Juróom-ñaar fukki at yi Tuur fàttewoon

Yépp yonni ci yonent yi dañuy jàppale mujjug àddina.

Lépp yi téerey Biibël bi dafa jeex ci téereb Peeñ mi.

Bataaxal bu mujj bi ci artu waasi addina si ñu leen di artu moom, ñu ko xamale na ci Peeñu atum fukk ak juróom-ñett.

Wax ji nekk “Babilon bu mag bi” dafay tegtal Kàngam Katolik Room, te ci Esayi saar ñaar-fukk ak ñett “Babilon bu mag bi” dees na ko fésal ni Tir.

Sœur White bind na ne: “Lépp luy xew-xewu mag yi ak jëf yu réy te di lu tedd ci taarixu Testament Bu Yàgg bi am nañu, te dañuy dellu di am ci kërceen gi ci fan yu mujj yii.”

Esayi fanweer ak ñett wax na ci jëfandikookat yu wax ci àddina bi diggante Mbooloom Xeet yi, Pape bi, Etazini ak Lislaam. Ngir xam dëgg yii, war nañu teg leeral benn ay misaal yu nekk ci saar bi, ni Ko xel mu Sell mi waxe ko. Bu ñu tekkee misaal yi, toftalinu xew-xew yi dafay leer bu baax. Misaal yi nekk ci saar bi te soxla nga ñu faram ci njàngale gu wër aŋkorooyu yii di:

Yëg bi, Tir, jigéenu jaaykat bi, Asiriyaankat bi, suufu Kalde yi, kër yu kawe yi ak palàasi yi, Tarsis, askanu Sixor, suufu Kittim, Sidon, dëkkub jaaykat yi, xibaaru Misra ak xibaaru Tir, jooy gu metti gi, doom ju jigéen ji, juróom-ñaar-fukk at, fan yu benn buur, fàtte, ak fàttaliku

Kàddu biñ wax ne “yéen” ci benn kàddug waajal bi jëkk moo xamle ab yégleb alag ci kaw nguurug Tir.

Yebóot bi: H4853—Jóge ci H5375; yebóot; bu gaaroon, galag, walla (ci anam gu xel) yebóotug porterage; ci taalif, wax ju ñuy wax, li gën a doon àtteb musiba, rawatina woy; ci xel, bëgg-bëgg: – yebóot, yóbbu, waxu yonent, X ñoo ko teg, woy, galag.

Yëf Tyre mooy benn ci bari xaaj yu nekk ci Biibël bi, fu ñu jàppale fay àtteb mujjug kanamug kaniis gu Room gu Katolik. “Yëf” ci ni ñuy ko jëfandikoo ak ci ni ñu koy tekki, mooy ab waxu Yàlla, te ci li gën a bare mooy waxu musiba. Am na fukk ak benn i “yëf” ci Esayi, te juróom-ñett yoon baat bi jëfandikoo nañu ko ngir melal yëf buy ñu yékkati ci gati yi. Fukk ak benn yoon yu baat bi “yëf” di wone waxu musiba mooy Esayi 13:1; 15:1; 17:1; 19:1; 21:1, 11, 13; 22:1; 30:6 ak, lu leer, saraxalekat ñaar-fukk ak ñett fa nu fekk yëfu Tyre. Dafay am njariñ ñu boole benn yoon bépp waxi musiba yi Esayi wax, ngir seet ba xam kàttan gii ngay tegtal ci fan yu mujj yi. Fukk ak benn i waxi musiba yu am solo yooyu jafe na leen laaj ci benn yoon, moo tax dinaa joxe ab tekki bu gàtt bu bépp waxu musiba, ngir teg leeral ci saraxalekat ñaar-fukk ak ñett.

Ci ñaareelu fukki saar bi ak benn, kàddug yëgleb alag bi ci Babilon mooy Babilon bu bees bi ci mujju àddina, muy jigéenu njaalookat bu Room, mi itam ñu nettali ci ñaareelu fukki saar bi ak juróom-ñaari ci téereb Peeñu gi.

Dama maa jéexal tuuti. Njariñu njàngum waxu yonent bi ci mbirum Tir, ci mujj, mooy méngale jaar-jaaru yonent bu États-Unis ak bu kërceenug Adventiste du Septième Jour. Dañuy wone ne nguurug États-Unis mooy benn geenu mbëj mi mel ni xar mi nekk ci Apocalypse fukk ak ñett, te Protestantisma bi génn ci Jamono Ju Lëndëm ji mooy beneen geenu gi. Geenu Protestantisma bi nekkoon Millerite Adventism ba ca jamonoy bi Protestants yu États-Unis bañee yégleb malaaka bi jëkk. Bu loolu taxawee, dañuy wone ne jaar-jaaru geenu Protestant bi ak jaar-jaaru geenu Républicain bi dañuy dawandoo ak seen bopp te am nañ ay melokaani yonent yu méngoo. Ndax, ci gëm-gëm, ñoom ñaar ñépp a ngi ci benn mbëj, loolu di wone ne ñaari geenu yaa ngi dëkkandoo ci benn jamono. Dinaa melaxal benn misaal ci boobu dawandikoo bu nekk ci diggante geeni kërce ak nguur ci États-Unis. Ñoom ñaar ñépp dañuy “fàtte” ci seen anam.

Esayi 23 mooy noppi na taxawaayu yonent bi ne doole baapal bi dees na ko fàtte ñaar-fukk ak juróom-ñaar at, te ci ñaari-fukk ak juróom-ñaar at yooyu tegu ci misaal, nit ñi dañuy fàtte baapal bi ak lu tax Jamonoy Lëndëm ñi koy wax Jamonoy Lëndëm. Motto bu benn kaatant bu Protestant yi mooy bi ñu tasoo ak kërceen Katolik bi mooy: Biibël bi, te Biibël bi rekk. Dañoo fàtte ne Biibël bi moo nu xamal ku baapal bi di dëgg-dëgg. Dañoo fàtte yëgle bi ñu tëj ci binde bu sell bi ñu dénk woon, te ñuy wax ne ñoom ñoo di ay sàmm yu mag yu koy aar.

Noonu itam, bëñu wax ne bëccëg Réewum-Republiig bi, miy tegtalu nguurug Mbootaayu États-Unis, waroon na ne nguur gi bokk ci nit ñi te jariñ nit ñi; waaye itam, waa États-Unis fàtte nañu këyit gu sell gi ñu dénk woon. Këyit googu gu sell mooy Constitution of the United States, te màndarga nguur ga ñu tabaxoon ngir mu nekku ngir nit ñi mooy tasare diggante kërceen ak nguur. Fàtte nañu ndigalu Constitution bi ñu dénk woon, te ñoom ci seen bopp daan nañu wax ne ñooy aji sàmmam.

Bu fekkee beneen diksyoner buñu génne woon bala 1950, te nga seet ci baat yi “jigéen ju sol xonq” walla benn soppikoom ci wax ju Jóotu ndaw ñaareel fukki ñaar ci Peeñ mi, kon képp ku ci nekk ci diksyoner yooyu bala 1950, dañuy wax ne kërg yoonu Room Katolik mooy jigéen ju di njalooj ji ci Peeñ mi, Jóotu fukki ñaar. États-Unis, rab wu dëkk suuf wu ñaari geñ ci Jóotu fukki ñett, fàtte na jamono jëm kanamam, bu dee geñu Protestantisma walla geñu Républicanisma. Ñaari mbooloo yii ñoom ñépp ci bàyyikooñu nañu ci naxar ci nootug diine gu pàppaas bi ak nootug politig bu buur ya doon taxawal, walla ni Biibël bi waxe, buur yi “def njaloo ak moom.” Bala nu jël Isaaya ñaar-fukk ak ñett, dinañu jox ab xool bu gàtt ci beneen fukki yoon yi Isaaya tuddee “kàddu alkande,” ndax ñépp ñaar-fukk ak benn “yëf yu diis” yi, loolu lañu doon.

Esayi bés ñatt fukk ak ñett mooy yëgleb Babilon ci “fan yu mujj yi.” Babilon, doonte ne Kàttig bu Katolig moo koy yor te di ko jiite ci fan yu mujj yi, dafay am ñetti doole yu àddina ji jiite ba ca Armagedon ci ñettelu fukk ak juróom-benn saraxetu Révélation. Ci kàddug wax ci alkande gu Esayi 13 gi, biy yëgle bàkkaar ak texe ci Babilon bu jamono jii, ñetti doole a fa teewoo: Babilon, Lusifeer ak Asiri; ñuy teewlu rab wi (Asiri), njaay mi (Lusifeer) ak yonent bu dëggul bi (Babilon). Asiri ak Babilon ñoo nekkoon ñaari doole yu yàq te Yàlla jëfandikoo ngir mbugal Israayil gu mag gi; Asiri moo njëkk, jël fukk gi ak ñaari xeetu bëj-gànnaar yi ca njaam ga, te gannaaw loolu Babilon jël ñaari xeet yi dëkk Yuda ca bëj-saalum.

Ñaata, Asiri mooñ na fukk kabila yu bëj-sin yi Israyil, jël leen ci njaam; gannaaw gi, Babilon moo jël ñaari kabila yu bëj-sin yi Yuda, jël leen itam ci njaam. Ñaari njël gi yépp dafa doon matug wax ji ci Lewit gu ñaar-fukk ak juróom-benn bi wax ne “juróom-ñaar yoon.” “Juróom-ñaar yoon” yi ci Lewit mooy ab “yonent gu jëm ci waxtu” gu njëkk ga William Miller gis, te mooy wone ne, bi Asiri jàppée kabila yu bëj-sin yi, loolu mooy tàmbaliw tasaare bu sax di dem diirub ñaari junni ak juróom-ñaar téeméer ak ñaar-fukk at. Waxtu woowu tàmbalee na ca seen njël ga ci atum 723 ba laata Kirist, te mujje ca “waxtuw mujj” wa ci 1798. Kabila yu bëj-sin yi ci bëj-gannaar, Babilon moo leen jël ci atum 677 ba laata Kirist, di tàmbali “juróom-ñaar yoon” yi jëm ci Yuda, yi yamoon ca benn bérab bi ak yonentub 2300 at yi nekk ci Daniel juróom-ñett aaya ñent, ci 22 Oktoobar 1844. Asiri ak Babilon dañoo matale woon benn mébet ci mbugal jëm ci ngëmadi doxalin askanu Yàlla, waaye mbugal moomu, Asiri moo ko njëkka yëngal, te mu topp ci Babilon.

Ci diggantek yonent ñaari doole yi ci saar bi fukk ak ñett, Babilon mooy nataalu Asiri, ndaxte moom dafa ñëw gannaaw, waaye def na woon jëf ju mel ni jëf ji muy def ci kaw askanu Yàlla.

Ci tereelu fukk, yëggale bi ci kaw Moab mooy ci kaw kërgëm yu Protestaaŋ.

Mbooloom Protestante bi daanu mooy mboolem gëm-gëm gu sax ci dox ak Boroom bi, ba ca beneen yépp ci Protestantism dawée ndax yégleb malaaka ñaareelu bi. Moab mooy Adventism, geenu Protestante gu daanu gi.

Saar bi fukk ak juróom-ñaar mi jëm na ci Damas, te waxees na ci moom ne dëkk la buñi yóbbu. Dëkk, mandarga la nguur, te nguur gi ñuy yóbbu ci “bés yu mujj yi” mooy Etats-Unis.

Xaaj bu fukk ak juróom-ñett mooy yëgle gu bon ci kaw Misra, te muy màndarga Mbootaayu Xeet yi ak àddina si bépp.

Ñetti ñatt yi ci ay musiba yi ci ay waxi yëgle yu nekk ci saar ñaar-fukk ak benn bi, jëm nañu ci suuf su metti, dëkkuwaayu màndiŋ ma ci bëj-gànnaaru bëj-saalum, Dumah ak Arabi. Ñetti waxi yëgle yu musiba yi dañuy won Islam, te lëkkaloo nañu ak ñetti wo yi nekk ci Peeñu 8:13.

Yëgleb alàggu ci ñaar-fukk ak ñaarle bi day woneñee tassaroog Adãwantisiy Laodise yi ak Adãwantisiy Filadelfi yi ca yoonu Dibeer ba.

Ba noppi ci saraxu rab yu bokk ci bëst yu bëj-gànnaar yi, te loolu mooy ñaareelu misaal bu fës ngir wone ngëmadiyoo Adventist yi ci Laodise. Boo dajale lépp saraxi Esayi, lu ni mel dafa jëm ci bépp kilifa gu wax ci yonent ci “fan yu mujj yi.” Damay tànn Esayi ñaar-fukk ak ñett ngir won ne jaar-jaaru États-Unis, ni mu nekk buurug juróomeelu buuru ci yonenti Biibël, di nguur dale ko ci 1798 ba ca yoonu Dibéer.

Ndaxte “kenn ci yonent yu yàgg ya waxul woon lu gën a jëm ci jamonoam bopp, waaye ci sunu jamono, ba tax na seen kàddug wax ci kanam nekk dooleel ngir nun,” kon bépp waxu yonent jublu na ci xew-xew yi di ame ci mujju àddina. Dëgg googu, booleek dëgg bi ne “téere yu Bibil bi yépp daje te mujj” ci téereb Peeñ mi, daldi tax Téereb Peeñ mi nekk buntu tegtal ngir ràññee seede yonent yi ci mbirum xew-xew yi ci mujju àddina.

Ci saraxaleelu Kàddug Yàlla, gis nañu jigéen ju ndawul ju mag ji di njaalook ak buur yi ci suuf, ak àtteb mujjam.

Yonent yi duñu bàyyi seen bopp ci jàppante mukk.

Ci mujjug àddina, “atte njubum jigéen ju mag juy gànc te toog ci kaw ndox yu bare,” moom jigéen ju mag ji “bu buur yi ci suuf dëkke dañoo def njaaloo ak moom,” jigéen ju mag ji def ne “waa àddina” màndi “ak biiñu njaaloom;” Esayi bind na ko ni “ndey-ju-gànc” ji ñu fàtte “fan yu benn buur,” walla juróom-ñaar-fukk at yu yonent. Bu juróom-ñaar-fukk at yooyu mattee, Tir “dina def njaaloo ak mboolem nguur yi ci àddina si.” Ndey-ju-gànc ji Esayi wax mooy jigéen ju mag ji Yowaana wax. Ndey-ju-gànc ji Esayi ak jigéen ju gànc ji Yowaana diir mooy ndawsi katolik Room, ndaxte jigéen moy màndarga kërceen ci Kàddu Yàlla.

Ndaw Póol mi di ndawum Yàlla xamale ne kërceenug Kirist dañoo koy melal ci waxu yonent yi ni jigéen. Kon nag, jigéen ci waxu yonent mooy kërceen, waaye kërceenug Kirist “sell na te amul benn sikk.” Kërceen gu sellul dees na ko melal ni jigéen ju sellul; moo tax Esayi tudde ko njaaloo, te Yowaana tudde ko jigéenu ndaw. Ñoom dañuy tegtal papaas bi ni jigéenu ndaw, te kërceenug Yàlla mooy janq bu set.

Daxul Yàlla rekkul a ñu misaale ni ab janq bu set, waaye itam ñu jébbal ko ci benn jëkkër rekk. Tir ak jigéen ju mag ju ñaw ju Yowaana wax di njaaloo ak buur yi ci suuf si. Kërgëstu Katolig am na jokkoo ak ay góor yu bare, du kenn ku benn. Danyeel xamal na nu ne buur yi ay nguur lañu.

Ci ñaareel téereb Daniel, dañuy jëfandikoo te leeral ay nguur yu waxu Yàlla ci kàddug wax ci jamono yi. Bi Daniel di firndeel Nebukadnetsar gént ga, mu xamal ko ne moom mooy boppu wurus bi. Boppu wurus bi buur la, waaye buur dafay tegtal itam ab nguur. Kërgëm Room bu Katolik mooy jigéen ju ndawte ju mag ji di def njaalook ak bépp buur bu àddina si ci mujju juróom-ñaari fukki at yu wax ci jamono yi. Ay buur yooyu tegtalu nit lañu, te Tir mooy jigéen ju setul. Jigéen mooy mbooloom gëmkat yi, ndawte mooy mbooloo mu sellul; góor mooy buur te buur mooy nguur. Jigéen mooy mbooloom gëmkat yi te buur mooy réew. Jëfandoo gu yoonul gi ci diggante ñaari mbir yii mooy tegtal njaalook gu xel mu sell.

Sàrtu Réewum Bennoo Réewi Amerig mooy benn kéyit bu Yàlla wone te samp ci biir am solo gu mag ne war nañu bàyyi ñaari mbir yii ñu weccoo. Doonte saxtewul nu ba noppi ci jëfandikoo Tir ngir tekki ne mooy kanam Kàngiise Room Kaatolik, dafa mel ni baax na ci xàjjaat bii nu jëf ci beneen aalam ci Esayi ñaar-fukk ak ñett, miy leeral misaalu góor ak jigéen—kàngiis ak nguur.

Ci kàdd gi, Asir mooy ki samp suufug Kaldéen yi te taxawal fa ñaari mbir yii di “tur” ak “palas.” Asir mooy misaal Nimrod, te Kaldéen yi di misaalu njiitu diiney dencukaayu Babilon. “Tur” mooy misaalu kërg Yàlla. Bi Yeesu joxe léebu tolub reseñ bi, Sœur White wax ci léebu boobu nii:

Asiriye jiitu réewum Kalde yi, ñoom ñoo taxaw ab kërgëm (tóor-tóor) ak ab « kërub buur ». « Kërub buur » day tegtal ab « buur », te buur boobu itam day tegtal nguur. Nguur itam manees na ko tegtale ni ab dëkk.

“Ñaaxa” ak “këru buur” gi Asiriin tabax, ñoom lañu doon “dëkk” ak “ñaaxa” yi Nimrood tabax.

Xel mi ñu may ci xel yi dafay wax ne “dëkk bu mag bi” bi nekk ci Peeñu 11 dafay tegu ci nguurug Franse ci jamono ji Njàngatug Révolusionu Franse bi.

“Dëkk bu mag bi” ci Kàddug Yàlla yi nekk ci Peeñu gi fukki-benn benn la doon réewum Farãs, mi jàllale woon “ndigal bu Jëfandikukatam yu dogal” ngir wax ne Yàlla amul. Ndigal loolu dafa doon wone yëngu-yëngu gu weddi Yàlla, ni ko ñàkk déggin ga Firawna teewaloon. Dëkk bu mag mooy nguur, walla “réew” walla “eta.” Ci Peeñu gi fukki-benn benn, Farãs dafa yor ñaari misaal: Misra ak Sodom.

Ñu xamal nañu ne: “Lii mooy ateism, te xeet wi Misra di wone moo war a wax benn weddiin bu mel ni boobu ci yëf-yëfu Yàlla jiy dund, te mu feeñal it benn xel mu mel noonu bu ngëmadi ak défi.” “Dekk bu mag bi” itam ñu koy mengale, “ci wallu xel,” ak Sodom. Yàqute Sodom ci jàll ndigali Yàlla feeñ na rawatina ci safara gannaaw bëgg-bëgg yu bon.

Réew mu mag walla xeetu réewu Farãs dañuy ko tegtal ci ay màndarga yu mel ni réew (Misra) ak dëkk (Sodom). Misra “dina wax,” te waxug réew mooy màndargay yooni nguur, du yooni kërceen. Misra mooyoon nguur gi, te Sodom mooyoon kërceen gi; loolu mooy tegtal bi ñu gis ci xaaj bi fukk ak benn ci Peeñu Yàlla.

Ci téere bu Fésal yu ndaw yi, Yowaana dafa wone xew-xewi Réewulüsooŋ Farãs ci melokaanu waxu yonent. Réewulüsooŋ bi ci boppam joxe na firnde yu bari ci taarix ngir wone dëggug waxi Yowaana yi ci tere boobu. Yowaana waxoon na ko ci kanam; gannaaw ga Réewulüsooŋ Farãs matal na wax jooju; te gannaaw loolu it, ñoom ñaar—wax jooju ak mataleem ci taarix—dëggal nañu te yamale ak xew-xew yi ci mujjug àddina bi, baat bu bees, su fekkee ne réew bu yàq boolees na ak kërgémmiñ gu yàq. Ci dëgg-dëgg, reylu deret moo topp seetlu bu sellul boobu. Nguuru Yàlla itam dëkk gu mag la.

Ñàkkug Nimrod dafa feeñ ci tabaxam këru kawe ak dëkk, te loolu mooy misaal gu wone booloo mbooloom ngëm ak nguur gi ci mujjub àddina, ndax yépp yonent yi wax nañu ci mujjub àddina. Ñàkkug Nimrod itam dafa doon yokkute ñàkkug Lusifeer, mi bëgg woon a nangu saytu ci mbooloom ngëmu Yàlla ak ci nguurug Yàlla.

Ni Esayi di wonee bëgg-bëgg yu nëbbu yu xolam Luusifeer ngir nekk “ni Kawe ji gën a Kowe,” mu tegtal ne Luusifeer dafa seet a toog ci ñaari gàngune yu wuute bu baax. Dafay bëgg a “yékati” “gangunaam ci kaw biddéeyi Yàlla,” te itam “toog ci tundu ndaje mi, ci weti bëj-gànnaar.”

Gàngune bi mooy misaalu ndigalu buur bi—mbaa ndigalu réew mi, te “wet yu bëj-gànnaar yi” mooy kër Yàlla gi.

Yerusalem mooy “dëkk bu Buur bu mag bi,” loolu di mel ni mooy kër gu politig gu Yàlla, te Yerusalem itam mooy “tundu sellam,” “ci wet yu bëj-gànnaar,” loolu di mel ni mooy kër gu diine gu Yàlla. Li dale ca njàlbéen ga, ngërëm ak xarey Seytaane dañu leen wone ci biir jumtukaayu bëgg-bëggam ngir noot ci kaw kërgëstu Yàlla ak réewum Yàlla. Gannaaw loolu Seytaane jiite na ci ngërëmu Nimrod, te suuf sa mu sosal woon ngir Kaldeyen yi dañu ko tekki ni suuf su Nimrod tabaxee benn këru kaw ak benn dëkk—kërgëstu ak réew.

Kon nag noonu, bi Esayi yé jigéen ju ndeyjooram ak “jigéen ju réy juy njaaloo” yu Yowaana wax di njaaloo ak buur-yi àddina si, waxu yonent bi di màndargaal ne, bu jeegé waxtu juróom-ñaar-fukk at yu yonent yi, am na jëfandikoo gu sellul gu diggante mbooloom katolik bu Room ak buur-yi àddina si.

Sàrtu waxu Esayi mi ngi mel ne dafay nettali àtte bu jigeen ju moykat Tir ci saar ñeent-fukk ak ñaar, te Yowaana itam dafay nettali benn àtte boobu ak misaal u jigéen ju solon xonq, te waxees na ko ne “Babilon bu mag bi.” Ñetteelu seede ci benn àtte boobu ci benn jigeen ju moykat ji mooy lii:

Tir mooy kanam kër-katolik Room gi ci “bés yu mujj yi.” Ca waxtu woowu, paap bi dina génn, di woy ay woyam yu nax nguru yi ci suuf si, ba tax mu yóbbu nguru yi ci jëfandikoo njaaloo boobu, te ci waxu yonent yi loolu mooy boole kërgëm ak réew mi.

Buur mooy nguur ci waxu yonent yi ci Biibël bi, ba tax na Tir dinañu ko fàtte biir jamono ji nguur gu yonent gi di nguur diiw atum juróom-ñaar fukk.

Ci biir benn nguur gu nguur ngir juróom-ñaar-fukk at yu yoonent yi, kërgëstu Room-Katolig dinañu ko fàtte. Ci mujju juróom-ñaar-fukk at yi, kàttanu paap bi dina “woy lu neex, woy woy yu bari.” Ci yoonent, “woy” di tegu “jàngoro xam-xam bu jëm ci dund.”

Ci njeexital juróom-ñaar-fukk at yu wax ci kàddu Yàlla, nguur gu mag gu papaa yi dina “woy lu neex, jàng woy yu bare, ngir” moom “ñaariñu ko fàttaliku.” Ci njeexital nguur gi nguuróon juróom-ñaar-fukk at yu wax ci kàddu Yàlla, kër gu Room-Katolig dina fàttali àddina jéego ba ca mbiri nettali gu weesu. Ci mbir moomu moom moo doon boroom sañ-sañ bu àtte ak yoonu jikko ci digganteem ak buur yi réewi Tugal. Mbir moomu dees na ko tudde bu baax Jamono yu Lëndëm, te lëndëm gu ne man a bennale ak mboolem nettali boobu, fa nguur gu papaa yi doon jiite buur yi réewi Tugal, manees na ko tëral ci jëf ju sax ci suuf te jiitu woon mboolem lëndëm li topp. Jëf jooju mooy boole mbooloom jaamono yiy jaam Yàlla ak nguur, boole buur yi réewi Tugal ak kër gu Katolig. Ci séy bu sell ci Biibël, góor moo war a jiite jigéen, waaye njaaloo gi amoon ci nettali boobu dafay wàcci ba mel ni lu wërsëg ci dëggu diggante góor ak jigéen.

Ci jeexal juróom-ñett fukki at yi dina am jafe-jafe bu mag bi ñuy jeexale nguur gi kàddu yonent yi ci Biibël wax ne mooy kilifte àddina bi ci jamono ji ñu faatali ci waxu yonent ci Papasi bi. Jafe-jafe bu àddina sépp bi nguur googu tasar di jur ubbite na buntu ngir njëg liigéeyu kërceenug Katolik bi tàmbali a xamal àddina ne ngir man a dajale ak jamono yu metti yi tasaru nguur googu jur, war na àddina bi wottu ci sañ-sañu yoonu jikko yi kërceenug Katolik gu Room, ni ko taarixu Jamonoy Lëndëm gi leeral.

Bu nguuru gi jeexee, te papas bi woyee woyam gu aju ci li mu daj woon bu njëkk, di daj ju jaaraf yi tudde lëndëm; kon naka la jaar-jaaru lëndëm jooju man a doon yégleb bu papas bi war a wax ak buur yi ci suuf si ngir tax ñu njaaloo ak moom? Ci benn jafe-jafe bu mag, lu tax dajinu jamono yi weesu, (woyam) xam-xamam ak li mu daj woon bala ñu fàtte ko ci waxu yonent, di joxe xel mu waral ngir buur yi ci suuf si nangu dajinu lëndëm ni feyda bu seen jafe-jafe bu mag?

Léegi, dañoo laal na juróomi misaal yi nu di wut ngir xam leen bu baax laata nu jàll ba ci wetu sareet bi boppam. Dëkk, ci waxi yonent yi ci Biibël bi, mooy nguur; te ci Esayi 23 am na ñaari nguur yu lëkkaloo bu baax, waaye wuute nañu bu leer. Ki jëkk mi mooy “dëkk bi di sol buurukaay,” te beneen bi mooy “dëkku jaaykat yi.” Ci fan yu mujj yi, dooley ki yor nguur gi ci boole bu ñetti wàll yi, mooy janq, rab wi ak yonent bu dëggul bi, mooy papaas bi. Moom mooy nguuru bi yor buurukaay bi.

Nguur gi ak kaalaas bi mooy Tir, te li mu tekki mooy “xeer.” Ci xaaj bii, Tir dafa taxawal papaas bi di jëf ngir weddi Almasi bi ak fenn, ndaxte papaas bi mooy antikiris. Baatu “anti” ci antikiris dafay tekki “ci barabu.” Papaas bi dafay seet a weddi Almasi bi ak fenn ci bépp wattuwaay, te turu Tir dafay tekki xeer, ndaxte papaas bi mooy fennu “Xeeru Jamono yi.”

Nunu noo bëgg a wone ci seeni seede yu bari ne “yëngalug nguur yi” Yàlla mooy ko defare, jaarale ko ci Islam. Islam mooy doole ji di merloo xeeti àddina yi te ñu di ko jëfandikoo ngir yëngal xeet yi. Ci jamono jii, nunu ngi leen xamale ne Boroom bi dogal na yónnee ci torox “bépp ku am teraanga ci suuf si,” ñoom ñi di “jaaykat yi” ak “nijaaykat yi” yu seeni “tat yu dëgër” war a yàqu. Dëkkub jaay ak dëkk bi di fal nguur “woo nañu merum asamaan,” te Boroom bi fas na yéene yàq seeni “tat yu dëgër,” te loolu mooy firi koom-koom gi. Daanu koom-koom gi mooy xew bala yoonu Dibéer bi ci États-Unis, ndaxte bala yoonu Dibéer bi, waa États-Unis yi dañuy laaj ñu delloo leen “ci ndamlu Yàlla ak jàmmu dund gu yàggul.” Seeni wax mooy ne àttey Yàlla duñu jeex mukk lu dul bu Dibéer “ñu ko di doxal bu wér te sax.” Seede yu bari ci Biibël bi déggoo nañu ne nu ngi ci wetug bëre bu réy ci koom-koomu àddina si. Bërë boobu daan mooy xew bala yoonu Dibéer bi, ni daanug 1837 xewoon na bala 22 Oktoobar 1844.

Eliya di jàkkarloo ak yonent yi Baal ak saraxalekat yi ca kër gi ci tundu Karmel dafay tegtal yoonu dibiir. Baatu ndigalu jàngoro bi ñeeloon mbooloom ngëm mi mooy woon: “Tannleen tey ki ngeen bëgg a jaamu.” Bu jaar-jaar boobu dellusi ci yoonu dibiir bi, laaj bi mooy: “ban bés ngeenay tann, ndaxte bés bi ngeen tann dafay won kan ngeen di jaamu.” Balaa tundu Karmel amoon na ñetti at ak genn-wàll ci wow gu metti. Balaa yoonu dibiir bi am, amna ay yooni dibiir yu toftalante, waaye “ñoom deesu leen daan a jëfe bu wér.” Xeetu njàng mi ci boole ak yoonu dibiir mooy ne ngëm-gàtt gu réew mi topp na ko musiba gu réew mi. Misaal bi mooy Konstantin ci atum 321 moo jëloon yoonu dibiir; gannaaw loolu lu gaaw, ñeenti trompet yu njëkk yi ci Peeñu Yàlla saar 8 tàmbalee indi bëj-gànnaar Room ngir mu agsi ci mujjam ci atum 476. Jaar-jaaru Konstantin am na solo ndaxte dafa boole woon yékkati dibiir bu yokku ndànk-ndànk, ak, ci benn yoon wi, teg ay tënku yu yokku ndànk-ndànk ci noflaay bésub juróom-ñaareel bi. Jaar-jaar gu yokku googu agsi na ci njeexitalam bi ñu gaawloo waa réew mi ngir ñu sàmm dibiir mbaa ñu fitnaal leen ndax ñu di sàmm Noflaay bi. Loolu itam mooy njeexitalu yooni dibiir yiy yéeg tey ca Etazini. Benn njàng mu boole ak daanel jaamu dibiir mooy ne “ngëm-gàtt gu réew mi topp na ko musiba gu réew mi.” Njàng mii dafay tekki ne daanel yi yokku-yokku ci yoonu dibiir, ñooy jur àttey Yàlla yu yokku-yokku, balaa yoonu dibiir bu dëgg bi ci Peeñu Yàlla 13:11. Bépp sàkkum yoon dina and ak yàquleem bu ko waral. Àtte yi waa réew mi di tuumaal way-sàmm noflaay yi ne ñooy leen jur, ci dëgg-dëgg dafa nekk li daanel yiy yokku ci yooni dibiir di jur. Nu boole nañu ab pàcc bu jógé ci The Great Controversy, bi ma tudde Sunday Progression. Maa ngi leen di digle ngeen jàng ko benn yoonaat. Mii nekk na ci wàll wi ñuy wax The Spirit of Prophecy.

Dafa metti lëg léegi ngir xam yëngu-yëngu bi ngir yoonu Dibeer, ndaxte dafa di jëfandikoo ay yoonu “lëndëm,” te baabuur bi di “ci sutura ak ci anam gu nit ñi du seetlu” di “gën a dëgëral ay dooleem ngir yokk yoonu boppam.” Dëgg la ne liggéey bi ngir jëfandikoo yoonu Dibeer ci lëndëm mooy benn mbir mu mag ci jéemanté bi ñeel ñaar-fukk ak ñent junni ak ñent-fukk ak ñent. “Kenn ci ñi bon du ko xam” ni ko Daniyel ak Sœur White waxe. “Ñi bon” yi ci Daniyel mooy “janqale yi dof” yu Matye, yi Sœur White sant ni ay Laodise. Ñi xel mu leer am dinañu xam mbir yi di xew léegi, doonte taariix bi nu wër mel ni dafay weddi Kàddug Yàlla. Ndaxte, ndax Kàddug Yàlla lañuy gëm walla li di xew ci sunu wër? Waaye dees na nu wax lu jiitu ne mujj ga dina mel ni fan yi Nóoh doon.

Ci ay ñaar-fukk ak ñettelu Esayi, Sidon mooy Etazini, te Tir mooy papasi. Tir ak Sidon dañoo doon dëkk-yu Fenisi yu mag yu jamono ji, te ñu nekk ci wetu géej gu mag gi. Xamoon nañu leen ci seen jaay-jaay gu géej, seen alal, ak seen doole ci àddina ju yàgg ji. Ci kàddu gi, Sidon ak ay “jaaykatam” ñoo yor Tarcis ngir mu feesaat. Jaaykat yi Sidon daan nañu jëfandikoo “pepu Sikor,” muy “ngóobug dex,” te mooy meññetu “dex gi,” te mooy “ay dugubam,” ndaxte mooy “penku xeeti xeet yi.” Yonent yépp wax nañu ci mujjug àddina si; kon, kan mooy penku xeeti xeet yi ci mujjug àddina si? Mooy USA bi.

Sihor mooy dexu Misraayim (dama mel ni mooy deltau Nil bi), te ñu dafa koy jëfandikoo ngir tegtal alalu addina si, ndaxte Misraayim mooy addina si. “Jigéen bu xonq, doom ju jigéen” bu Sidon day tegtal xeetu maas bu mujj bu États-Unis, te ñu dafa ko sonnal ndax yoonu soldaar yu réy yi ànd ak yoonu Dibeer bi ak yàqug réew mi di ko topp ci saa si. Ñaari jigéen yu xonq yu Sidon yooyu ñu dafa leen yedd ak laaj bi jëm ci Tir ne: “ndax lii mooy sa dëkk bu bég” (nguuru) bi États-Unis daan bég ci? Ndax “lii mooy nguuru” gi “njalbéenam jóge na ca fan yu yàgg ya,” ba ci wax ji mu ne ñu sos ko woon ko ci Nimrod, gannaaw mbëll mi reyee?

Yàlla dogal na te “àtte” ci “Tir, dëkk bu di fal ay kaala,” ngir mbugal ko. Mbugalu papasi bi dafa ëmb yàqub taxawaayu xaalisu àddina si, ndaxte “Boroom bi joxe na” “ndigal ci” “Sidon” “dëkku jaaykat bi,” (Estados-Ünis.) Ndigaalam “ngir yàq këri doole yi,” walla ekonomii Estados-Ünis, mooy ndigalu Bésub Noflaay bi, ndaxte ngànnaayu réew mi ci yoonu Yàlla topp na ko yàqu réew mi.

Mbugalu papasi bi tàmbalee ak wàññiku ekonomig addina bépp, ci tontu ngir ekonomig États-Unis bi dañu ko yàq. Sidon am na “kër” gu ñu boole ak ekonomigam, ba tax mu mel ni ab tabaxu xaalis bu ñuy yàq, ndaxte dootul yéeg ci biir. Dootul am benn i inwestismaas walla benn i njariñ ci “kër” googu, ndaxte dañu ko yàq. Yàqug googu am na ci yoonu Dibéeri, doonte lu jiitu yoonu Dibéeri am na ay àtte yu di yokku. Bu wàññikoo gi dalée, papasi, États-Unis ak ay buur-jàngatam ak ay jaaykat yu tedd te am kàllaama, ak gaal yu Tarsis, dinañu “jooy bu metti.”

Barab “Tarshish” bi ci xët wi, dañu ko boole ak alal ak qanaam ci jamono yu yàgg ya, te gaaliyu Tarshish yi ci Biibël bi ñooy misaal bi gën a mag ngir dooley koom-koom.

Gaal yi tegtal dooleb koom-koom lañu di tektale, te Tarsis mooy gaal gu jiite ci dooleb koom-koom ci kàddug waxu Yàlla buy xamle lu ñëw. Maam-sa doom ju mujj ji Tarsis, ji ñuy tektale ci “doomu” Tarsis, dees na ko wax ne mu “jàllale sa suuf ni dex”; te li mu fa fekk mooy ne suufam “amatu doole”, te manatulati “bég” ci nguurug Tir. Doole ji ñuy seetoon mooy dooleb koom-koom bu njëkk bu Sidon, waaye demoon na, ndaxte géej gi waxoon na “naan: yegul metitub jur, te juruma ay doom, itam yaruma ay góor yu ndaw, te yóbbu ma ay janq”; noonu lañuy xamale maam-sa gi mujj gi géej gi, maanaam xeeti àddina, yi di jooy ngir yàqute koom-koomu àddina, te ca jamono jooju la nit ñi ci àddina yeewu ci dëgg ne ñoom ñooy maam-sa gi mujj ci jaar-jaaru suuf, te góor-góorlu na ba jeex ngir waajal bopp ngir dund gu ba faaw.

Am naari “xibaar” walla yégle yu tax metital ci képp ku nekk ci kàddu gi. Bu njëkk bi mooy “xibaar” bu jëm ci Misra, te ñaareel “xibaar” bi mooy Tir. “Xibaar” bu Misra nekk na ci jamono ju weesu ndax Esayi nee na: “ni ci xibaar bi jëm ci Misra,” te loolu di wone ne Yàlla defoon na lu jëm ci Misra bala muy alag Sidon (USA). Li Yàlla def ci Misra, moom it moo di tegtal “xibaar” bu Misra, mooy ne Yàlla alagoon na Misra ci jokkoo ak bi mu jëkk a dugg ci kóllëre ak askan wu mu tànn. Ñaari xibaar yi benn “xibaar” lañu. Xibaaru Misra mooy tàmbali, te xibaaru Tir mooy mujje. Alfa ak Omega na melal kóllëre gi ak téeméeri junni ak ñeent-fukk ak ñeent ci fan yu mujj yi ak jaar-jaaru ndoorteel bu mbir moomu. “Xibaar” bi jëm ci Misra mooy musalug Géeju Xonq bi, ba Faraon ak mbooloom sank, te loolu di misaal bu jëme ci mucc gu mujj gu askanu Yàlla, ni ko tegtale “xibaar” bi di “yèqalug Tir.”

Doole bi ñu teewal ci Biibël bi di alag gaal yu Tarshish mooy Islam. Njàngum Islam dinañu ko jël ci gannaaw; mooy tax nu dinañu wax ci mbiram gën a mat ci kanam. Ci xët wi, dañu koy teewal ni “Kittim,” baat bu yàgg bu doon wax ci Sipar; te xët wi nee na ne alagug Sidon ak Tir dees na ko xamale ci “Kittim.” Misaalu Islam bi dafa ëmb nataal bu wér te bu leer ngir alagug Etazini ci kàddu-yëgale yi ci Biibël bi.

Am solo na topp fan yu nekk ak ay at mi ñu tudd ci téere Esayi, ndaxte yu bari ci ñoom dañuy wone waxtu waxu yonent bi ci xóot mi di topp. Esayi ñaar-fukk ak ñett di topp “yégle bu metti” bu xuru gis-gis bi ci saar ñaar-fukk ak ñaar; te loolu itam saar ñaar-fukk ak benn moo ko jiitu, te am na fa ñetti “yégle yu metti,” te ñett ñoom ñépp dañuy jox misaal Islaam. Bala loolu, ci aaya benn ci saar ñaar-fukk, dañu fésal taxawaayu jaar-jaaru waxu yonent bi, fa nga xam ne ci saar yi di topp lañuy jàppal yeneen wax yu alkande yu musiba.

Kàddu bi ñuy wax “Tartan” man naa doon tur, waaye li ëpp seetlu mooy ne day doon tuddal bu njiitu xare. Tartan dikk na Ashdod, dëkk bu nekk Misra, te dafa ko nangu ci jamono ju ci taarix bi ñu doon gis ni Asiriyaa dañuy ndànk-ndànk jël nguurug àddina bi ci seen loxo. Asiriyaa dafa melaloon Babilon. Ñoom ñaar, Asiriyaa ak Babilon, ay nguur lañu woon yu jóge bëj-gànnaar, ay nguur yu ñu ràññee ni “gaynde” yu “tasaaroo” xariti Yàlla, te ñoom ñaar-it dañuy jot ci benn mbugal. Asiriyaa moo jiitu; Babilon moo mujj.

Ci yoon, ñoom ñaar ñépp ñoo di “Asirien bu réy xel.”

At mi ñëw bi “Tartan agsi Ashdod” te “jël ko,” mooy melokaan bu leer ci ni kàttanu paapal di nott àddina ndànk-ndànk ni ko juróom-benni ay sarax yi mujj ci Daniel fukk ak benn wane. Jaar-jaaru xalaat bi ci jafe-jafe yoonu Dibéeri, mi di “fan yu mujj yi” yu àtteb seetkat bi, te miy yóbbu jàkk ci àtteb amal gi, (juróom-ñaari musiba yu mujj yi) mooy taxawaayu jaar-jaar bi “at mi” diiru bi Tartan agsee Ashdod. Bi ñu sampée ci bir moome lu aju ci jaar-jaar woowu, Yàlla jaare ci Isaiah di joxe ñetti waxi alkande yu jëm ci Islaam, benn ci Aduvantis bu Laodise, ba noppi “yéene” Tàyr. Saar ñent-fukk ak ñeent mooy benn ci misaal yu mag yi ci juróom-ñaari musiba yu mujj yi, te mu teg ci saar ñent-fukk ak juróom, miy tegtal xettali mujj gi ci nit ñi Yàlla, fa nu gis nit ñi Yàlla di wax benn ci kàddu yi gën a siiw jamono jafe-jafe ju réy ji.

Junni téeméer ak ñeent fukki junni ñent areet ñoo di janq yu xam, yi muñoon di xaar seen Boroom ngir mu ñëw ci céet ga, doonte mu yàgg woon, ni ko léebal ga waxee ci mburoom fukki janq ya. Duñu Laodise; ñooy Filadelfi. Ba fi nekk, bind bii dafa doon teg xaalis bi ci yoonam.

Ci at ak 1798, Napoléon jàppale baabu Rome bi, di indi ci moom gaaw gu rey ga ñu wax ne dina wéraat ci mujjug àddina, ni ko Apokalipsi fukki at ak ñett waxe. Ca jamono jooju, États-Unis jël na boppam fi mu war a nekk mel ni juróomeel buur bi ci waxu yonent ci Biibël, ni ko Danyeel ñaar, juróom-ñaari, juróom-ñett ak fukk ak benn, ak Apokalipsi fukk ak ñaar, fukk ak ñett, fukk ak juróom-benn, fukk ak juróom-ñaar, ak fukk ak juróom-ñett waxe. Li dalee fa, ñaari wàll yi, maanaam bëñu Républicain bu États-Unis ak bëñu Protestan bi (Adventisme), fàtte nañu kan mooy papasi bi. Atum 1798 mooy njëkk at bi xeeti réew yi ci desug àddina bi nangoo États-Unis ni réew bu am boppam, te itam mooy at bi yégleb malaaka bu njëkk bi agsi ci jaar-jaaruy nettali.

“Mbind mi” bu Protestan yi ci jamono jooju mo doon: “Biibël bi ak Biibël bi rekk.” Protestan yi dañuy xamle seen bopp ni ay aarukat yu Biibël bi rekk, te ba Adwantisma jëlée seen ndigël bi ci ñëwug malaaka ñaareel bi, dañu nangu “mbind mi” moomu, te gannaaw loolu ñu tudde leen “nit ñi yu téere bi.” Ñu joxoon na leen, jaarale ko ci ministéeru William Miller, ab kuréelu yoon yu, bu ñu ko jëfandikoo ni mu waree, dina ubbi Biibël bi ci xel yu ñépp ñi bëgg a dégg. Yoonu Miller yu firi Kàddug yonent yi mooy li waxinug Yàlla wax ne war nañu ko jàng ngir man a yégle yëgleb malaaka ñetteel bi.

Man ngaa man a gëna bari ci yoonu William Miller yi ci Mbind mi tudd William Miller, ci wàllu Prophetic Keys.

Ci sunuy Biibal bi, nunu ñépp dina nu baax a déglu te topp njàngale yi ñu tëral ci yoonu teki waxi yonent yi yu “Baay Miyeer”. Bëj-golo bu Protestaŋ moom lañu jox kërgu xel mu sell mi nuy wax Biibal, te itam lañu ko jox yëfandikoo ak warugaru sàmm te yégle prinsip yi nekk ci moom; te itam lañu jox bëj-golo bu Protestaŋ ab njëginu yoon yu muy séddale bu jub tekki ak xalaatu kërgu xel mu sell ga.

Bëñu ko joxoon bëccëg bu Républicanism bi ab kayit bu sell bi nu di wax Constitution, te itam bënn yëgle ci ay warugar yu ñu koy aar di yokk njàngale yi ci nekk. Bëccëg bu Républican bi ñu ko joxoon itam ab tëralininu yoon ngir xale bu baax tekki ak mébetu kayit yu sell yi. Ay yoon yi ñu jox ngir xale bu baax Constitution bi mooy Bill of Rights, te mooy li denc jiitu njariñu Constitution bi ci ay yoonam yu njëkk yi nekk ci Bill of Rights. First Amendment bi ñu lim ci Bill of Rights mooy sañ-sañu diine, waxe, kàddu, ak sañ-sañu saaray xibaar.

Sàrtu Dibeer bi mooy jàppale bu ubbeeku ci jëfandikookat bu njëkk bu Konstitusiyoŋ bi, mi war a wóorale sañ-sañu diine, te loolu ñu dindi ko ci biir sàrtu Dibeer bi; noonu mu màndargaal jeexitalu Konstitusiyoŋ bi, jeexitalu Etazini tamit ni mooy juróomeelu nguur gi ci waxi yonent yi ci Biibël bi, ak tàmbaliw fitna bi ci kaw ñi di waare yégle ndigalub ñetteelu malaaka bi ak xaacu kàddu gu réy. Ñi di yégle xaacu kàddu gu réy gu ñetteelu malaaka bi te di weddi yàqub Amendma bu njëkk bi ak Konstitusiyoŋ bi, ñi ñu doon yaakaar ne ñoo war a taxawal ak jëfandikoo sàrt yu sell yi, yi di aar kéyitu bu sell bi ñu teg ci seen loxo ngir ñu ko aar, ñoo leen di fitnaal. Lii mooy misaal ci ni ñuy dégg ak jëfandikoo jaar-jaari nettali yi bokk ci ñaari waxin wiir wi mel ni xar mi ci rabu suuf ba. Baayi réew mi ñi sos Konstitusiyoŋ bi, ñoo tollook Baay Miller. Kàddug Baay bi ñu di jëfandikoo ci Miller, ngir màndargaal kilifa la, waaye du saraxalekat bu Pàpp bi. Biibël bi tere na woo nit baay bu fekkee ne dafa wax ne mooy yemale bu xel mu sell. Millerite yi, tudd na leen ci seen baay, ni ko bët-bët di deme. Su nit réccu woonale woote wooñ wi, dina réccu yenn ci li yégleb Eliya bi di tekki, bi muy delloo xolu baay yi ci doom yi, ak xolu doom yi ci baay yi.

Réewum Bennoo Bittiméeriik ci Esayi ñaar-fukk ak ñett mooy juróomeel buur bu kàdduy waxu Yàlla te dina nekk noonu ba kera mu dindi Sàrtu Réewam ci yoonu Dibeer bu gaaw a ñëw. Juróomeel buur boobu dafa nguur diirub juróom-ñaar-fukk at yu waxu Yàlla, te yooyu mooy fanu benn buur. Nguru gi (buur mooy nguur) gi nguuruwoon juróom-ñaar-fukk at mooy Babilon. Ci biir juróom-ñaar-fukk at yooyu, wàll wiirug réew mi mooy gouvernementu Babilon, te wàll wiirug kerk bi mooy Kaldéye yi. Daniel, Shadrach, Meshack ak Abednego dañuy tegtal ñetti-fukk ak ñent junni ak ñent-fukk ak ñent. Ñaari wàll yi ak nit ñi Yàlla bokkël ñépp dañu leen tegtal ci seede Daniel. Juróom-ñaar-fukk atu njaamte ci Babilon mooy fani benn buur yi Esayi jëfandikoo ngir xamle ne taarixu waxu Yàlla bu Réewum Bennoo Bittiméeriik ak taarixu Adventism mooy 1798 ba ca yoonu Dibeer.

Xam-xam ne sàrtu jaar-jaaru bind ci yonent yi ngir ñaari mbaam-u kaw yi ci Étaas-Üni moo nu may nu seet muj gi ak tàmbali gi, te jëfandikoo ñaari seede yu mbaam yi ngir xam melokaanu baneen mbaam ma. Ndaxte, ci demal, mboolem mbaam ya benn lañu woon. Ci Danyeel amoon na ay mbaam; am na yu dammiku, te ay mbaam sax di génn ci mbaam ma dammiku. Yenn ci mbaam yi ci Danyeel tolluwuñu benn rëyteek, ndaxte am na yu génn gannaaw yeneen yi. Waaye du noonu ak ñaari mbaam yi ci Étaas-Üni. Ñaari mbaam yooyu dañuy dëppoo ak seen bopp jaar ci benn jaar-jaar, te di jur benn xeetu màndarga-yoon yi, doonte ñu wuute ci seen njariñ. Am na itam ay cëmbu yu nekk ci biir jaar-jaaru woowu, yu war a xamle bu baax.

Ci njàlbéenug Adventisme, am na soppi gu jóge ci jaar-jaaru waxu yonent bi miir ci mbooloom Filadelfi, ba ca mbooloom Laodise. Kon nag war na am itam ci mujj ga ab soppi gu jóge ci jaar-jaaru waxu yonent bu Laodise. Peeñug Yeesu Kirist bi ëmb leerug xam-xam boobu, te muy benn cér ci li ñuy ubbi léegi.

Te “gannaaw jeexug juróom-ñaar-fukk at” ba, pàpp bi dina “woy”, te “janook” ji ñu “fàtte woon”, “njaaloo” ji, dees na ko “fàttaliku”. Dees na ko “fàttaliku” ca yoonu Dibéer ba, fa njariñ li nekk ci diggante jaamu jant bi, walla jaamu bés bi yoonu Yàlla xamal nit ñi ne ñu “fàttalikoo” ko.

Ci mbind mi, nu gis ne jaar-jaaru nguurug Babilon bu juróom-ñaar-fukk mi di misaal jaar-jaaru États-Unis bi dale ci 1798 ba ci yoonu Dimas. Ci beneen mbind bu njëkk, te yoon wu bari ci Xaaj-yu Habakuk, nu gis itam ne jaamono njaam ak gàmmu gi ci Misra, itam di misaal jaar-jaaru États-Unis ak xeetu Yàlla. Ñetti jaar-jaar yooyu—Babilon, Misra, Adventisme ak États-Unis—duñoo rekk ay réew-yoon yu ñu mën a yóbbu ci yeneen yii, waaye bu nu jëfe yoonu wax ji njëkk ci ñetti rëdd yooyu, lu neex lool la. Dinaa tëj mbind mi ak benn misaal bu yomb te doyadi, ngir wone li ma bëgg a wax, ak li ma namm a wéyal su nu delloo gën a wax ci jaar-jaaru Esayi ñaar-fukk ak ñett ci beneen waxtu.

Jàngoro Babilon dafa am buur bu ñu waxtu ci njàlbéen te am buur bu bon ci mujj. Su fekkee sax moo doon Biden walla Trump, loolu amul solo, ndaxte téereb Daniel jàngale ne Yàlla mooy taxawal kilifay te mooy leen wàcc. Li ñu man a wóor ci képp ku nekk njiitu Demokaraat walla Réew-piblik ci jamonoy yoonu Dibeer mooy ne njiit bu bon la. Nebukadnecar mooyoon Babilon; mooyoon jaamkat bu taru Babilon, ku bëgg a sànni ñetti góor yu baax ci safara. Waaye ci mujj, mu soppeeku ci Yàllay Daniel. Waaye noonu la mujjul ak buur bu mujj bi, Belshaccar. Moom buur bu bon la woon. États-Unis bi ci waxu yonent yi tàmbalee na ni xar, te loolu misaal la ci Almasi bi ak saraxam ngir nit ñi. Ci mujj, États-Unis bi dina wax ni nàg. Coppite gi nekk ci bindu jàngoro bii, jógé ci Almasi ba jëm ci Seytaane, ñu ngi ko tektal ci wuute gi nekk diggante Nebukadnecar ak Belshaccar.

Seetleen ne Buur Belshassar mooy buur bu ñàkk xel. Moom dafa dékku woon atine bu mel ni bu baayam Nebukadnesar, ndaxte ñaari atine yooyu dañoo leen tegtal woon ni “juróom-ñaari jamono” yi ci Léwítik ñaar-fukk ak juróom-benn. Nebukadnesar nekkoon ca tool ya, di dund ni rab, diirub ñaar-fukk ak juróom-ñett téeméer ak ñaar-fukk fan, loolu mooy juróom-ñaari at yu xelu ci Mbind mi; te atine doomam Belshassar, bi ñu bindee ci miir mi, moom itam dafay tegtal ñaar-fukk ak juróom-ñett téeméer ak ñaar-fukk. Wuute gi mooy ne atine bi daloon Nebukadnesar soppi na ko ba def ko buur bu am xel, waaye atine Belshassar daldi dal ci buur bu ñàkk xel.

Bind biir bi ci miir gi nguur gu mujj gi mooy amendmaa bu njëkk bi, bi wone “miir” mi taxawal diggante kërceen ak réew mi, te buur bu dof bu mujj bii xamul loolu. “Juróom-ñaari yoon” yi ci Léwitiik ñaar-fukk ak juróom-benn dafa tekki “tasaaroo nit ñi”, te buur bu bëj-gànnaar mooy ko yeggale ci yoonu Dibeer bi. Tasaaroo boobu mooy yàqu réew mi, mi topp yoonu Dibeer bi. Réew bu juróom-benneel bi fàtte na njàngat yi ay baayam yu samp nguur gi jàngale woon, ñi bind Dëggalinbaat gi ngir aar duñu rekk ci ab kërceen gu yàqute, waaye it ci ay buur yu Yorop yu doy waar, yi jigéen ju yàqute ja tëddoon ak ñoom. Baay yi samp nguur gi mooy ñi bañ papaas bi ak ay buur yu Yorop, ndaxte xamoon nañu ci seen bopp, gannaaw ba ñu génnee ci tasaaroo bu junni ak ñaar téeméer ak juróom-benn-fukk at yu lëndëmug papaas bi, ne aar yi ci melokaanu noonu war nañu doon xeer wu njëkk ci seen Dëggalinbaat bu bees bi. Ñoom ay baay yu xel lañu woon, ñoom mel nañu woon ni xar, waaye du noonu ci baay bu mujj bi, ndaxte moom dina wax ni nago. Baay yi génn nañu ci tasaaroo, te doom ji dellu jàllaat ci tasaaroo. Boroom tooñ bi ci ñaari misaal yi mooy papaas bu njëkk bi ak papaas bu mujj bi.

Mbindu àtte ngir àtteb Nebukadnesar, buur bu njëkk ak buur bu mujj Belshazar, mooy “juróom-ñaari jamono” yu tasare ci Levitik ñaar-fukk ak juróom-benn. Nebukadnesar dund na ko, te Belshazar am na ko bindu ci miir mi mu nekk ay bàkku-jàmmam gannaaw guddi gi mu dee. Mbindu bu kàddu Republican ci njàlbéenam mooy muccam ci jaamug buur bu bëj-gànnaar, te mbindu bu kàddu Republican ci mujjam mooy njaamloo gu jóge ci buur bu bëj-gànnaar. Yoonu Dibéer mooy “guddi googu sax” bi mu dee ni juróom-benni nguur gi ci waxi yëgleb Biibël. Ci ñeenti misaal yooyu yépp, Belshazar, Nebukadnesar, ak njàlbéen ak mujjug kàddu Republican, ñaar-fukk ak juróom-ñeent ci Levitik ñaar-fukk ak juróom-benn, mooy mbindu mi ñu teewal ci njàlbéen ak ci mujj. Loolu moo di màndargay Alpha ak Omega.

Njëkk “keroog yégle” bi William Miller gisoon mooy ñaar-fukk ak juróom ñaar-fukk bi ci Leviticus ñaar-fukk ak juróom benn. Moo nekkoon xaalis bu jëkk bi ci fondamaaŋ bi Yeesu samp ci liggéeyu Miller. Te itam moo nekkoon dëgg-dëggu fondamaaŋ bu jëkk bi Adventism bàyyi woon ci 1863. Bi ñépp xeer yi Miller yégle woon ci dëgg deesee tabaxee ci fondamaaŋ bi, dëgg yooyu dañoo doon ndawtal ci ñaari tablaayu Habakkuk, yu di chart yi pionnier yi 1843 ak 1850. Ñaari tablaa yooyu dañuy tegtal jokkoo gu kóvenaaŋ bi nekk diggante Yàlla ak ñoñam yuñu tudd, ni ko ñaari tablaayi Fukk Yoonu ndigël yi doon tegtalee kóvenaaŋ bi ak Israayil gu yàgg ga.

Ci mujju Awanntis bu Laodise, bi ñu ko tuddé ci gémmiñu Boroom bi ci jamonoy yoonu Dibeer, bind bi nekk ci miir mi mooy ñaari sàrt yu sell yu ñëkk ya. Sàrt yi nga xam ne maneesuñu leen a jàng, ndaxte dañoo bañ a jariñoo ak yégleb waare ga ci ndoorte seen jaar-jaar….

Krisisu xaalis bu 1837 ci États-Unis nekkoon lu jafe-jafe, te ay yëf yu bare ci wàllu ekonomi, yoon yi ak politik yi, ak itam jëfandikoo gu wéradi ci wàllu spéculation moo ko indi.

Buubël spekulatif: Ci at yi jiitu woon 1837, amoon na yëngu-yëngu gu réy ci spekulasyonu suuf ak ci jëfandikookat yi, te loolu réyee woon ci benn xaaj ndax yaataluwaayu réew mi jëm penku. Spekulasyonu suuf, rawatina ci suufu diggante penku gi, indi woon yëkkute njariñu suuf yu ëpp ak boroom alal yu bari a jël ay bor.

Krédi yu yomb ak lendu yu aju ci xel doxalin: Banq yi ak kuréel yu xaalis yi daan joxe ay mbëy yu bari ci krédi ak ay bor, yu bari ci yooyu amul woon sax colatéral yu doy. Jot yu yomb jii ci krédi moo yokk seen dugub ci xel doxalin bu réy bi te gëna yokk risk yi ci yàqu-yàqu gu xaalis gu dul dëgër.

Yokkute gi bank yi loolu: Bank yi doon yaatal seen liggéey bu gaaw, te yu bari ci ñoom daan génne ay xaalis-kayit (banknotes) yu ëpp woroom seen xaalis bu dëgg bi ñuy wax specie (wuram ak xaalis-gu-xonq) ngir waral ko. Jëfandikoo boobu, bi ñuy tudde “wildcat banking,” indiwoon na yokkute bu ëpp ci xaalis buñ génne te amul ndoorte yoonu kilifteef, te bu kenn mënul wóolu, ci biir yëngu-yëngu gi.

Politig ekonomig Jackson: Politig yi Prezidaa Andrew Jackson jël na céru ngir gëna mettal jafe-jafe bi. Moom mo génnee Specie Circular bi ci atum 1836, te mooy santaane ne suuf yu askan wi di jaay, war nañu leen jënd ak xaalis bu dëgër (wurus ak xaalis gu xonq), waaye du ak xaalis bu kayit. Loolu indi na gaaw-gaaw ngir soppi billet bank yi ci specie, te loolu jur na coono ci wàllu xaalis ak bank yu bare yu daanu.

Faktor yu Mag ci Àdduna bi: Jafe-jafe bi nekk ci États-Unis bi amoon na itam ay sabab yu jóge ci xaalis ak xaaluwaay yu mag yu àdduna bi. Wàññiku bu metti ci ekonomi Britaan, mi nekkoon benn ci ñi gëna mag ci ñu États-Unis di jëfandikoo ci njënd ak jaayante, indi na wàññiku ci laajug marchandises ak exportations yu Amerig. Loolu nag daldi laal liggéey yu Amerig te yokk jafe-jafey ekonomi.

Ragal ak mbëggum bank yi: Ci weeru Mee 1837, ab taxawaayu yëngu-yëngu yu jëm ci xaalis, boole ci gàkkug bank yi ak wàññiku kredii, jur na ragal ci biir ñi di dugal seen xaalis ak ñi koy denkaane. Ragal moomu daldi yóbbu ab yoonu daw ci bank yi ak ab wàññiku kredii bu tar.

Wàññi xaalisu: Bi bank yi daanee te keredi ji gëna jafe, mbooloom xaalis bi nekk ci ekonomi bi daldi wàññiku bu bare. Wàññiku xaalis boobu gëna yokk jafe-jafe yi ci ekonomi bi te gëna xóotël réseysóŋ bi. Boolookaatu mbir yooyu indi na wàllu ekonomi bu tar, buy mel ni daanu bank yi, ñàkk liggéey, wàññiku jënd ak lekkug nit ñi, ak noflaayu ekonomi bu yaatu.