi te yokk dundin yu dëgg—du ngir rekk wone seen xol, waaye ngir yokk seen dundin, ba jëfandikoo ko ci benn tolluwaay bu dëgër, ba muy feeñ ci jafe-jafe ji ñëw ci Waxu Diggante Guddi gi. Ñi nangoo woon bataaxalub malaaka bu njëkk bi ndax ragal yooni Yàlla, te du ndax bëgg dëgg ak bëgg am cér ci nguuru asamaan, léegi feeñ nañu ci seen leer gu dëgg. Ñoom bokkoon nañu ci ñi gën a gaaw di ñaawal ña ñàkk yaakaar ga, ñi woon ci dëgg ñu bëgg te di seetaan àggu Yeesu. Nattu bu Yàlla bii gën a xëcc xol wone na dundin yu dëgg yi ci ñi daan daw yëfi warugar ak toroxte ndax ñu weddi seen ngëm ci waxtu nattu bi.”
Ñi ñoo ñi amoon naqaru, kenn bàyyiwu leen ci lëndëm; ndax ci seetug waxtu-yonent yi ak ñaan yu dëgër, ñu gis njuumte la—njuumte gu benn—ak topp pëncü yonent bi, wàcc ca jamono ju yéggoon nag ba. Ci yaakaar gu neex ci dikkug Almasi bi, yéexug feeñu gi, yiwuloon ko ci xel, te mu doon jaaxle gu metti te kenn séentu ko woon. Waaye jéexital boobu sax, soxla woon na lool ngir feeñal ak dëgëral ñi dëgg dëgg di gëm dëgg gi. Jamono ju yéggoon nag, soxla woon na lool. Du woon rekk ne dina wone ñaari xeetu nit ña te tàmbali di feeñal seen jikko yi, yi dees wone ci jaar-jaaru Yuuxu Digg-Bët gi ba ca tëjukaay bunt bi, waaye soxla woon na it ngir dëgëral ñi saree génn ci wàll wu jub ci mbir mi. Manoo teqale jamono ju yéggoon nag ak Yuuxu Digg-Bët gi mbaa tëjukaay bunt bi.
Bu ngeen weddi Waxu Guddi, dangeen di weddi mboolem taarix boobu. Waxu Guddi du rekk yégleb Samuel Snow ci Ndaje Kampu Exeter; mooy itam xew-xewu waxtu bi mu yàgg. Fii la Boroom bi doon jiite. Amuñu dara lu nu wara ragal ci ëllëg, ludul su fekkee nu fàtte njitug Boroom bi ci sunu taarixu weesu—taarix bii ci waxtu bi mu yàgg ak Waxu Guddi, fa mu yeggale Xibaar bu Baax bu Fàww ci ndimbalug taarixu Millerit yi, ba jur ñaari wàll yu jaamu.
Bind yu Njàngat yi njëkk, xët 74: «Gis naa ne tablo bu 1843 bi, loxob Boroom bi moo ko jiitewoon, te waruñu ko soppi; ne lim yi nekkoon nañu ni Mu ko bëggoon; ne loxoom dafa nekkoon ci kaw te mu nëbb ab njuumte ci yenn ci lim yi, ba kenn mënuloon koo gis, ba keraak loxoom dindiwoon.»
Kumpug Bàkkaar ak Jéemantu Nattu gi
Sunu nu amoon, man nanu wax ci mbóotum ñaawteef. Mbóotum ñaawteef man naa am lu ëpp benn tekkiin yu jub, waaye fii mi ngi jëfandikoo ngir joxe liggéeyu Seytaane ci jaxase lu bon ak lu baax, dëgg ak njuumte, ci nettali yu sell yi fa Boroom bi di nattu ay nitam. Ci nettali yu sell yi ci Mbind mi fa Boroom bi di yóbbu ay nitam ci jumtukaayu natt, dangeen a gis saasa mbóotum ñaawteef bi—jëf jëfu Seytaane ci jaxase dëgg ak njuumte. Bu nit ñi agsee ci buntu natt woowu, mbóotum ñaawteef bi dafa lëndëmloo mbir yi.
Bi mu waxtu nattu Noxo jottee, Biibël bi wax nu ne, laata loolu, mbindum Seytaane dafa jaxasook mbindum Yàlla. Loolu moo tax ba kumpag tooñ bi mat ci jamono ju Noxo, te Génèse feeñale ko ni doomi Yàlla yi jël doomi jigéeni nit ñi di seeni jabar—jaxaseb ñaari mbind yi, kumpag tooñ gi jiitu nattu Noxo.
Ci nattu Musaa ak Géej gu Xonq ga, Mbind mi day mel ne Israyil, ñi naroon a nattu ca Géej gu Xonq ga ak ca Sinay, dañoo yàqu woon ndax njàngale yi Misra di jàngale, gannaaw li ñu toog fa lu yàgg. Loolu mooy kumpag njubadi bi—di ñu jëfandikoo njàngale yu Seytaane di jëfandikoo.
Jamono Yawut yi, njàngale yu Gereeg lañu doon jëfandikoo ngir waajal yoon wi tax Sanedriin bañ seen xëtalug nattu.
Ci jaar-jaari Millerite, Millerite yi nekkoon ci jàngu Protestan yi ñoo féete woon génn ci 1260 at yu nguurug Pàppa amee doole, te loraange woon pepp bu sell bi ak pepp bu sellul bi, ba jur kumpa gu ñaawteef, gu jiitu woon nattu ci Jaar-jaari Millerite.
Loolu mooy kumpay njubadi mi di sax ci biir.
Bu fekkee noonu la ñaawte gi ëmb a liggéeyee, demleen ci Patriarchs and Prophets, saar bu njëkk bi. Sœur White wax na nu ni Satan jéffalee noonu këram gu ñaaw gi ci Asamaan. Nattu dafa war a amoon ci Asamaan ngir xam ban malaaka yi des fa ak ban yi ñuy dindi, te Satan dafa jéffaloon ci foofa ci Asamaan këram gu ñaaw gi, bala loolu diirub nattu boobu tàmbali.
Seytaane dafa defar loolu ci misaalal sikki-sakka, ci teg ay waxam ca kaw Kàddu Yàlla, te li gën a am solo mooy ci jiite ñeneen ngir ñuy wax ay jàngalem yu dul dëgg — jëf ju bon bu naqari. Dinaa dugal sikki-sakka ci sa xel, te gannaaw ga nga dem di wax sikki-sakka boobu ci njël mbootaay. Su kenn di ñaawlu ndax sikki-sakka boobu, yaw lañuy ñaawlu, du moom.
Nagu yàgg, ab pastëer bu nekk Spokane, Washington wax na ci Early Writings, xët 74, ne: «Damaa demoon ci diksyonɛɛr bu jamonoy Ellen White ak waxtoom, maanaam Webster’s Dictionary, te figures du tekki dara lu jëm ci aritmetik.» Ñi ëpp ci ñi ko dégg, duñu ko seet, waaye dañuy gëm li mu wax. Bu gën a néew sax, pastëer boobu dafa daan ji yiw ci xel yu nit ñi ci li figures di firndeel ci wàll wii; waaye ci dëgg-dëgg, fen la woon. Webster’s 1828 Dictionary nee na: FIGURE, n. Ci aritmetik, mandarga buy firndeel lim, mel ni 2, 7, 9.
Moom dafa wér gu mu am xel yu ñàkk ngëm, di def liggéey bi ñu mel ni mooy kumpay lu bon. Moo doon firndeelal Adventist yi, bu ñu bëggée gis, ne ci jamono jii ci jaar-jaaru suuf, war ngeen xam dëgg gi seen bopp te bañ a déglu nit ñi; ndaxte, ". . . the mystery of iniquity doth already work: . . . ."
Mbind mu njëkk, xët 74: “. . . ne ay nataal ya nekkoon ni Ko bëggoon, ne loxoom dafa nekkoon ci kaw te dafa nëbb benn njuumte ci yenn nataal yi, ba kenn mënu ko gis, ba kera loxoom jëlewoon.”
Lii mooy ngir jaar yoon wu jubadi, te ay teoloojiin dañuy ko def yoon yi bari. Su fekkee bëgg nga xam li benn baat tekki ci Biibël bi walla ci Xelu Yonent bi, du sañ nga jëkk a seet ci diksyoneer yi; yonent bi nga wara jëkk a seet. Ci misaal, Daniyeel dafay jëfandikoo baat bu Ebrë “rum” ci Daniyeel 8:11, te ñu ko tekki ne “jëlee nañu ko.” Nit ñi dañuy xalaat ne mooy “dindi,” waaye Daniyeel jëfandikoo na “rum” juróom-ñaari yeneen yoon, te kenn ci yooyu musu ko tekki “jëlee”; li mu tekki mooy “yékkati te kaweel.” Kon nag, xalaat ne “rum” ci Daniyeel 8:11 mooy “jëlee” mooy topp aada, waaye du topp ni Daniyeel jëfandikoo baat bi.
Noonu itam ak Ellen White: Su fekkee ne ci Early Writings, 74, “figures” mooy nataal yi mbaa grafik yi, man nga wax ne, “Diksoneer bi amoon ci jamonoy Ellen White waxul ne figures mooy xayma,” te yaakaar ne ñu bare duñu ko seet. Waaye su ñu ko seetoon, dinañu gis ne figures mooy xayma.
Waaye bés bu jëkk bi ngeen dem mooy ci Ellen White moom ci boppam: lan la mu tekki ci ay “figures”? Ci Early Writings, xët 74, mu ne: “His hand was over and hid a mistake in some of the figures,” te ci xët 236 mu ne: “His hand covered a mistake in the reckoning of the prophetic periods.” Jigeenu yonent bi wax na xamle ne baatam bii, figures, dafay tegtal ay jamono yu wax ci yonent yi—xisaab bi la, waaye du nataal bi.
Kon nag, lan mooy Boroom bi daan jàpp ci kaw loxoom? Dafa jàppoon loxoom ci wàññi ci waxtu yi waxoon ci kàddug yonent yi—lim yi.
Nangu Ellen White jàppale 2520 gi
Li mooy njortu waxtu wi. Ñu barey di wone benn yégle yi nuy yégle, te maa ngi leen di taage. Waaye bu jëm ci 2520 ak mbaa Ellen White dafa gëm ne mooy ab waxu Yàlla wu baax te am njariñ, lii mooy xalaat bi—lii mooy firnde bi, te fii nga wara tambalee. Béppeneen xalaat yu yees am nañu solo te dëgg lañu, waaye lii mooy pontu tambali bi.
Ci téere yu njëkk yi, xët 74, fa ñu wax ne Boroom bi dafa teg ay loxoom ci kaw ab njuumte ci yenn lim yi, moom mi ngi firndeel li loolu di tekki ci benn téere boobu, ci xët 236: “Gis naa nit ñi Yàlla di bokk, ñu fees ak mbégte ci yaakaar, di xool seen Boroom. Waaye Yàlla dogaloon na ngir nattu leen.” Dafa wax ci waxtu bi ñu waroon xaar, mooy njëkk njàqare bi.
Du waxuma ci lu jëm ci Njuumte ba ci 22 Oktoobar 1844, ndaxte foofa it dees na leen seet; waaye fii muy wax ci mooy waxtu bi Yàlla yàggaloon: “Yàlla dogaloon na ngir seet leen.” “Loxoom muur na ab njuumte ci waññ-jàng gi ñu defe woon ci jamono yu yonent yi.” Naka la leen di seete ak waxtu boobu bu yàgg? Ci li Mu teg loxoom ci seen xam-xamu jamono yu yonent yi. Amoo dara lu nga wara ragal ci ëllëg, lu dul su fekkee da nanu fàtte ni Boroom bi jiite nu woon ci jamono ju weesu, ci nettali Milerit yi ak ay njàngalem.
Jamono yu ñuy waare ci yëgle yi mooy jàngale yi jur “waxtu bi mu yàgg”. “Loxoam dafa nëbb benn njuumte ci waññi waxtuy yëgle yi. Ñi doon xaar seen Boroom gisewuñu njuumte boobu,”—benn njuumte rekk—“te itam góor ña gëna xam-xam ña doon weddi waxtu wi gisewuñu ko. Yàlla dogaloon na ne ay nitam da ñu wara daje ak benn naqaru yaakaaru yàqu. Waxtu wi weesu na, te ñi doon xaar seen Musalkat ak mbégte bu réy amoon naqar te seen xol daldi yàqu, waaye ñi bëgguloon feeñug Yeesu, te nangu woon nañu yoonu wax ji ndax ragal, bég nañu ne ñëwul ci waxtu wi ñu ko xaaroon. Seeni waxu ngëm jotul woon xol bi te sellalul woon dund gi. Weesug waxtu wi nekkoon na lu ñu xayma bu baax ngir feeñal xol yooyu. Ñoom lañu jëkk a dëddu, ba noppi ñaawal ñi nekkoon ci naqar te ñu yaakaaru yàqu, ñi bëgg dëgg-dëgg feeñug seen Musalkat. Gis naa xel mu xóot mu Yàlla ci di wut nitam ngir seet leen te jox leen nattu bu xóot ngir feeñal ñi wara ragal, ginnaawtu, te dellu gannaaw ci waxtuw nattu bi.
Yeesu ak mbooloom dal yi nekk ci asamaan xooloon nañu ak yërmande ak mbëggeel ñi, te ak yaakaar gu neex ñu doon séentu gis Ki seen xol bëgg. Malaaka ya doon wër leen, ngir dooleel leen ci waxtu seeni nattu. Ñi bañoon a nangu xibaar bu asamaan bi bàyyikoo ci lëndëm, te merum Yàlla tàkk ci seen kaw, ndaxte bëggoon nañu bañ a nangu leer gi Mu leen yonnee woon jógé asamaan. Ña-faithful ña, te door na leen woon noonu, ñi mënuloon a xam lu tax seen Boroom ñëwul, kenn bàyyiwul leen ci lëndëm. Benn yoonaat, ñu yonni leen ci seen Biibël, ngir seet waxtu yi yonent yi waxoon. Loxo Boroom bi dindiwoon na ci nimero yi, te ñu leeral njuumte bi—benn rekk.
Fi mu ngi leeral njuumte gi nekk ci lim yi ci 1843 Chart bi, te mu yokk na ba noppi ne lim yooyu dañuy tegtal jamono yu wax ci yoonent yi. “Ñoom gis nañu ne jamono yu wax ci yoonent yi dafa yeggoon ba ci 1844, te ne firnde yi ñu indiwóon ngir wone ne jamono yu wax ci yoonent yi dafa jeexoon ci 1843, moo leen dëggaloon it ne dinañu jeex ci 1844.” Waxtaan wi jeex na! Ellen White moo ci teg xàmmiitam ngir nangu 2520 bi.
Am na ñetti rekk ay jamono yu wax ci yonent yi nekk ci Kaatu 1843 te ñoom dañoo xam ne jeex nañu ci 1843: 1335 bi, 2520 bi, ak 2300 bi. Yàlla dafa tëye woon ay noppam ci kaw ab njuumte ci yenn ci ay lim yi—ay jamono yu wax ci yonent yi ci Kaat bii—ba kera muy dindi ay noppam. Bi mu dindee ay noppam, ñi taxawoon ak ngor di xaar dañu leen jiite ba ñu gëna seetaat ay jamono yu wax ci yonent yi, te gis ne benn saxal boobu mi leen jiite woon ba ñuy wone ne ay jamono yu wax ci yonent yi jeex nañu ci 1843, xamoon nañu ko ci biir gannaaw ne mu firndeel na ne ñaar ci ñoom jeex nañu ci 1844.
1335 bi tàmbalee ci atum 508 te mujje ci 1843. 2520 bi tàmbalee ci 677BC te matug at mi ngi ko jële. Pionnier yi daan nañu xalaat ne mu mujje ci 1843, waaye gannaaw loolu dañu xam ne benn firnde bi leen yonnee ngir wax 1843, mooy firnde bi wone ne waxu 2520 bi mujje na ci 1844. Waxu 2300 bi tàmbalee ci 457BC, te daan nañu xalaat ne mu mujje ci 1843, waaye gannaaw naqar ga, jaarale ko ci seen njàngat ci jamonoy wax yu yonent yi, dañu seetlu ne mu mujje ci 1844.
Am nañu rek ñetti profesi yu ñuy wax ne dinañu jeex ci 1843, te benn ci ñoom dafa jeex: 1335 bi. Profesii bii du bi Boroom bi tëye woon ak loxoom. Moo di won jaar-jaaru Milerit yi, dale ca waxtu bi ñu yàggsee, jaar ci Yuuxu Guddi gi, ba ci 22 Oktoobar 1844.
Ci teew yi, nu jeexaloon ak bii waxu Ellen White: “Yërëm nañu bët yi gisoon yëf yi ñu gisoon ci 1843 ak 1844.” Lii mooy: “Yërëm na ku ñëw ci 1843.” Ci beneen xët wu topp, mu ne: “Bataaxal bi joxeef na. Te waruñu yéexaat ci delloo waare bataaxal bi, ndaxte màndarga yi aju ci jamono ji dañuy mat; liggéeyu jeexal bi war na ñu ko def. Liggéey bu mag dina am ci ab waxtu wu gàtt. Bataaxal bu Yàlla sàkk moom dina joxeefi lu yàggul, te mu màgg ba nekk yuuxu bu kawe. Noonu Daniyel dina taxaw ci wàllam, ngir joxe seedeem.” Manuscript Releases, volim 21, 437.
Daanieel taxaw ci sa boppu cér bi mooy saar 13 ci Daanieel 12. “Yeerem na bët yi gisoon mbir yi ñu gisoon ci 1843 ak 1844” mooy saar 12. Ellen White dafa joxe wooteb Yàlla ci Daanieel 12:12–13, wax ne saar yooyu jëmul ci benn yégle waxtu, waaye ci ab jafe-jafe bu xew, bu boole 1843 ak 1844, te am na ndimbal ci njàqare bu jëm ci 1843, mi jur waxtu wuy xaar. Bi waxtu wuy xaar agsee, “Yeerem na ki muñ di xaar.” Su peeñ mi yéexee, xaaral ko. Yeerem na kaay mi di xaar ak ngëm gu dëgg ginnaaw Waxtu Wuy Xaar ba buntu bi tëj. Li ñi takku gis ci 1843 ak 1844 mooy barke bu koy dugal ci Bérab bu Gëna Sell bi.
Kàddu wax jiwu 1335 bi jeex na ci atum 1843, te loolu moo màndarga ñëwug Yuuxu Diggante Guddi. Doxalin yu wax jiwu 2520 ak 2300 jeex nañu ci 1844. Ellen White wax na ne benn firnde bi leen yonnee woon ñu yégle ne 2520, 2300, ak 1335 jeex nañu ci 1843, moom lañu gannaaw xam ne dafay firndeel it ne dinañu jeex ci 1844.
Leer gu jóge ci Kàddu Yàlla moo leer ci seen taxawaay, te ñu gis fa ab yéex—“Bu [peeñ mi] yéexee, muñal ko.” Ci seen mbëggeel ngir dikkug Kirist gu gaaw, dañoo bàyyiwoon yéexug peeñ ma, mi ñu xaymawoon ngir feeñal ñi di xaar dëgg. Atum, amoon nañu beneen tuddu waxtu. Waaye gis naa ne ñu bare ci ñoom mënuloon jéggi seen naqar wu metti ngir am boobu tolluwaay bu cëru ak doole, bi màndargaaloon seen ngëm ca atum 1843.
Seetaan ak ay malaakam dafa leen not, te ñi bañ a nangu wax ju mujj joojii, ñoo doon bég ci seen bopp, di seetaan seen xel mu sore ak seen xam-xam ci li tax ñu bañ a nangu réer ga, ni ñu ko naan. Waaye xamuñu woon ne dañuy bañ xelal Yàlla ci seen bopp, te dañuy liggéey bokk ak Seetaan ak ay malaakam ngir jaaxal nit ñi Yàlla, ñiy dundale xebaar bi jóge asamaan.
Ci jëfandikoo bii, am na ñaari xeetu jaamu. Xeetu ñi wóorul di ñaawal ñi xaar; waaye ñi xaar dees na leen delloo ci jamonoy waxi yonent yi, ba ñuy xam ne benn firnde yi leen yonnee ba ñu xam ne mujju 2520 ak 2300 moo nekk ci 1843, mooy itam firnde ne dafa jeex ci 1844.
Doonte ñi xaarkat yi xamoon nañu loolu, waaye dañoo nekkoonul ni ñu doon tàkk ci Boroom bi bu njëkk ba ci gën a jëkk a tiis. Dañu leen di yeddat ci ndawtalub Xaacu Guddi. Ñi xaarkat yi xamoon nañu ba noppi 1844, mujjug waxi yonent yi, bala Xaacu Guddi.
Bàkku yu guddi gi may na ñi nekkoon di xaar ñu xam 22 Oktoobar 1844. Ak xibaar boobu, du woon rekk ne lii dina am benn fan ci atum 1844; waaye ci bés bii sax la woon, te loolu moo dooleel bataaxal bi.
Ndax gis nga yoonu lii? Jàngale yi waral xew-xew bii mooy ñetti kàdduy yonent: 1335 bi, 2300 bi, ak 2520 bi.
Gannaaw bu ñu xam lii, ñu tàmbalee yégle naan: «Génnleen Babilon.» Lii mooy Baatu Ñaareelu Malaaka bi.
Nañu leer bu baax ne: Lan moo jeex ci waxtu yiir bi? Jëfandikoo Kàrtu 1843 bi. Ñoom dañoo wacc kàrtu bii ndaxte léegi xam nañu ne Boroom bi dafa ñëw ci 1844, fekk kàrtu bi waxoon na 1843. Kon nag, dañoo wacc kàrtu bi ci mbind mi jëm ci jaar-jaaru Yëgleb Bëññukaay Ñaareel bi.
Lan mooy nekk seen yégle ci jaar-jaaru Ñaareelu Malaaka bi? Wax ju mujj gi mooy ko leeral.
Ñi gëm ci bataaxal bii dañoo leen di sonal ci biir kërug yàlla yi. Diir bu nekk, ñi bañee nangu bataaxal bi, ragal moo leen tere woon a jëfe ay xelam yu nekk ci seen xol; waaye waxtu bi weesu, mu feeñal seen dëgg-dëgg xel. Dañoo bëgg a noppi seede si ñiy xaar ñi daan am ci seen biir lu leen xiir a yégle, ne jamono yu wax ci kàddug yoon wi daan yàgg ba àgg 1844.
Ban waxtu yu Yàlla yi? 2520 ak 2300. Loolu mooy seen yégle ci jaar-jaar bii. Léegi ñuy wax ne: “Nu déggoo na ko! Kàdduy waxoon jii dañuy yegg ba 1844.” Seen yégle ci jaar-jaaru yuuxu Guddi gi mooy kàdduy waxoon yu 2520 ak yu 2300 at.
“Ab benn waxtu, ñi bëggul woon a nangu xibaar bi, ragal moo leen tere woon a jëfandikoo xalaat yi nekk ci seen xol; waaye gënjaay waxtu wi feeñal na seen dëgg-dëgg xel. Ñoom da ñoo bëggoon a noppi seede si ñi doon xaar gise ne war nañu ko yégle, mooy ne jamono yu Yàlla waxoon ci kàddug yonent yi dajaloon nañu ba ci atum 1844. Ak leer gu mat, gëmkat yi leeral nañu seen njuumte—njuumte gu am solo lool—te joxe nañu sabab yi tax ñuy séentu Seen Boroom ci 1844. Ñi leen di weddi mënuloon a indi benn càkkuteef ngir jiital sabab yu am doole yi ñu joxe. Waaye merum jàngat yi tàkk na; dogu nañu woon ne duñu déglu lay yi ñuy indi, te neexul leen seede si dugg ci biir jàngat yi, ngir ñeneen ñi bañ koo dégg.”
Lan lañuy joxe 2520 bi ci yokkute ak 2300 fan yi, lu xew? Ci Jaar-jaaru Milerit bi, dañu leen tëj buntu yi ci kër-yàlla yi, te am na jëf ngir noppiyal boobu yégle.
Ñi gëna jëm a bañ a tere ñeneen leer gi Yàlla joxoon na leen, génne nañu leen ci mboolooy kër-Yàlla yi; waaye Yeesu nekkoon na ak ñoom, te daan nañu bég ci leeru kanamam. Waajaloon nañu ngir nangu yégleb malaaka ñaareel bi. Early Writings, 235–237.
Ci toppik ci jàngat ci mbirum 2520, li nu di jéem a won mooy ne Ellen White moo teg baatam bu dëgg ngir nangu 2520. Su fekkee yaa mënul a gis loolu, war nga ñaan Yeesu ngir mu dindi xob yi ci sa bët. Ellen White wax na ne benn seede bi leen yóbbuwoon ba ñu wax 1843, gannaaw loolu gis nañu ne mooy wone ne jamono yu wax ci yonent yi jeex nañu ci 1844. Moom dafa sax di tudd jamono yu wax ci yonent yi, walla lim yi, ci ñaariwuy-yu-bari. Am na rekk ñetti jamono yu wax ci yonent yi ci 1843 Chart yi jeexoon ci 1843.
Bi ci jeexee ci 1843, maanaam 1335 bi, dafay laaj ngir yoon wu baax ci saraxu wax, ñaari jamono yu yonent yi walla lu ëpp ngir mu man a wax ne “lim yi” ak “jamono yu yonent yi.” Su fekkee am na ñetti, te nga dindi benn, kon ñaar yi mu dëggal mooy 2520 ak 2300, lu kenn ku nekk doon wax ak sax.
Ci jaar-jaar bii, boole ci “Great Disappointment” bu Adventist yi amoon 22 Oktoobar 1844, Boroom bi dafa doon sos jéego ngir ñuñuñu génn leen ci kër-yàlla yi, ngir ñu man a taxaw, du ci kaw dooley nit ñi, waaye ci Kàddu Yàlla. Dañoo soxla woon jéego boobu ngir am ngëm gu leen di yóbbu ak Yeesu Kirist ci Barab bu Gën a Sell bi. Moom dafa leen doon matal ngir yeggale ci jeexal Xibaar bu Baax bu Fàww bi.
Seedeelug Njëkk yaatu njëkk yi: James White ak Uriah Smith
Topp, am na ñaari pionnier, James White ak Uriah Smith. Ñoom la yépp nit ñi di teolog yu jamono jii gën a ci dellu ngir wax ne James White dafa bañoon 2520 ci atum 1863 te Uriah Smith itam dafa ko bañoon ci ay bindam ci at yii di 1870 ak 1880.
Nun nuy dellu ba 1844 ak ci gannaaw tuuti ngir gis ni James White ak Uriah Smith mel ni ñuy wax ci benn taariix bii Ellen White soog a mel. Moom dafa wax ci jamonoy wax-ci-kanam yi ak ni Boroom bi dindi loxoom te gis njuumte ga, te itam ñoom ñaar ñi, di sunu mag ñi jëkk, noonu lañuy wax.
Ellen White waxul “2520” mbaa “juróom-ñaari yoon” waaye Uriah Smith ak James White wax nañu ko. Ñoom dañuy leeral ne jamono yu wax ci yonent yi ñu nangu ci bii jaar-jaar di 2520 ak 2300.
James White, Review and Herald, volume 1, 9 Sulet 1851: «Ab kenn benn day wax ne, “Gëmuma ne baat ne yu guddi bi waañees na ba noppi.” Nun itam gëmu nu ne baat ne yu guddi bi degg nañu ko, walla sax ne dinanu ko degg mukk. Baat bi ci Macë 25:6 ne, “Xoolleen, boroom céet gi ngi ñëw,” am na ci jaar-jaaru céet bu penku. Waaye ne baat amoon na te mbooloom Advent bi bépp moo ko nangu ba mat ci bëj-gànnaarug atum 1844, te lëngoo bu baax ak baat ne yu guddi bi ci léeb bi, waru ko ñàkk a nangu ñi amoon ci moom jéego.»
James White mi ngi jëfandikoo ab jaar-jaaru wax fu nit ñi di bañ Xasawlu Gudd gi ci Guddi, te di rotat genn yoon wi. Mu ngi tontu ci loolu, te dina waxtaan ci jaar-jaar boobu.
«Moo ngi ñëw ci waxtu wu jub. Yuuxub léeb ga daldi topp ci saa si gannaaw yéex bi, ak nelaw gi ak xibaaru nelaw gi. Loolu topp na sunu yéex gi, bi nu amee naqar ndax seen nañu sunu yaakaar dafa jalgati, te jot na ci sunuy nopp bi nu nekkee ci xaalisug nelaw. Yuuxub boobu yee na fukki janq yi, te indi leen ci sàmp seeni làmp. Loolu, mi ngi ànd ak dooley Xel mi, yewal na nit ñi di séentu ñëwug Boroom bi, te indi leen ci seet Biibël bi lu ëpp lu ñu ko mas a defoon, ak sellal seen bopp ak seen alal yu addina yépp ci Boroom bi cig matug yéene. Ñi yéglee ne Boroom bi dina ñëw ci weeru juróom-ñaareel ba, atum 1844, gisoon nañu bu baax ne jamonoy wax yu yonent yi dafa yam fa, moo tax lay yi ñu wone woon jële ci jamonoy yooyu ngir firndeel ne ñëwug Boroom bi dina am ci 1843, firndeel na ne dina am ci 1844. Noonu gis nañu njuumte ci anam woowu wu ñuy waññee, mi jëme woon àppalug 2300 fan ci 1843. Kenn ci ñi bindoon aji wor ngir weddi ñëwug Boroom bi gisul woon ko. Loxo Yërmandeel bi dafa muur njuumte boobu ba keroog waxtu wi jotee ngir ñu gis ko. Njuumte ba nekkoon mooy ne ñu jël 457 at yu mat génne ci 2300 ba, loolu bàyyi 1843, te duñu jàpp benn cér walla xaaj bu atum 457 B.C. weesu woon ba noppi, bi ndigal li génnee, bi ñuy tàmbalee waññe 70 ay ayubés.»
“Ñu jublu xel yi ci boobu waxtu, [1843,] ndaxte bu ñuy tàmbalee waxtuy yëgle yi wuute ci at yu jëfandikukat yi gëna baax ci xayma waxtu jagleel matug yëf ya waroon a melokaan seen tàmbali, yépp dafa mel ni dañuy jeex at woowu.”
Léegi mu ngi nu waxi ay jamono yu ñuy wax ne ci wàllu kàddug yonent yi, dañoo yaakaaroon ne mujj nañu ci atum 1843.
«Waaye nak, loolu dafa mel ni rekk.» Mu mel ni rekk ne ñu jeexee ci atum 1843. Dinañu gis ne dafa jeex ci atum 1844.
“Nuy jàpp nañu ne “juróom-ñaari waxtu yi,” walla 2520 at yi, tàmbalee nañu leen ci ngàbbi gañu Manase, mi ay xàttukat yu bare, ci benn xalaat bu mag, teg ci atum lu jiitu Kirist 677.” Loolu lañu doon jëfandikoo ci ay waxtuy wax ci kàddug yoonent yi. “Bés bii moo doon bi kenn ci nun masoon na jàpp ngir tàmbali waxtu wii; te bu ñu wàccee 677 at lu jiitu Kirist ci 2520 at, dafa des atum 1843 gannaaw juddug Kirist. Waaye, nun, xamunu woon ne ndax ngir matal 2520 at, waroon na am 677 at yu mat lu jiitu Kirist ak 1843 at yu mat gannaaw juddug Kirist, loolu di nu tere woon itam nu yàggal waxtu wii ba ci biir atum 1844, ndax mën na tàmbalee gannaaw tàmbalig atum 677 lu jiitu Kirist.”
Jamono yu Yàlla wone ci kanam, yi « loxo Njiiteg Yàlla daan aar nit ki ci kaw njuumte bi », boole woon 2520.
Uriah Smith: “Bi jamono demee gannaaw atum 1843, ñu bare daldi seet ndaxte yi tax seen naqar ci mbirum atum njub gi ñu yaakaaroon. Noonu lañu gis ne, bu ñu tambalee waxtu-yonent yépp ci at yi ñuy wax BC, fa nu daan baaxal seen tambaliin bés bu nekk, kon duñu mat seen njëkk ci seen séq, sax ci kaw nangu ne seen xayma-jamono ak bésu seen tambaliin dañoo jub, ludul benn waxtu ci biir atum 1844. Noonu, ci lu jëm ci juróom-ñaar waxtu yi, walla 2520 at, yi tàmbalee ci BC677—ak magal gu réy gi, walla 2450 at [duñu ko won ci benn ci tablox yi 1843 mbaa 1850.], mi tàmbalee ci BC607—ak 2300 at yi Daniel, yi tàmbalee ci BC457—ndaxte benn cér ci at yooyu, ci fa ñu sos waxtu-yonent yu nekk, dafa weesuwoon bala amalug yenn xew-xew yi tegtal seen tambaliin, kon war nañu woon ne dañuy yàgg ba dugg ci 1844, kem-kem ak ni ku nekk tàmbalee gannaaw njàlbéenu at yi BC yi ñu leen di waññee, ngir, muy matal limub at yi ci ku nekk, mbaa ngir seet njubtegu seen xayma-jamono. Waaye amuwoon benn càkkute ci waxtu wi, ci at yu nekk yu BC, ba xam fan la waxtu yi nekk tàmbalee; te noonu itam, waxtu wi ci atum seen jeexital du man a màndargaatu bu leer.”
Uriah Smith ak James White ñoom ñaar ñuy seede ne jamono yu waxoon ne dinañu jeex ci 1844 mooy 2520 ak 2300 at yi, di jëfandikoo benn yooni wax ak Ellen White ci Early Writings, xët 236 ak li ko topp.
Jéngat gu Dëgg: Béréb yu Tambali William Miller
Bind bu Njëkk yu Jëkk yi, xët 230: «Yàlla yónnee na malaakam» — malaaka Jibril — «ngir mu jógël xolub ab beykat» — William Miller — «mi gëmuloon Biibël bi, ngir yóbbu ko ci seet yeneeni waxi kàddu yi. Malaakay Yàlla ñëw nañu ay yoon yu bare ca nit ku tànn kooku, ngir gindi xelam te ubbi ci xam-xamam yeneen waxi kàddu yi, yi doon lu lëndëm ba fàww ci askanu Yàlla. Ndàkkug jàppale gu dëgg gi amoon na ko, te yóbbu nañu ko mu wéy di seet buum ci buum, ba mu xool ci Kàddug Yàlla ak yéemu ak màggal. Mu gis fa ab jàppale gu mat sëkk gu dëgg. Kàddu googu, gi mu jàppewoon ne du wax ju ñëw ci yëfandikook Yàlla, léegi ubbeeku na fa kanamam ci taaram ak ndamam. Mu gis ne benn xaaj bu Mbind mi leeral na beneen xaaj,»
Gabriyel won ko yoonu nu di wax ne di feddali wax ji ci ay bind, rëdd ci kaw rëdd, fii tuuti te fee tuuti.
Gabriyel jox nañu ko ndomboog jëfandikookatug sëriñu dëgg gi ak yoonu jëfandikoo ay kàddu Mbind mi ngir firndeel.
William Miller, Advent Review and Sabbath Herald, 18 Awril 1854: “Gannaawag ma ci gën a xot ci Mbind mi Sell mi, ma jot ci xalaat ne juróom-ñaari waxtuy nguurug xeeti ndaw yi war nañoo tambalee ba Yawut yi noppee nekk xeet wu ispit ba noppi ci jaamu Manase, li ñi gën a baax ci xayma-kàllaama di ko joxe ci at yu jiitu Kirist 677; te 2300 fan yi dafa tambalee ak juróom-ñaari-fukki ayu-bés yi, yi ñi gën a baax ci xayma-kàllaama jàppee ne dañoo tàmbali ci at yu jiitu Kirist 457; te 1335 fan yi, di tàmbalee ak dindi dëkkandoo bu bés bi, ak taxawal njub gu bon gi di rey réer, [Daniel 12:11] war nañoo waññi seen teree ci taxawal nguurug kàngam gu Pàpp bi, gannaaw bees dindi njub yu bon yu pagaan yi, te loolu, ni ko ñi gën a baax ci nettali-kàddu yi ma man a seet waxe, war nañu koo teree lu tollook at 508.”
Ellen White wax na ne, Gabriyel moo jox William Miller tambali jëfandikukat bu njëkk ci lëkkaloo dëgg gi, te William Miller seede na ne, ñetti tambali yu njëkk yi ñu ko jox mooy 508, 677BC, ak 457BC. Ñu ko joxoon nañu tambali yi ci waxi wax dëgg yii, yi jur jaar-jaaru Mbëggeel Guddi gi, ci malaaka Gabriyel.
Nax Ngujj gi: Bàyyi Xelub Yonent bi
Ay Wax ju Tànneef yi, téere 1, xët 48: «Seexóor mi, mooy . . . di sax di jébbale lu fenngal—ngir wërsëg nit ñi sore dëgg gi. Naxte nax mujj gu Seexóor mi mooy def ba seedeel Xel Yàlla mi nekkul njariñ.» Nax mujj gu Seexóor mi mooy yàq Xel Kàddug Yonent yi.
Su fekkee dëgg yu sax yii, danga di benn yoon a weddi Xel mu Yëgle. Ellen White dafa jëfandikoo sañ-sañam ngir sellal 2520 bi. Su fekkee nga weddi 2520 bi, danga sànni xale bi ak ndox mu ñu ko sangoon.
«Seytaane mooy . . . di jéem saa su nekk a dugal lu fen ngir wëriñ nit ñi ci dëgg gi. Nax na, nax ñaawug naxtu mujj gu Seytaane mooy def ba seedeelu Xelu Yàlla amul njariñ. “Fu peeñu amul, nit ñi dañuy sànku” (Kàddu yu Xelu 29:18).» Mooy wax ci bañ Xelu Yëgleb gi, te ci loolu la wax ne bu ngeen bañee Xelu Yëgleb gi, fu peeñu amul nit ñi dañuy sànku. Lan mooy peeñu gi? Bu ngeen bañee Xelu Yëgleb gi, lan mooy peeñu gi ngeen a ñàkk?
“Bindal gis gi, te nga leeral ko ci kaw xale yi, ngir ku ko jàng mën a daw.” Habakkuk 2:2 (KJV).
Bu fekkee Ruuhu Yëgle bi, dinga fekkee Kart 1843 bi; te su fekkee kart bii, dangay fekkee Ruuhu Yëgle bi.
«Seytaane dina liggéey ak xel mu ñaw, ci ay yoon yu wuute ak jaar ci ay jumtukaay yu wuute, ngir yëngal kóllëreg nit ñi Yàlla desal ci seede su dëgg si. Dina am bañ bu tàmbali ci contra Seede yi, te boobu bañ mooy lu Seytaane def.» Yenn saa nu ngi xalaat ne «lu Seytaane def» mooy jëf yu bon yu ragal, waaye ci Patriarchs and Prophets ñu wax na nu ne Seytaane dafa liggéey ci dugal ay sikki-sàkka. Loolu mooy song bu Seytaane di def ci contra Xel mu yëgle ak ci xaqiqat yii di fondasiyoŋ. Ci nit ñi waroon na nu wóolu laay jaar ngir dugal ay sikki-sàkka yooyu.
“Dina am nañu taal benn bañ ci Seede yi te muy lu jógge ci Seytaane. Liggéeyu Seytaane mooy yëngal ngëmug mboolooy gëmkat yi ci ñoom, ndax lii: Seytaane du man a am yoon wu leer noonu ngir duggale ay naxam, te mu lëj ruuy yi ci ay réeram, bu ñu déggalée artu yi, yedd yi, ak ndigal yi yu Xelu Yàlla.” Selected Messages, book 1, 48.
Bi nu jeexale lii ci mujj, bu Sœur White waxee ne amunu dara lu nuy ragal ci ëllëg, ludul nu fàtte ni Boroom bi jiite nu, maa ngi wax ne jiiteg Boroom bi mu tudd mooy tariix bi dale ci waxtu bi ñuy wax Tarrying Time ba ci bunt bu tëjjeeku—tariix bi baat bii, The Midnight Cry, di tegtal. Amunu dara lu nuy ragal ci ëllëg, ludul nu fàtte ni Boroom bi jiite nu ci xew-xewu The Midnight Cry, ak itam njàngale yi jokkoo ak jiiteg boobu. Njàngale yi jur xew-xew boobu mooy ñetti waxi yonent yu jëm ci waxtu, yi tambalee ci bés yi Malaaka Gàbriyel joxe William Miller. Amunu dara lu nuy ragal ci ëllëg, ludul nu fàtte njàngale yooyu, boole ci 2520, yi jur xew-xewu The Midnight Cry, bi Boroom bi di jiite Millerites yi jaar ci njekkub Xibaar bu Baax bu Fàww.
Benn yenn aŋk aŋk la wóor: ñi bokk ci Séttième-jëf Adwantis yi te taxaw ci sañ-sañu Seetaan, dinañu jiitu a bàyyi seen ngëm ci artu ak yedd yi nekk ci Témoignages yi, yi Saxalu Yàlla jotale.
Su fekkee yeneen ubbite yi, dangeen a fekkee Noonu Kàddug Yonent bi. Su fekkee yeneen Noonu Kàddug Yonent bi, dangeen a fekkee ubbite yi. Ñoom ñaar dañuy àndandoo. Fu amul Noonu Kàddug Yonent bi, amul peeñ.
Woote ngir sellal gu gëna yaatu ak liggéey gu gëna sell dañuy ko joxe, te dina sax a joxeesi. Ñenn ci ñi di léppal léeral yi Seytaane di xelal leegi, dinañu dellu ci seen xel. Am na ñenn ñi nekk ci ay bérab yu am solo te ñu dénk leen wóor, waaye xamuñu dëgg gi ñeel jamono jii. Ci ñoom lañu war a jox bataaxal bi. Bu ñu ko nangu, Kirist dina leen nangu, te dina leen def ay liggéeykat yu bokk ak moom. Waaye bu ñu bañee dégg ndigël bi, dinañu taxaw ci suufu bañeeru ñuul bi yeesoor Buur bu Lëndëm gi.
«Ñu ma digal ma wax ne dëgg gu am solo ngir jamono jii dafay ubbiku gën a leer ci xel yi nit ñi. Ci benn xeetu njariñ gu ràññee, góor ak jigéen dañuy lekk yàppu Kirist te naan deretam. Xam-xam bi dina yokku, ndaxte dëgg mën na yaatu saa su ne. Ki sos dëgg bi te bawoo ci Yàlla dina dugg ci bokk gu gëna jigeen, te gëna jigeen ak ñi topp ba xam ko. Bu nit ñi Yàlla di nangu kàddoom ni mburu asamaan, dinañu xam ne génn-génnoom waajal nañu ko ni suba si. Dinañu jot doole ju xel mu sell, ni yaram di jote doole ju yaram bu ñam lekkesoo.»
“Nun xamalu ba pare ngir xam bu baax pexe Boroom bi ci jële ñi bokk ci Israayil génne leen ci jaamug Misra, te jiite leen jaar ci màndiŋ ma ba dugg Kanaan.
“Bu nu dajale leer yu Yàlla yiy leer ci xebaar bu baax bi, dinañu am xam-xam bu gëna leer ci mbirum waaju Yawut yi, te dinañu gëna fonk dëgg-yaramam yu am solo. Sunu seetlu dëgg bi saxagul. Dañu dajale rekk ay juróom-ñaar yu leer. Ñi dul taalibey Kàddu gi bés bu nekk duñu saafara jafe-jafey waaju Yawut yi. Duñu xam dëgg yi liggéeyu kër Yàlla gi jàngale. Xam-xam bu àddina moo tax liggéeyu Yàlla jàppandikoo ci pexeem bu mag. Dundu bu ëllëg bi dina ubbi tekkiinu yoonu yi Kirist, mi tëjoo woon ci ndëggu niir gi, joxoon xeeti boppam.” Spalding and Magan, 305, 306.
Ñi Adventiste yi di jot marka rab wi, te taxaw ci bannéeru Seytaane, ñoom jëkk a bañ Xelu Kàddug Yëgle.
Am naari boole yi am naataar ñaari xeet: ñi topp ba xam Boroom bi, di sax ci lekkam yaramam ak naanam deretam, te di sax it ci jàng Kàddug Yàlla, ak ñi ko deful. Yàgginu dëgg bi jeexagul; dinañu am luñuy wax ci liggéeyu Kër Yàlla ga ñu masul wax ba tey. Dinañu càmbar ci soppiinu jamono ji ci waxtu Kirist, miy misaal bu jiitu soppiinu jamono ji ci waxtu Millerit yi, te di jublu ci kanam ca jamono ja Kirist di soppi jële Nattug ñi dee ba ca Nattug ñiy Dund. Dinañu am luñuy wax ci Kër Yàlla ga ak ni Boroom bi di màndargaal yëngu-yëngoom ci yii soppiinu jamono, jaarale ko ci tuuru Xelam.
Ñaari wax iñu man a waxaat ak nunu, te nu ngi bëgga jeex ba noppi.
Ñi bokk yu Seventh-day Adventist yi di bañee Waxu Guddi digg bi, dañuy daanu ci yoon wi, di bañ ndigali Boroom bi ak njàngale yu doktrina yu jur jaar-jaaru Waxu Guddi digg bi. Loolu lañu wara ragal—bañ njàngale yooyu te xamul xew-xew boobu. Suñu koy def noonu, dañuy bañ Xelum Yëglekat yi.
Rakku White moom wér ci 2520 bi. Dinañu won ni mu moom wér itam ci yeneen dëgg yu nekk ci Tablo 1843 bi.
Ci mujj àddina, bu lépp di egg ci ndombolam ci Xibaar Bu Baax Bu Fàww bi ci sunu jaar-jaari bind, Adventism dina daje ak jéegtal buy seetlu ci ñetti jéego, biñ ko xereñoon ba noppi, ni ko feeñaleg jaar-jaaru William Miller di wone.
William Miller def na ñett i njuumte: (1) Mu bañee Waxu Gudi-Guddi gi te daanu ci yoon wi jëm ca suuf, ci àddina aaykat ba. (2) Gannaaw loolu, mu wéeru ci dooley nit, Joshua Himes. (3) Mu bañee bésub noflaay bi.
Am nañu laaj ne: “Ndax dafa bañoon bésub Noflaay bi walla Kër Yàlla gi?” Jàngale ji soppeekoon ci kër-yàlla bi nekk ci suuf ba jëm ci Kër Yàlla gi nekk ci Asamaan ci jamono jooju, xeyna Miller xam ko woonul ba mat. Bi ñu yonnee Ellen White ci Bérab bu Gën a Sell bi, gis na Fukk yi ndigël ci Kaw gaalu kóllëre gi, te ndigëlu Noflaay ba amoon na leer gu sell gu ko wër.
Li Miller bañoonoon bi moo doon Yoonu Yàlla bi—Sabbaat bi. Noonu, Miller bañoonoon yuuxu guddi digg ba, ba noppi mu wéeru ci suuxu nit, te gannaaw loolu mu jot màndargu rab wi. Loolu moom itam dina amaat ci mujju àddina.
Seede yi, voliyum 5, paj 211: «Fii lanu gis ne, mbooloom Yàlla bi — kër-gu sell gi Boroom bi — moo njëkk a yëg dóorug merum Yàlla. Mag ña, ñoom ñi Yàlla joxoon leer gu réy te ñu taxawoon ni ay sàmm way njariñ yu xelam yi yu nit ñi, woroon nañu seen wóor.»
Moom di wax ci Ezekiel 8 ak 9, maanaam saxal bi. Sœur White nee saxal bi nekk ci Ezekiel 9 mooy benn ak saxal bi nekk ci Apokalips 7. Moom di wax ci jamono ji ñuy saxalee 144,000 ñi. Mu nee ñi waroon a doon sàmmkat yi, wor nañu seen njoŋe.
«Ñoom nañu taxawal seen bopp ci xalaat ne warunu seet kéemaan ak wone gu xóot gu kàttanu Yàlla ni ci fan yi weesu. Jamonoy yi soppeeku nañu.» Seen njiitu njumte moo doon a weddi Yuuxu Guddi-ga, daan naan: «Li xewoon ci jaar-jaaru Yuuxu Guddi-gii du dellusi.»
Ñu ngi rot ci yoon wi.
Kàddu yii di leen gëna dëgëral seen ngëmadi, te ñu naan: Boroom bi du def lu baax, du it def lu bon. Mu jagleel na lool ba du seeti ay nitam ci àtte. Noonu, “Jàmm ak kaaraange” mooy wax ji jóge ci nit ñi dootul dara dellu yokk seen baat ni trompet ngir won nit ñi Yàlla seen tooñ ak kërug Yàqub seeni bàkkaar. Xaj yu luulë yii te bëggul woon woof, ñoom la yoon wi jub ci toppandoog Yàlla bu ñu meral di dal. Góor ñi, jigéen ñi ndaw, ak xale yu tuuti, ñépp a ngiy réerandoo benn. Testimonies, volume 5, 211.
Yeremi, bi mu doon lu jëm ci ñaareelu ñàkk am njariñu William Miller, wax na ne: “Boroom bi nee na lii; Kuñu na nit ki wéeru ci nit, te def yaramam muy loxoom, te xolam dëddu ci Boroom bi.” Yeremi 17:5. Su fekkee ne yow wéeru nga ci nit, sa xol day dëddu ci Boroom bi.
Bañ bu njëkk ci mujj mi mooy Yuuxu Guddik, di delluwaat ci feeñug kàttanu Yàlla. Bañ bu ñaareel bi mooy sukkandiku ci suux. Bañ bu ñetteel bi mooy Yoonu Dibéer.
Am naari wër na ñaari xeet rekk. Képp ku nekk ci benn mbooloo, ràññees na ko bu leer: moom dafa yor mooytu Yàlla miy Dund, walla màndargayu rab wi mbaa ay nataalam. Góor ak jigéen bu nekk ci askanu Aadama tànn na ci diggante Almasi ak Barabbas ngir mu doon njiitam. Te ñépp ñiy taxaw ci wetug ñi bañ a déggal, dañuy taxaw ci suufu bannieru ñuul bu Seytaane, te ñooñu lañuy jiiñeel ne dañoo bañ Almasi te toroxal ko. Lañuy jiiñeel it ne dañoo daaj a daajul Boroomu dund ak ndamu gi. Review and Herald, January 30, 1900.
Benn mbir la wóor mooy lii: ñi bokk ci Seventh-day Adventists te taxawu ci ndabalu Seytaane, ñoom dañaay jëkk a bàyyi seen kóolute ci Xel mu Yëgle.
Adventism di delluwaat naatelu jéexal bi ñetti yoon wi William Miller mënu ko jéexal. Waaye malaaka yi ngi xaar ngir yékkati Miller te yóbbu ko kërëm ànd ak Musalkatam. Waaye ci Adventiste yi di jot màndarga rab wi, malaaka yooyu du ñoo ngi leen xaar.
Yoon ak yoon, wonees na ma nekk ci xel ne njàngat yu weesu yu nit ñi Yàlla duñu war a jàppee leen ni ay mbir yu dee ba noppi. Du nu war a jëfandikoo bindub njàngat yooyu ni nu jëfandikoo almanak bu at mi wees. War nañu denc ko ci xel, ndaxte taarix dina dellu amaat. Publishing Ministry, 175.
Lu tax nuy fàttaliku Woote bi ci Guddi Diggante? Ndaxte taarix dina amaatar. Ci taarix bii, yégle gi dina jur yëngu-yëngu bi mooy 2520 ak 2300; loolu dina génne nit ñi ci kër-yàlla yi ngir mbir moomu.
Waaye ndax taarix bii, Yuuxub Guddi gi, dinaa dellusi dëgg-dëgg mbaa dafa nekk rekk benn taarix? Seetleen li wax jii di ñëw:
Am na àddina bu nekk ci bon, ci naxari ak réere, ci saxaaru dee sax,—nelaw, nelaw. Kan ñoo ngi yëg metitug xol ngir yeeleen? Ban baat moo leen man a jot? Sama xel yóbbu nañu ma ca kanam, ba keroog mandargay bi dinañu ko joxe. “Xool-leen, Boroom sëy bi ngi ñëw; génn-leen ngir dajeek moom.” Waaye am na ñenn ñi dinañu tarddi ngir jot diwlin bi ñuy dolli seen làmp yi, te bu weesu na lool, dinañu gis ne jikko ji, ji diwlin bi di melal, kenn mënu koo joxee beneen. Review and Herald, February 11, 1896.
Jaar-jaaru Woote biñu wax ne “Yuuxu Guddi Digg” dellu nañu ko ba ci benn arafet.
Ellen White xam-xamoon na ne 2520 ab yonent gu baax la woon, te ne Boroom bi daan ko jëfandikoo ngir jur waxtu ba tax ñu yéex, mbugël ga sosoon xam-xam bu waajal góor ak jigéen ñi ngir ñu dox ci ngëm ak Kirist ca Bés bu Gën a Sell ba.
Nun jéemul woon a firnde 2520 bi ci Biibël ba leegi. Ci jàngat bii ci Ñaari Tàllab Yàlla yi Habakkuk, da nuy bëgg a leeral njëkk ne Ellen White nangul te dëggal ndigali yi, yi Adventism tey di bañ; gannaaw loolu, dinañu dugg ci jàngat bu Biibël bi.