Ingingo yabanje yarangiye n’akabango kavuga hati: “Ubushyingiranwa bw’isezerano bwo mu wa 313 bugaragaza ubushyingiranwa bwa nyuma bw’isezerano bw’ubutegetsi bwa gipapa na Leta Zunze Ubumwe z’Amerika—umwami w’imbere mu bami icumi bo mu Byahishuwe igice cya cumi na karindwi; ububasha bufite amahembe abiri bushushanywa n’ububasha bufite amahembe abiri bw’u Bufaransa. Amateka yatangiriye kuri Clovis mu wa 496 maze ku iherezo akageza ku itegeko rya Justinian mu wa 533 no kwimika ubupapa mu wa 538, agereranya amateka yo kuva mu wa 1989 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru.”
کلۆڤیس لە ساڵی 496دا هێمای پێشوەختەی ڕۆناڵد ڕێگان بوو، و یوستینیان لە ساڵی 533دا هێمای پێشوەختەی دۆناڵد ترەمپە. فەرمانی یوستینیان پێنج ساڵ پێش ئەوە دەرچوو کە پاپایەتی لە ساڵی 538دا بچێتە سەر تەخت، و فەرماننامەی میلانو هەشت ساڵ پێش یەکەم یاسای ڕۆژی یەکشەممە لە ساڵی 321دا دەرچوو. فەرمانەکە و فەرماننامەکە هەردووکیان وەک ئەو نیشانەی ڕێگایەی کە پێش یاسای ڕۆژی یەکشەممە دێت، هاوتەریبن.
ریگان
لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٨٧٠دا، هێزە ئیتاڵییەکان ڕۆمایان داگیر کرد. دەوڵەتە پاپییەکان وەک دەوڵەتێکی خاوەن قەڵەمڕەو چیتر بوونیان نەما، و پاپ پیۆسی نۆیەم بوو بە “زیندانیی ناو ڤاتیکان.” لەبەر ئەوەی چیتر هیچ قەڵەمڕەوێکی پاپی نەمابوو کە وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری دانی پێدا نرابێت، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (وەک زۆرێک لە وڵاتانی دیکە) چیتر درێژەی بە پەیوەندییە دیپلۆماسییە فەرمییەکانی لەگەڵ پاپ وەک فەرمانڕەوایەکی دنیایی نەدا. لە تشرینی یەکەمی ١٩٥١دا، سەرۆککۆمار هاری ئێس. ترومان ناوی ژنەڕاڵ مارک دەبلیو. کلارکی بۆ پۆستی باڵیۆزی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڤاتیکان پێشنیار کرد. بەخێرایی ناڕەزایەتییەکی توند لەلایەن زۆرێک لە کڵێسا و ڕێکخراوە پرۆتستانتەکانەوە سەری هەڵدا، کە دەیانگوت ئەم دامەزراندنە بنەمای جیایی کڵێسا و دەوڵەت پێشێل دەکات. لە کانوونی دووەمی ١٩٥٢دا، ژنەڕاڵ کلارک ناوی خۆی کشاندەوە.
لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٤دا، سەرۆک ڕۆناڵد ڕێگان و پاپا جۆن پۆڵی دووەم بە فەرمی ڕێک کەوتن لەسەر دامەزراندنی پەیوەندیی دیپلۆماسیی تەواو لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و تەختی پیرۆزدا. لە ٩ی نیسانی ١٩٨٤دا، ویلیام ئەی. ویلسۆن (کە پێشتر وەک نوێنەری تایبەتیی ڕێگان کاری دەکرد) باوەڕنامەکەی پێشکەش کرد و بوو بە یەکەم باڵیۆزی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە تەختی پیرۆز.
Muri iyo myaka mirongo itatu n’itatu yo kuva mu 1951 kugeza mu 1984, ukurwanya kw’Abaporotesitanti kurwanya Gatolika kwarayoyotse. “Amaboko” yahagarariye ubupapa mu 496 hamwe na Clovis ashushanya Reagan mu 1984 kugeza mu 1989. Clovis yagereranyaga ikurwaho ry’idini (ubupagani) ryabuzaga ubupapa kongera kuzamuka bukagaruka ku butegetsi, kandi mu 1984 ukurwanya kw’Abaporotesitanti kuzamuka k’ubupapa kwari kwarakuweho. “Ibitambo bya buri munsi” (ubupagani) byari byarakuweho, kandi Pawulo asobanura uko gukurwaho kw’ukurwanya kw’ubupagani kurwanya ubupapa nk’“ubuhakanyi.”
کڵێسای سازشکاریی هێمایی، کە بە کۆنستانتینی مەزن و مێژووی ساڵانی ٣١٣ تا ٥٣٨ نوێنەرایەتی دەکرا، نوێنەری سەردەمێک بوو کە تێیدا کڵێسایەک خۆی دا بە سازش و لە باوەڕ هەڵگەڕایەوە. ئەو ئایینەی بە ‘٥٠٨’ نوێنەرایەتی دەکرا، کە پێشتر ڕێگریی لە پێشڕەوییەکانی دەسەڵاتی پاپایەتی کردبوو، هێمای هەڵگەڕانەوەی پرۆتستانتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە باوەڕ بوو. کلۆڤیس نوێنەری ڕێگان بوو. لە ساڵی ٤٩٦دا کلۆڤیس “دەسەڵات”ی خۆی بە پاپایەتی بەخشی، بەمەش بووە هێمای ئەو “هاوپەیمانییە ناپیرۆزە”ی کە لە ساڵانی ڕێگاندا پێک هات. کلۆڤیس هەروەها نوێنەری لابردنی “ڕۆژانە” لە ساڵی ٥٠٨دا بوو. ٥٠٨ هێمای ١٩٨٤ بوو.
“Uku kwumvuganhoka hagati y’ugupagani n’Ubukristo kwavuyemwo gukuza kwa ‘wa muntu w’igicumuro’ kwavuzwe mu buhanuzi ko arwanya Imana kandi yishira hejuru yayo. Iyo gahunda nini cane y’idini ry’ikinyoma ni igihangano c’ubuhinga bwose bw’ububasha bwa Satani—icibutso c’akigoro kiwe ko kwicaza ubwiwe ku ntebe y’ubwami kugira ngo aganze isi nk’uko agomba.” The Great Controversy, 50.
ریگان بەناوبانگ یەکێتیی سۆڤیەت لە وتارێکی ساڵی 1983دا بە «ئیمپراتۆریەتی خراپ» ناو هێنا، و کۆمۆنیزمی بێباوەڕی بە هێرشێکی قووڵی ئەخلاقی و ڕۆحی دەزانی. ئەو و یۆحەنا پاوڵۆسی دووەم هاوبەشییەکی کەسی و سیاسیی نزیکیان پێک هێنا دژ بە کۆمۆنیزمی سۆڤیەت. هەردوو پیاوەکە خەباتەکەیان بە شێوەیەکی ئەخلاقی و تەنانەت تەقدیری دەبینی؛ ریگان بە نهێنی لەبارەی «پلانی خودایی» قسەی دەکرد بۆ ڕووخاندنی کۆمۆنیزم. ریگان حەزی بە دەرکەوتنەکانی فاتیمە هەبوو (ئاگادارکردنەوەکەی کە «ڕووسیا هەڵەکانی خۆی بڵاودەکاتەوە»)، و ئەو دوو ڕێبەرە باس لە هەستی هاوبەشی خۆیان دەکرد کە خودا ژیانیانی پاراستووە (هەردووکیان لە ساڵی 1981دا لە هەوڵی کوشتن ڕزگاریان بوو) بۆ مەبەستێک کە پەیوەندی بە سەرکەوتن بەسەر کۆمۆنیزمدا هەیە.
Abigishwa ba Kristo
ڕێگان لە مەزهەبی شاگردانی مەسیحدا پەروەردە کرا، کە دامەزرێنەرە سەرەتاییەکانی بە ڕاشکاوی فێریان دەکرد کە پاپای کاتۆلیکییەت دژەمەسیحە. ئەلیکساندەر کامبڵ، دیارترین ڕابەری سەرەتایی کڵێسای شاگردانی مەسیح، دووبارە و دووبارە پاپایەتی وەک دژەمەسیح دەناساند. لە منازەرە و نووسینەکانیدا، بەڵگەی بۆ ئەوە دەهێنایەوە کە قۆچە بچووکەکەی دانیال 7، دڕندەکەی ئاشکراکردن 13، و پیاوی گوناهی 2 تەسالۆنیکیان 2، هەموویان ئاماژەیان بە پاپاکانی ڕۆما دەکرد. ئەو ئەم ناساندنانەی لە منازەرە گشتییەکاندا بەکار دەهێنا (لەوانەش لەگەڵ ئەسقوفی کاتۆلیک جۆن بی. پەرسێڵ لە ساڵی 1837دا). بارتۆن دابلیو. ستۆن حکومەتی پاپای بە دژەمەسیحی ڕاستەقینە و “پیاوی گوناه” دەناساند. وۆڵتەر سکۆت (مزگێنیدەرێکی دیکەی سەرەتای بزووتنەوەکە) نووسی کە پیاوی گوناه، پاپای ڕۆما، لەناو کڵێسای مەسیحیدا سەرهەڵدەدات و خۆی لە خودا بەرزتر دەکاتەوە.
دایکی ڕێگان، نێل، ئەندامێکی دینداری مەزهەبی قوتابیانی مەسیح بوو و لە سەردەمی منداڵیی ڕێگاندا سەرەکیترین سەرچاوەی کاریگەریی ئایینی لەسەر ئەو بوو. ڕێگان لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە کڵێسای قوتابیانی مەسیح لە دیکسۆن، ئیلینۆی، مەعمودیەتی وەرگرت و لە هەرزەکاریدا لەوێ چالاک بوو (لەوانەش وانەوتنەوە لە قوتابخانەی یەکشەممە). ئەو لە کۆلێژی یوریکا خوێندی، کە پەیوەست بە مەزهەبی قوتابیانی مەسیح بوو.
“Abantu abajijisha mu gutahura Ijambo, abananiwe kubona insobanuro y’umurwanizi wa Kristo, nta kabuza bazishyira ku ruhande rw’umurwanizi wa Kristo. Ubu si igihe na gato co kwivanga n’isi.” Kress Collection, 105.
ڕیگان لە ڕێگەی کلۆڤیس و هەروەها سازشەکەی کۆنستانتینی مەزنەوە، پێشوەختە بە شێوەی هێمایی نوێنرابوو. ڕیگان هەروەها لە سەردەمی کۆتاییەوە لە ساڵی ١٩٨٩دا، یەکەمی کۆتا هەشت سەرۆکەکە بوو. وەک یەکەمی ئەو کۆتا هەشت سەرۆکە، ئەو پێشوەختە بە شێوەی هێمایی دۆناڵد ترەمپ دەنوێنێت، کە وەک ڕیگان، سەبارەت بە ئامانجە ڕاستەقینەکانی پاپایەتی و ئەوەی پاپایەتی کێیە، بە قووڵی سەرلێشێواوە.
Mbese babiri bogendana hamwe, keretse babanje kwumvikana? Amosi 3:3.
شەشەمین و کۆتا هاوسەرگیریی پەیمانی لە بەشی یازدەیەمی کتێبی دانیالدا، لەو قۆناغە مێژووییەدا ڕوو دەدات کە لە کاتی کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٨٩ دەست پێ دەکات و لە قۆناغی مێژوویی دۆناڵد ترامپدا کۆتایی دێت.
“Mu bikorwa biri kuba ubu muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika byo gushakira inzego n’imigenzo by’itorero ubufasha bwa leta, Abaporotesitanti barimo gukurikira mu ntambwe z’abapapisiti. Kandi ibirenze ibyo, barimo gukingurira Ubupapa urugi kugira ngo bwongere kubona muri Amerika y’Abaporotesitanti ubutware bw’ikirenga bwatakaje mu Isi ya Kera.” The Great Controversy, 573.
پەیماننامەی هاوسەرگیریی ساڵی ٣١٣ و فەرمانی میلان لەگەڵ مێژووی ساڵی ٥٣٣ هاوتەریبن، و فەرمانی ساڵی ٥٣٣ی ژوستینیان دووبارە لەلایەن حکومەتێکەوە جێبەجێ دەکرێت کە خۆی بە مەسیحی دەناسێنێت و چیتر لەوە تێناگات کە ناساندنی دەسەڵاتی پاپایەتی وەک دامەزراوەیەکی مەسیحی، لە باشترین حاڵەتدا دەربڕینێکی خۆدژەیە و لە خراپترین حاڵەتدا وەهمێکی کوشندەیە.
Eklezia n’Eggwanga
Mu mwaka wa 457 Mbere ya Kristo, itegeko rya gatatu rya Arutazeruzi ryagaruye ubusugire bw’igihugu ku buyobozi bwa politiki no ku butware bw’idini.
Na wewe, Ezra, kwa kadiri ya hekima ya Mungu wako iliyo mkononi mwako, weka mahakimu na waamuzi, wapate kuwahukumu watu wote walio ng’ambo ya mto, yaani wote waijuao sheria ya Mungu wako; nawe wafundisheni wale wasioijua. Na mtu awaye yote asiyetenda sheria ya Mungu wako, na sheria ya mfalme, hukumu na itekelezwe kwa haraka juu yake, kwamba iwe ni kuuawa, au kufukuzwa, au kunyang’anywa mali, au kufungwa gerezani. Ezra 7:25, 26.
فەرمانی سێیەم دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حوکم و سزا، هەم بەپێی یاساکانی خودا و هەم بەپێی یاساکانی پاشا، بەخشی. ئەو فەرمانە دەستپێکی پێشبینییە دوو هەزار و سێ سەد ساڵەکەی دیاری کرد کە لە ٢٢ی ئۆکتۆبەری ١٨٤٤ کۆتایی هات، کاتێک مەسیح بەناکاو هاتە پەرستگاکەی خۆی. هەروەها دەستپێکی پێشبینییەکی دوو سەد و پەنجا ساڵەی دیاری کرد کە لە ساڵی ٢٠٧ی پێش زایین کۆتایی هات، لە قۆناغە مێژووییەکەی نێوان شەڕی ڕافیا لە ساڵی ٢١٧ی پێش زایین و شەڕی پانیۆم لە ساڵی ٢٠٠ی پێش زایین. گەڕاندنەوەی هەردوو سەروەریی مەدەنی و ئایینی لە ساڵی ٤٥٧ی پێش زایین ئەلفایەکی دووانە دەستنیشان دەکات کە دوو بەدیهاتنی ئۆمێگایی هەیە. هەردوو بەدیهاتنەکەی ئۆمێگا نوێنەرایەتیی دەرگایەکی داخراو دەکەن: یەکێکیان بۆ قۆچە پرۆتستانتییەکە و ئەوی دیکە بۆ قۆچە کۆمارییەکە.
Ubuhanuzi bwa mbere bw’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu bwagereranyaga amategeko y’Imana, kandi ubuhanuzi bw’imyaka magana abiri na mirongo itanu bwagereranyaga amategeko y’umwami. Ubuhanuzi bwombi bugaragaza ihembe ry’Abaporotesitanti n’ihembe ry’Abaripubulikani ku nyamaswa yo ku isi yo mu Byahishuwe igice cya cumi na gatatu. Ihembe ry’Abaripubulikani rya ya nyamaswa yo ku isi rishyirwa hagati mu mirongo ya cumi n’umwe kugeza kuri cumi na gatandatu yo muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe. Igihe cy’imyaka cumi n’irindwi kiri hagati ya Raphia na Panium gihurirwamo n’ihembe rimwe riturutse mu buhanuzi bubiri bw’itegeko rya gatatu ryo mu mwaka wa 457 mbere ya Kristo. Ubuhanuzi bw’impande ebyiri bugaragaza urubanza rw’abantu b’isezerano bo ku iherezo kandi nanone rukagaragaza urubanza rw’ishyanga aho abo bantu b’isezerano bakomora.
Na akamwambia Abramu, Jua kwa yakini ya kwamba uzao wako utakuwa mgeni katika nchi isiyo yao, nao watawatumikia watu wa nchi hiyo; nao watawaonea kwa muda wa miaka mia nne; na tena taifa hilo watakalolitumikia nitalihukumu; na baadaye watatoka humo wakiwa na mali nyingi. Mwanzo 15:13, 14.
لە کتێبی حەزقیێلدا، ٢٢ی ئۆکتۆبەری ٥٧٣ی پێش زایین هێمای پێشوەختەی ٢٢ی ئۆکتۆبەری ١٨٤٤ە. یەکێک لەو بەروارانە دەستپێکی دادوەریی لێکۆڵینەوەیی نیشان دەدات و ئەوی دیکەیان لێدانی کەڕەنای یوبیل، هەم لە دەستپێک و هەم لە کۆتایی پرۆسەی دادوەریدا، نیشان دەدات. هەردوو بەروارەکە لەگەڵ یەکدا دەگونجێن و هەردووکیان ئاماژە بە دەرگایەکی داخراو دەکەن. ساڵی ١٨٤٤ نیشاندەری داخستنی دەرگای شوێنی پیرۆزە، کاتێک مەسیح چووە ناو شوێنی هەرەپیرۆزەوە. ساڵی ٥٧٣ی پێش زایین نیشاندەری کۆتاییهاتنی ماوەی تاقیکردنەوەی مرۆڤایەتییە، کە تێیدا ئەو کۆیلانەی گوناه کە کڕدراونەتەوە، ئازادیی خۆیان و زەوییەکی نوێیان پێ دەدرێت بۆ ئەوەی تێیدا نیشتەجێ بن.
Niba muri iyo myaka atacunguwe, azasohoka mu mwaka wa yubile, we ubwiwe n’abana biwe bari kumwe na we. Kuko Abisirayeli ari abasavyi banje; ni abasavyi banje nabakuye mu gihugu ca Misiri: Jewe ndi Uhoraho Imana yanyu. Abalewi 25:54, 55.
هەردوو ٢٢ی ئۆکتۆبەرەکە نوێنەرایەتیی دەرگای داخراوی ئەو یاسای یەکشەممەیە دەکەن کە بەم نزیکانە دێت. ئەو ماوەی تاقیکردنەوەیەی کە بە ئەدڤێنتیزم دراوە، لە ساڵی ١٨٤٤دا دەستی پێ کرد و بە هاتنی ئەو یاسای یەکشەممەیەی کە بەم نزیکانە دێت کۆتایی دێت، و ئەو ماوەی تاقیکردنەوەیەش کە بە ویلایەتە یەکگرتووەکان دراوە، بە هاتنی ئەو یاسای یەکشەممەیەی کە بەم نزیکانە دێت کۆتایی دێت. هەردوو کۆتاییەکە لەگەڵ دوو شایەتی ٢٢ی ئۆکتۆبەر، واتە ٢٬٣٠٠ ساڵ و دووسەد و پەنجا ساڵ، هاوتەریبن.
ئەو ماوە دووسەد و پەنجا ساڵییەی کە لە مێژوودا لە نێوان ڕافیا و پانیۆمدا کۆتایی دێت، ماوەی نێوان ئەو دوو شەڕە بەسەر دوو ژمارەی هێماییدا دابەش دەکات، کە بەیەکەوە مانای تایبەتی خۆیان هەیە. واتە دە ساڵ دوای ڕافیا، کە مانای ناوچەی سنووری دەگەیەنێت، و حەوت ساڵ پێش پانیۆم، کە شەڕێک بوو لەسەر دەشتێک ڕوویدا و لە گەمارۆدانێکدا کۆتایی هات. دە و حەوت وەک هێمایەک، بە پشتبەستن بە چەندین شایەت، هێزی ئەژدیها دەناسێنن. ساڵی ٢٠٧ی پێش زایین ترەمپ، هێمای دڕندەی زەوی، لە نێوان ئایەتەکانی یازدە و پازدەی بەشی یازدەی دانیالدا دادەنێت، لە کاتێکدا بە پێی پێشبینیی پێغەمبەرانە خۆی ئامادە دەکات وەک ئەژدیها بدوێت، هەروەک بە پێکەوەهاتنی ژمارەی دە و ژمارەی حەوت نیشان دراوە.
ژمارەی حەڤدە هەروەها هێماییە و مەودای مێژووی نێوان ڕافیا و پانیۆم بۆ دوای پانیۆم و هەروەها بۆ پێش ڕافیا فراوان دەکات. پتۆلێمی چوارەم فیلۆپاتۆر لە ساڵی ٢٢١ی پێش زایینەوە تا ساڵی ٢٠٤ی پێش زایین، وەک پاشای میسری پتۆلێمی فەرمانڕەوایی کرد و لە ساڵی ٢١٧ی پێش زایین لە ڕافیا ئەنتیۆخۆسی مەزنی تێکشکاند. پتۆلێمی پێش ڕافیا دەستی بە فەرمانڕەوایی کرد و بۆ ماوەی ‘حەڤدە’ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد. ژمارەی حەڤدە نوێنەرایەتیی ماوەیەکی مێژوویی دەکات کە پێش ڕافیا دەست پێ دەکات و لە شەڕی پانیۆم و گەمارۆدانی سەیدا تێدەپەڕێت و تا کۆتایی ماوەی تاقیکردنەوەی مرۆڤایەتی درێژ دەبێتەوە، کە ساڵی ٣٣٠ هێمای ئەو کۆتاییەیە. پێشبینیی پێغەمبەرانەی دووسەد و پەنجا ساڵە بۆ سەردەمی کڵێسای سمیرنا لە ساڵی ٦٤ دەستی پێ کرد و بە فەرمانی میلان و پەیمانی هاوسەرگیریی ساڵی ٣١٣ کۆتایی هات.
کۆنستانتینی مەزن نوێنەرایەتیی مێژووی کڵێسای پەرگامۆس دەکات، و ئەو مێژووە لە ساڵی ٣١٣دا دەستی پێ کرد و لە ساڵی ٥٣٨دا کۆتایی هات. یەکەم ‘حەڤدە’ ساڵ دوای کۆتاییهاتنی پێشبینیی دووسەد و پەنجا ساڵەکە لە ساڵی ٣١٣دا، سێ نیشانەی ڕێنما لەخۆ دەگرێت. ٣١٣ ساڵی فەرمانی میلان بوو؛ ٣٢١ ساڵی یەکەم یاسای یەکشەممە بوو، و دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتەکەش بە ساڵی ٣٣٠ نیشان دەدرێت. ٣٣٠ نوێنەرایەتیی دوایین یاسای یەکشەممە دەکات، کە نیشانەی کۆتاییهاتنی ماوەی تاقیکردنەوەی مرۆڤە. بۆیە ژمارەی حەڤدە پێش ڕافیا دەست پێ دەکات و زۆر دوای هەڵمەتی سەربازیی پانیۆم و سەیدۆن کۆتایی دێت. ئایەتی شانزەیەمی بەشی یازدەیەمی دانیال نوێنەرایەتیی یاسای یەکشەممە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات.
پێشبینیی سمیرنا نیشانەی گەمارۆدانەکە دەستنیشان دەکات، کە خودی جەوهەری پەیامی ئاگادارکەرەوەی حەزقیێلە. ئەو نیشانەی ڕێگایەی پێش یاسای یەکشەممە دێت، وەک لە دوو وێناکردنەکەی وێرانبوونی ئۆرشەلیمدا نیشان دراوە، بریتییە لە گەمارۆدانەکە، بەڵام هەروەها فەرمانی میلانیشە، کە دەست بە پێکهێنانی وێنەی دڕندەکە دەکات.
لە کاتی گەمارۆداندا، کاروانی هاوسەرگیرییەکی پەیماننامەیی بەڕێ دەکەوێت. ئەمە فراکتاڵێکە لەو کاروانی هاوسەرگیرییەی کە لەگەڵ ڕێگان دەستی پێ کرد، کە کلۆڤیس لە ساڵی 496دا نموونەی پێشەکیی بوو؛ بەڵام کاروانی کۆتایی بەرەو هاوسەرگیری لە کاتی گەمارۆداندا دەست پێ دەکات، بە هاوتەریبی لەگەڵ بڕیارنامەی ژوستینیان لە ساڵی 533 و فەرمانی میلان لە ساڵی 313. هەردوو ئەم نیشانەی ڕێگایە پێش یاسای ڕۆژی یەکشەممە دێن. ساڵی 313 پێش یەکەم یاسای ڕۆژی یەکشەممە لە ساڵی 321 بوو، و بڕیارنامەی ساڵی 533 پێش یاسای ڕۆژی یەکشەممە لە ئەنجومەنی سێیەمی ئۆرلیان لە ساڵی 538 بوو. جۆرێک لە یاسادانان تایبەتمەندییە پێغەمبەرییەکانی هەردوو بڕیارنامەی ژوستینیان و فەرمانی میلان بەدی دەهێنێت، لە هەمان کاتدا جۆرێک لە هاوسەرگیرییەکی پەیماننامەیی بە شێوەیەکی هێمایی پێک دەهێنرێت.
کاتێک ئەو فەرمانە دەردەکرێت، ئیتر بۆ خۆئامادەکردن زۆر درەنگە، چونکە دەرگای دەرفەتی تۆبە بە ڕووی شاخە پرۆتستانتییەکەدا دادەخرێت، بە هەمان دڵنیاییەوە کە لە یەکەمین پەسخەدا لە میسر داخرا. لەوە بەدواوە، یاسای یەکشەممە، نیشانەی دواتری ڕێگا، تەنها ئەوە نیشان نادات کە وێنەی دڕندەکە بە تەواوی شێوەی گرتووە، بەڵکو سەپاندنی نیشانەی دڕندەکەش نیشان دەدات. یاسای یەکشەممە کۆتایی دەرفەتی تۆبە بۆ شاخە کۆمارییەکە، دڕندە زەوییەکەی بەشی سێزدەهەمی ئاشکراکردن، دیاری دەکات، بە هەمان دڵنیاییەوە کە فیرعەون و سوپاکەی دوای پەسخە لە دەریای سووردا مردن.
ئەو ماوە دووسەد و پەنجا ساڵەی کە لە ساڵی ٢٠٧ی پێش زایین کۆتایی دێت، دۆناڵد ترامپ دەستنیشان دەکات، کە ئەنتیۆخۆس ماگنوس، لە کاتی ئامادەکردنی خۆی بۆ هەڵمەتە سەربازییە داهاتووەکەدا، نوێنەرایەتیی دەکات؛ هەڵمەتێک کە لە دەشتی پانیۆم دەست پێ دەکات و بە گەمارۆدانی سەیدا کۆتایی دێت. دوای شەڕی پانیۆم، سکۆپاسی ئەیتۆلیایی، فەرماندەی پتۆلەمییەکان، لەگەڵ نزیکەی ١٠٬٠٠٠ سەربازی ڕزگاربوو بۆ شاری سەیدا هەڵهات. ئەنتیۆخۆس شوێنی کەوت و سەیدای خستە ژێر ‘گەمارۆ’. حکوومەتی پتۆلەمی لە ئەسکەندەریە هێزێکی یارمەتیدەری نارد، بەڵام ئەو هێزە سەرکەوتوو نەبوو. سکۆپاس، لە کاتێکدا ڕووبەڕووی برسێتی بووبووەوە، شارەکەی ڕادەست کرد. ئەنتیۆخۆس ڕێگەی بە سکۆپاس دا بڕوات؛ سکۆپاس دواتر گەڕایەوە میسر، کە لەوێ لە کۆتاییدا بە تۆمەتی خیانەت و ئیختیلاس ئێعدام کرا. گەمارۆدانی سەیدا، دوای پانیۆم، داگیرکردنی کۆیلە-سووریا لەلایەن ئەنتیۆخۆسەوە تەواو کرد.
Mushiki White amenyekanisha igitabo cya Uriah Smith, *Daniel and the Revelation*, nk’“ukuboko gufasha kw’Imana.” Mu bisobanuro bye ku mirongo ya cumi na kane n’iya cumi na gatanu byo muri Daniyeli cumi na rimwe, Smith agaragaza gahunda y’ibyiciro bibiri y’igitero cya Antiyokusi.
“Kufundisha kwa mfalme mchanga wa Misri kuliwekwa kwa amana na Seneti ya Roma mikononi mwa M. Emilius Lepidus, naye akamweka Aristomenes, mhudumu wa zamani mwenye uzoefu wa ile ikulu, kuwa mlezi wake. Tendo lake la kwanza lilikuwa ni kuweka ulinzi dhidi ya uvamizi uliotishiwa na wale wafalme wawili washirika, Philip na Antiochus.
“Ku bw’iyo mpamvu yohereza Scopas, umugaba mukuru w’icyamamare wo muri Etoliya, icyo gihe wari mu murimo w’Abanyegiputa, mu gihugu cye kavukire kugira ngo akoranye ingabo z’inyongera z’igisirikare. Amaze gutegura ingabo, yatera muri Palesitina no muri Koyelesiriya (Antiyokusi yari ahugiye mu ntambara na Atalusi muri Aziya Ntoya), maze agabanya Ubuyuda bwose ngo buyoboke ubutware bwa Egiputa.
“Ni ko ibintu byashyizwe mu buryo bwo gusohoza umurongo uri imbere yacu. Kuko Antiyokusi, amaze guhagarika intambara ye na Atalusi abitegetswe n’Abaroma, yahise afata ingamba zihuse zo kwigarurira Palesitina na Koyele-Siriya, abikura mu maboko y’Abanyegiputa. Skopa yoherejwe kumurwanya. Hafi y’amasoko ya Yorodani, ayo ngabo zombi zahahuriye. [Panium] Skopa yatsinzwe, akurikiranwa kugera i Sidoni, kandi ahoswe rwose. Abajenerali batatu b’abahanga kurusha abandi bo mu Egiputa, bari kumwe n’ingabo zabo z’indashyikirwa, boherejwe gutabara uwo murirwa, ariko biba iby’ubusa. Amaherezo Skopa, ahuye n’umwanzi atashoboraga gutsinda, ari we cya gicucu cy’inzara giteye ubukangaranyamuntu kandi kidafatika, ahatirwa kwitanga yemeye amagambo y’isoni yo kurokorwa ubuzima gusa; maze we n’abagabo be ibihumbi icumi bemererwa kugenda, bambuwe byose kandi bambaye ubusa. Aha ni ho habaye gufatwa kw’imijyi ikomeye cyane n’umwami w’amajyaruguru; kuko Sidoni, haba ku bw’imiterere yaho no ku bw’ibihome byaho, yari umwe mu mijyi ikomeye kurusha indi yose yo muri ibyo bihe. Aha ni ho habaye kunanirwa kw’ingabo z’amajyepfo kutihanganira uwo mwami, ndetse no kunanirwa kw’abantu umwami w’amajyepfo yari yaratoranije; ari bo Skopa n’ingabo ze z’Abayetoliya.” Daniel and the Revelation, 257, 258.
ئەو ماوە دووسەد و پەنجا ساڵییەی کە لە ساڵی ٢٠٧ی پێش زایین کۆتایی دێت، دۆناڵد ترەمپ دەستنیشان دەکات. ئەو پێشگۆییە دووسەد و پەنجا ساڵییەی کە لە ساڵی ٣١٣دا بە هاوسەرگیریی پەیماننامەیی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا و فەرمانی میلان کۆتایی دێت، پێکهاتنی وێنەی دڕندەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستنیشان دەکات. کڵێسای پەرگامۆس، کە لە ساڵی ٣١٣ دەستی پێ کرد، نوێنەرایەتی ئەو مێژووە دەکات کە تێیدا مەسیحیەت، لە ڕێگەی سازشێک لەگەڵ ئایینی بتپەرستییەوە، تووشی لادان بوو، پێش ئەوەی دەسەڵاتی پاپایەتی بە تەخت بنیشێت. پەرگامۆس و ساڵی ٣١٣ هێمای ئەو سازشەن کە پێکهاتنی وێنەی دڕندەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان نوێنەرایەتیی دەکات. ئەوە نوێنەرایەتی سازشی نێوان مەسیحیەت و ڕۆمای پاپایەتی دەکات، چونکە ئایینی کاتۆلیکی نە زیاترە و نە کەمترە لە بتپەرستی کە لە ژێر ڕووپۆشی دامەزراوەیەکی مەسیحیدا خۆی شاردووەتەوە. ئەو پێشگۆییە دووسەد و پەنجا ساڵییەش کە لە ساڵی ١٧٧٦ دەستی پێ کردووە و ئەمساڵ کۆتایی دێت، باس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەکات. بەم شێوەیە، هەر سێ پێشگۆییە دووسەد و پەنجا ساڵییەکە باس لە لایەنێکی پێشگۆییانەی دڕندەی زەوی لە بەشی سێزدەی کتێبی ئاشکراکردن دەکەن، و هەرسێکیان لە چوارچێوەی ئەو هێڵە پێشگۆییانەدا کۆتایی دێن کە ژمارەی حەڤدە نوێنەرایەتییان دەکات.
Şeda Yekşemê ew dem e ku Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê wek ejdehayekê diaxive, û axaftina netewekê kirinên desthilatdarên wê yên qanûndanîn û dadwerî ne.
“‘ការនិយាយ’ របស់ជាតិមួយ គឺជាសកម្មភាពរបស់អាជ្ញាធរនីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការរបស់វា।” The Great Controversy, 442.
ترەمپ نە دەسەڵاتێکی دادوەرییە و نە دەسەڵاتێکی یاسادانان، بۆیە یاسای یەکشەممە، کە بەزوویی دێت، لەلایەن کۆنگرێسەوە دەردەکرێت. بەڵام هەر هەنگاوێک کە پشتگیری لە دەسەڵاتی پاپایەتی بکات، هێمای یاسای یەکشەممەیە. بڕیارنامەی ساڵی ٥٣٣ و فەرمانی ساڵی ٣١٣ سەرەتای ئەو ماوەیە دیاری دەکەن کە تێیدا وێنەی دڕندەکە پێک دێت. کۆتاییەکەی یاسای یەکشەممەیە کە بەزوویی دێت، و عیسا هەمیشە کۆتایی بە سەرەتا ڕوون دەکاتەوە؛ بۆیە هەنگاوی ترەمپ لە ڕێگەی فەرمانێکی جێبەجێکارییەوە کە هەر جۆرە “ئیمتیازێک” بە دژەمەسیحی پێشبینیی کتێبی پیرۆز بدات، نوێنەرایەتیی ئەلفای ئەو بزووتنەوەیە دەکات کە تەنها لە ئۆمێگادا کۆتایی دێت، کاتێک ویلایەتە یەکگرتووەکان “بەو ڕادەیە دەستبەرداری بنەماکانی حکومەتی خۆیان دەبن کە یاسایەکی یەکشەممە دەردەکەن.”
“Bengi baba, hatto wanên ku di vê tevgerê de ji bo pêkanîna Yekşemê dixebitin jî, ji encamên ku dê ji vê kirinê derkevin kor bûne. Ew nabînin ku ew rasterast li dijî azadiya olî lê dixin. Gelek hene ku qet mafên Şemî ya Kitêba Pîroz nafêmîne û bingeha derewîn a ku sazgeha Yekşemê li ser wê rawestiyaye nas nekirine. Her tevgera ku di berjewendiya yasadariya olî de be, bi rastî kiryarekî teslîmbûna papatiyê ye; ew papatiya ku di gelek serdeman de bi domdarî li dijî azadiya wijdanê şer kiriye. Rêzgirtina Yekşemê hebûna xwe wekî sazkariyek ‘Mesîhî’ ya bi navê xwe ji ‘sira bêqanûniyê’ distîne; û pêkanîna wê dê bi rastî nasandinekî bingehên wê be ku kevirê bingehîn ê Romaniyê ne. Gava neteweya me bi vî awayî bingehên hukûmeta xwe înkar bike heta ku yasayekî Yekşemê derbas bike, Protestanîzm di vê kirinê de dê dest bi poperiyê re bide hev; ev tiştekî din nabe ji xeynî ku jiyan bidetê zordestiya ku demeke dirêj bi hestyarî li fersenda xwe temaşe dikir ku dîsa bihêle xwe bi despotîzma çalak bixe nav çalakiyê.” Testimonies, pirtûka 5, 711.
“Kugenda kwose gushigikira amategeko y’idini mu by’ukuri ni igikorwa cyo kwemera ubupapa,” kandi izo ngendo zibaho mbere y’itegeko rya vuba ryo kubahiriza ku Cyumweru.
“Itegeko rishyiraho ugusenga kw’uyu munsi rigomba gusohoka rikagera ku isi yose. Ku rugero ruto, ryamaze gusohoka. Ahantu henshi, ubutegetsi bwa gisivili buri kuvugana ijwi ry’ikiyoka, nk’uko umwami w’umunyamahanga yavuganye imbohe z’Abaheburayo.” Signs of the Times, 6 Gicurasi 1897.
Tuzakomeza mambo haya katika makala inayofuata.