Waan jalqabaa kitaaba Daani’el boqonnaawwan ja’aan jalqabaa seenaa bineensa lafaa Mul’ata boqonnaa kudha sadii keessaa bakka bu’u. Yunaayitid Isteetsiin (bineensa lafaa), bara 1798 akka mootummaa ja’affaa raajii Macaafa Qulqulluu ta’etti jalqabe; yeroo sana paaphaasummaan (bineensa galaanaa Mul’ata boqonnaa kudha sadii keessaa) madaa du’aa raajii argate, mootummaa shanaffaa raajii Macaafa Qulqulluu ta’ee bulchiinsa isaa xumure.
Seenaan bineensota lafa irraa ka’u seenaa akeekkachiisa dhihaachuu murtii Waaqayyooti. Jalqaba seenaan bineensi lafa irraa ka’u yeroo jalqabu, murtiin qorannoo Waaqayyoo jalqabe; dhuma irratti immoo, murtiin raawwachiisaa Waaqayyoo jalqaba. Akeekkachiisni dhihaachuu murtii qorannoo Waaqayyoo, jalqaba irratti, ergaa ergamaa isa jalqabaa Mul’ata boqonnaa kudha afur keessatti argamuun bakka bu’ee ture; innis bara 1798tti “yeroo dhumaa”tti dhufe. Akeekkachiisni dhihaachuu murtii raawwachiisaa Waaqayyoo, dhuma irratti immoo, ergaawwan ergamoota sadii Mul’ata boqonnaa kudha afur keessatti argamaniin bakka bu’amee jira; isaanis bara 1989tti “yeroo dhumaa”tti dhufan.
Yeroo hunda “bara dhumaa” keessatti kutaan macaafa Daani’el ni hiikama. Jalqaba seenaa bineensa lafaa keessatti, bara 1798tti, boqonnaawwan torba, saddeetii fi sagal kan Daani’el ni hiikaman. Boqonnaawwan sun mul’ata laga Ulaayii jedhamuun bakka bu’aniiru. Dhumarratti seenaa bineensa lafaa keessatti, bara 1989tti, boqonnaawwan kudhan, kudha tokkoo fi kudha lamaan kan Daani’el ni hiikaman. Boqonnaawwan sun mul’ata laga Hiddeqel jedhamuun bakka bu’aniiru. Yeroo kamiyyuu macaafni Daani’el yeroo hiikamu, adeemsi qormaataa sadarkaa sadiin ijaarame dhaloota yeroo sana jiraatu irratti ni dhufa.
Innisis, “Ati daandii kee deemi, Daani’el; jechoonni kun hamma yeroo dhumaatti cufamanii fi chaappaaʼamanii jiru. Baayʼeen ni qulqulleeffamu, ni addeeffamu, ni qoramuu; hamoonni garuu hamaa ni hojjetu; hamoota keessaa eenyuyyuu hin hubatu; ogeeyyiin garuu ni hubatu.” Daani’el 12:9, 10.
Adeemsi qormaata tarkaanfii sadiin adeemsifamu sun caasaa jecha Afaan Ibrootaa “dhugaa” jedhamee hiikamu irratti hundaa’a; jechi sun qubee jalqabaa, qubee kudha-sadaffaa, fi qubee dhumaa alifbeetii Afaan Ibrootaa walitti makuun uumame. Jechi Afaan Ibrootaa sun humna uumamaa Waaqayyoo ni bakka bu’a, akkasumas ni qabaata. Dhugaan raajii hundinuu jecha sana irratti ijaarameera; akkuma qormaanni tarkaanfii sadiin adeemsifamu inni boqonnaa kudha-lamaffaa Daniel keessatti argamus akkasuma. Jechi sun humna uumamaa Waaqayyoo qofa utuu hin ta’in, Yesuus Kiristoosiin illee ni bakka bu’a; innis Dhugaa dha, akkasumas Inni Tokkoffaa fi Dhumaa dha; kanaas akkuma qubeen jalqabaa fi qubeen dhumaa alifbeetii Afaan Ibrootaa bakka bu’anitti.
Seenaan jalqabaa bineensa lafaa, yeroo akeekkachiisni dhihaannaa murtii qorannoo bara dhumaatti bara 1798tti gaʼe, ergamaa isa jalqabaa Mul’ata boqonnaa kudha afuriin bakka buufama. Ergaan ergamaa isa jalqabaa kan Mul’ata boqonnaa kudha afurii dhugaa ta’an tarkaanfiiwwan sadii keessaa tokkoon tokkoon isaanii qaba; isaanis adeemsa qormaataa tarkaanfii sadii kan dhaloota yeroo ergamaan inni jalqabaa bara 1798tti dhufe mudate bakka bu’u.
Anis ergamaan biraa samii gidduutti barrisee, warra lafa irra jiraatanitti, saba hundatti, gosa hundatti, afaan hundatti, fi ummata hundatti lallabuuf wangeela bara baraa qabatee arge; innis sagalee guddaadhaan akkana jedhe, “Waaqayyoon sodadhaa, ulfinas isaaf kennaa; sa’aan murtii isaa ga’eera; isa mootummaa samii, lafa, galaana, fi burqaawwan bishaanii uume sagadaa.” Mul’ata Yohaannis 14:6, 7.
Seenaa xumuraa bineensa lafa irraa, yeroo akeekkachiisni dhihaannaa murtii hojii irra oolu kan yeroo dhumaa keessatti bara 1989tti dhufe, ergamoota sadii Mul’ata boqonnaa kudha afuriin bakka buufameera. Ergamaanonni sadan Mul’ata kudha afurii tarkaanfiiwwan sadan, jechuunis dhugaa, bakka bu’u; akkasumas ergamaanonni sadan adeemsa qormaataa sadarkaa sadii kan dhaloota yeroo ergamaan sadaffaan bara 1989tti dhufe keessa jiraachaa ture mudate bakka bu’u.
Anis ergamaan ani immoo samii gidduudhaan barrisaa utuu jiruu arge; inni warra lafa irra jiraatanitti, saba hundumaatti, qomoo hundumaatti, afaan hundumaatti, fi uummata hundumaatti lallabuuf wangeela bara baraa qaba ture; sagalee guddaadhaanis akkana jedhe: Waaqayyoon sodadhaa, ulfinas isaaf kennaa; saʼaatiin firdii isaa dhufeeraatii; isa samii, lafa, galaana, fi burqaawwan bishaanii uume sana waaqeffadhaa. Ergamaan biraas isa duukaa buʼee akkana jedhe; Baabilon, magaalattiin guddoon sun kufteerti, kufteerti; isheen saboota hundumaa daadhii ejja ishee kan dheekkamsaatiin guutame sana obsiteerti. Ergamaan sadaffaanis isaanii duukaa buʼee sagalee guddaadhaan akkana jedhe; Namni tokko yoo bineensicha fi fakkeenya isaa waaqeffatee, mallattoo isaas adda isaatti yookaan harka isaatti fudhate, inni sunis daadhii dheekkamsa Waaqayyoo isa xoofoo isaa keessatti qulqullaaʼee hin makamin dhangalaafame sana ni dhuga; fuula ergamoota qulqullootaa durattis, fuula Hoolichaa durattis ibiddaa fi diibeelaan ni dhiphatama. Aarri dhiphina isaanii bara baraan ol baʼa; warri bineensicha fi fakkeenya isaa waaqeffatan, akkasumas namni maqaa isaa mallattoo godhee fudhatu kam iyyuu, halkanii fi guyyaa boqonnaa hin qaban. Obsi qulqulloota as jira; isaan abboommii Waaqayyoo eegan, amantii Yesuusis qabatan kana. Mulʼata Yohannis 14:6–12.
Kitaabni Daani’el ergaa ergamoota sadii irratti hundaa’uun ijaarameera. Ijaarsi sun jechuun tarkaanfiiwwan sadii jechaa Ibrootaa kan “dhugaa” jedhuu fi adeemsa qormaataa wal bira qabamee deemu kan tarkaanfii sadiin ijaarame dha; garuu adeemsi qormaataa sun sarara seenaa bineensa lafaa Mul’ata boqonnaa kudha sadii keessaa (Yunaayitid Isteetis) irratti ni hiikama, akkasumas sarara seenaa gaanfota lameen bineensa lafaa sanaa (Ripaabilikaanizimii fi Pirootestaantizimii) irrattiis ni hiikama. Seenaa Yunaayitid Isteetis, bara 1798 irraa eegalee hamma seerri Dilbataa yeroo dhihoo keessatti dhufu sanatti itti fufee jiru, yeroo seenaa wal fakkaataa keessa waldaan Adveentistii Guyyaa Torbaffaa jiraattudha. Kanaafuu kitaabni Daani’el ijaarsa seenaa Adveentizimii agarsiisu of keessaa qaba; seenaa sunis bara 1798 irraa eegalee hamma seerri Dilbataa yeroo dhihoo keessatti dhufu sanatti itti fufa. Akkas gochuudhaan, kitaabni Daani’el seenaawwan raajii walfakkaatan kan kitaaba Mul’ataa keessatti bakka bu’an adda baasa; akkasumas kana gochuudhaan, ergaa dhugaa baatuu lammaffaa gara guutummaatti geessu kan ta’e dhugaa baatuu jalqabaa ni kenna. Guutummaan kitaabota lamaan kunis mul’ata raajii isa walitti dhufeenya Kakuu Moofaa fi Kakuu Haaraa keessatti ture sanaan raawwatama.
“Seenaa jireenyaa, duʼaa fi duʼaa kaʼuu Yesus, akka ilma Waaqayyoo taʼetti, ragaa Kakuu Moofaa keessa jiruun malee guutummaatti mirkaneeffamuu hin dandaʼu. Kiristoos Kakuu Moofaa keessatti akkuma Kakuu Haaraa keessatti ifatti mulʼata. Inni tokko Fayyisaa dhufuuf jiru irratti dhugaa baʼa; inni kaan immoo Fayyisaa akka raajotni duraan dubbatanii turanitti dhufe irratti dhugaa baʼa. Karoorri furii akka sirriitti hubatamuuf, Caaffanni Qulqullaaʼaan Kakuu Moofaa guutummaatti hubatamuu qaba. Ifni ulfina-qabeessi yeroo darbee raajii irraa dhufu jireenya Kiristoosii fi barsiisa Kakuu Haaraa iftoominaa fi miidhaginaan mulʼisa. Dinqiin Yesus Waaqummaa isaa irratti ragaa dha; garuu ragaan inni Fayyisaa addunyaa taʼuu isaa caalaatti jabaataan, raajii Kakuu Moofaa seenaa Kakuu Haaraa wajjin wal bira qabamee argamudha. Yesus Yihudootaan, ‘Caaffata Qulqullaaʼoo qoradhaa; isin keessa isaanii jireenya bara baraa akka qabaattan yaaddu; isaanis ana irratti dhugaa baʼan isaanuma’ jedhe. Yeroo sana Caaffanni Qulqullaaʼaan kan biraa tokko iyyuu, kan Kakuu Moofaa malee, hin jiru ture; kanaaf ajajni Fayyisaa baayʼee ifaadha.” Spirit of Prophecy, volume 3, 211.
“Seenaa jireenya, du’aa fi du’aa keessaa ka’uu Yesuus” hojii Kiristoos ilmaan namootaatiif hojjetame ni gabaabsa; akkasumas sadarkaa sadii sanaaf dhugaa ba’a; sadarkaawwan sadan sunis “dhugaa” dha. Jechi Ibrootaa “dhugaa” jedhu Yesuusin bakka bu’a; inni isa jalqabaa fi isa dhumaa, isa eegalaa fi isa xumuraa, Alfaa fi Omeegaa dha; jechichi mataan isaa illee qubee jalqabaa fi dhumaa, kan waanuma tokko bakka bu’an, of keessaa qaba; jechuunis, akka Alfaa fi Omeegaa Yesuus dhuma wantaa jalqaba wantaatiin ni mul’isa. Jireenyi, duuti fi du’aa keessaa ka’uun Kiristoos dhugaa dha; keessaa wantoota biroo keessatti sadarkaa sadiin bakka bu’aniiru; sadarkaan jalqabaa fi isa dhumaa lameenuu “jireenya” dha; jechuunis “jireenyi” fi “du’aa keessaa ka’uun” lameenuu “jireenya” dha. Qubeen giddugaleessaa jecha Ibrootaa sanaa qubee kudha-sadaffaa qubee-galmee sanaa ti; lakkoofsi kudha-sadihis mallattoo fincilaa dha; duuti Kiristoosis fincila Seexanaa fi ilmaan Addaam, warri fincila isaa keessatti isa wajjin hirmaatan, irraa dhufe.
ଯୀଶୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କର ପ୍ରକାଶିତବାକ୍ୟ ପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ପ୍ରକାଶନର ବୁଝାମଣା ମାନବୀୟ ପରୀକ୍ଷାକାଳର ଶେଷ ପୂର୍ବରୁ ଅମୁଦ୍ରିତ ହୁଏ; ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଅମୁଦ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ସତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ଯେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ହେଲେ “ସତ୍ୟ,” ଆଲ୍ଫା ଓ ଓମେଗା, ଯିଏ ନିଜ ବାକ୍ୟରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ସେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିବା ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଲ୍ଫା ଓ ଓମେଗା ଭାବେ ନିଜ ସ୍ୱାକ୍ଷର ରଖନ୍ତି। ସିଷ୍ଟର ୱାଇଟ୍ ଯେତେବେଳେ ଲେଖିଥିଲେ, “ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଯୀଶୁଙ୍କ ଜୀବନ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନରୁତ୍ଥାନର ଇତିହାସକୁ ପୁରାତନ ନିୟମରେ ନିହିତ ପ୍ରମାଣ ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ପୁରାତନ ନିୟମରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ନୂତନ ନିୟମରେ ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେପରି ସ୍ପଷ୍ଟରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ଅଛନ୍ତି,” ସେ ତାହା ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଦେଖିବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରକାଶିତବାକ୍ୟର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଥିବା ତିନିଜଣ ଦୂତଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ (ଯାହା “ଜୀବନ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନରୁତ୍ଥାନ” ଭାବେ ସେହି ଏକେଇ ତିନୋଟି ପଦକ୍ରମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗଠିତ), ଦାନିଏଲ ପୁସ୍ତକରେ “ନିହିତ ପ୍ରମାଣ ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।”
Ishiinis akkasumas kitaabni Daani’el waaʼee Baabilon “dhufuuf jiru” akka dhugaa baʼu, kitaabni Mulʼata ammoo waaʼee Baabilon akkaataa kitaabni Daani’el duraan raajeen dubbateen “dhufe” tokkoo akka dhugaa baʼu adda baasteetti. Kana malees, hojii irra oolmaan sun akka ibsutti, kitaaba Mulʼataa “sirriitti dinqisiifachuuf”, kitaabni Daani’el “guutummaatti hubatamuu qaba”; sababiin isaas, “ifa ulfina-qabeessa” kitaaba Daani’el keessaa taʼeetu “jireenya Kiristoosii fi barsiisoata” kitaaba Mulʼataa “iftoominaafi miidhaginaan” mulʼisa.
Dubbiin ishee akkasumas akka agarsiisanitti hubatamuu danda’u, jechuun “dinqiiwwan Yesus” kan Kitaaba Mul’ata keessatti bakka bu’an “Waaqummaa isaa irratti ragaa” ta’uu isaanii; garuu “ragaan inni jabaataan inni Furee addunyaa ta’uu isaa mirkaneessu” yeroo raajiiwwan Kitaaba Daani’el “seenaa” Kitaaba Mul’ataa wajjin wal bira qabamanii ilaalamanitti argama. Kana malees, yeroo “Yesus Yihuudotaan, ‘Caaffata Qulqullaa’oo qoradhaa; isin keessatti jireenya bara baraa akka qabdan yaadduutii, isaanis isa ana irratti dhugaa ba’anidha,’” jedhetti, har’a Yihuudota hafuuraa ta’aniif Kitaabni Daani’el isa Mul’ata Yesus Kiristoos irratti dhugaa ba’u ta’uun isaa beekamuu danda’a; mul’anni sunis yeroo qormaanni cufamuu jedhu dura hiikamu keessatti jireenyi bara baraa argama.
Kitaabni Daani’el dhugaawwan raajii kanneen kitaaba Mul’ata keessatti guutummaa isaanii ga’an ifatti dhiheessa. Isheen tarkaanfiiwwan sadan kan jecha Ibrootaa “dhugaa” jedhuun bakka bu’aman irratti ijaaramee jirti; kanaafuu kitaabni sun mataan isaa dhaloota yeroo dhugoonni kun banamanii mul’ifaman qormaata ni bakka bu’a. Yesus ofii Isaa, akka Alfaa fi Oomeegaatti, jechoota jalqabaa fi boqonnaa jalqabaa kitaaba Mul’ataa keessatti kallattiidhaan cimsee ibsameera. Barreeffamonni kunis akka mul’isanitti, Daani’el boqonnaa tokkoon caasaa fi amala raajii wal fakkaataa ergaa ergamaa isa jalqabaa kan Mul’ata boqonnaa kudha afurii qaba.
Ergaan ergamaa isa jalqabaa fi Daani’el boqonnaa tokko, adeemsa qormaataa sadarkaa sadii kan mallattoo Alfaa fi Oomeegaa ta’e wal fakkaataan agarsiisu. Boqonnaan sun Baabilon dhugaa Yihuudaa dhugaa mo’uun jalqaba; kitaabichis gara lola isa dhumaa Baabilonii fi Yihuudaa gidduu jiru, kan keeyyata jahan dhumaa Daani’el boqonnaa kudha tokkoffaa keessatti bakka bu’ameetti geessa. Keeyyatoo sana keessatti, akkuma Miikaa’el ka’ee dhaabatuu fi yeroo qorannoon namaa cufamutti, Baabilon hafuuraa Yihuudaa hafuuraatiin mo’amti. Keeyyatoo sun dhuma seenaa raajii lola Baabilonii fi Yihuudaa gidduu jiruu bakka bu’u. Keeyyatoo sana keessatti, fayyuun madee nama ajjeessu sanaa fakkeenyaan mul’ifama.
Lakkoofsonni ajjeesaa ibsan lakkoofsonni, Daaniʼel boqonnaa kudha tokko keessaa lakkoofsa afurtamaan jalqabu; innis jechoota, “Yeroo dhumaa irrattis” jedhuun jalqaba. “Yeroon dhumaa” jedhu lakkoofsicha keessatti bara 1798 bakka buʼa; yeroo sana keessa abboommiin paaphaasummaa madee isaa ajjeesaa fudhate. Ergasii lakkoofsonni sun akkamitti madeen ajjeesaan sun fayyifamu seenaa dubbatu; akkuma paaphaasummaan moʼatuun—jalqabatti diina isaa, mooticha kibbaa (Soviet Union), itti aansuun michuu isaa, biyya ulfina qabeettii (Ameerikaa Yunaayitid Isteetis), sadaffaanis miidhamtuu isaa, Gibxi (United Nations). Lakkoofsa afurtamii-shan keessatti paaphaasummaan (mootichi kaabaa) dhuma isaa ni gaʼa; namni isa gargaarus hin jiru. Seenaa fayyifamuu madee ajjeesaa paaphaasummaa ibsu keessatti lakkoofsonni kun kufaatii paaphaasummaa bara 1798 irraa jalqabu; kaʼumsa isaa isa dhumaa fi kufaatii isaa isa dhumaa irratti immoo xumuramu. Lakkoofsonni baniinsa kutichaa fi cufiinsa kutichaa gidduu jiran immoo fincila giddugaleessaa taʼe adda baasu.
Jechi Ibroota “dhugaa” jedhu qubeewwan jalqabaa, qubee kudha sadii ffaa, fi qubee dhumaa alifbeetii Ibrootaa walitti makamuudhaan uumame. Lakkoofsi kudha sadii mallattoo fincilaa dha; akkasumas seenaa isa jalqabaa fi isa dhumaa gidduu jiru agarsiisa. Kutaa xumuraa raajii kitaaba Daani’el keessatti, waraanni wal fakkaataan inni lakkoofsota jalqabaa kitaabichaa keessatti bakka bu’ame sun ni bakka bu’a. Lakkoofsotni sun boqonnaa tokkoffaa seensisu; achittis adeemsa qormaataa sadarkaa sadii qabu isa dhugaa ta’e ni argina. Ergasii kutaa xumuraa keessattiis sadarkaawwan sadii wal fakkaatan ni argina; kunis kufaatii jalqabaa paaphaasummaa irraa eegalee kufaatii dhumaa paaphaasummaa irratti xumurama; gidduutti immoo fincilli guyyoota dhumaa ni hammatama.
Dubbii dhumaa ja’a kana keessaa, boqonnaa kudha tokkoffaa Daani’el keessatti, dhugaa kanaaf ragaan lammaffaan jira; humni juugraafiin duraa kan abbummaan lubummaa mo’achuu isa barbaachise (mootii kibbaa) akkuma humna bineensichaatiif fakkeenya ta’e, humni juugraafiin sadaffaa keessaa isa dhumaa (Gibxi) illee akkasuma. Injifannoon sadarkaa sadii kan madaa du’aa fayyuun isaa barbaachisu, mootii kibbaa irraa jalqaba; inni kun humna bineensichaa kan amantii-hinqabneetti fakkeenya ta’e dha; humnoota sadii keessaa inni dhumaa immoo, kan Gibxiin bakka buufame, amantii-hinqabummaa bineensicha waliin walqabatuuf fakkeenya Macaafa Qulqulluu keessaa isa ijoodha. Dhugumatti, jechi kutaa sana keessaa lakkoofsa afurtama keessatti “kibba” jedhamee hiikame “negeb” jedhu dha; innis yeroo tokko tokko Gibxi jedhamee hiikama. Gufuun sadan mallattoo dhugaa qabu; sababiin isaas gufuun inni jalqabaa gufuu isa dhumaa dha. Humni gidduu jiru biyya ulfina qabeettii dha (Yunaayitid Isteetis). Yunaayitid Isteetis keessatti fincilli seera Dilbataa dhufa; mallattoon Yunaayitid Isteetis yeroo inni jalqabe immoo koloneewwan kudha sadii ture.
Mallattoon Alfaa fi Oomeegaa kitaaba Daani'el guutumaan seenee jira; innis, yeroo kitaaba Mul’ata waliin walitti fidamu, Waaqummaa Yesus Kiristoos dhaabuuf ragaa kenna. Akka Daani'el boqonnaa kudha lamaatti, fi adeemsa qorumsa sadarkaa sadiitti kan dhaloota yeroo kitaabni sun banamu keessatti raawwatamuutti, mul’ata caasaa kitaaba Daani'el diduun, warra hamoota jedhamanii keessaa tokko ta’uu dha. Akka Mul’ata boqonnaa kudha afuriitti immoo, mul’ata caasaa kitaaba Daani'el diduun, warra bineensicha fi fakkeenya isaa waaqeffatan jedhamanii keessaa tokko ta’uu dha.
Kitaabni Mul’ataa yommuu yeroo qorumsaatti cufamu dura Mul’anni Yesus Kiristoos akka banamu ibsa; Mul’anni Yesus Kiristoos immoo caasaa kitaaba Daani’el banamuu of keessaa qaba.
“Namoonni mootummaa wajjin walqabatan itti-gaafatamummaa mootummaa fi iccitii mootummaa harka isaanii jala bifa addunyaa mara irratti aangoo qabuun Daani’eelii ulfeessan; Daani’eelis akka ergamaa Isaa ta’etti Waaqayyoon ulfina argate, iccitii bara dhufu hedduus isaaf mul’ata godhame. Raajiiwwan isaa dinqisiisoon, akka inni kitaaba maqaa isaatiin waamamu keessatti boqonnaawwan 7 irraa hamma 12tti galmeesse, guutummaatti raajicha mataa isaatiif illee hin hubatamne turan; garuu hojii jireenya isaa utuu hin xumuramin dura, mirkaneeffannaa eebbifamaa kana isaaf kenname, jechuunis yeroo ‘dhuma guyyootaa’—yeroo xumuraa seenaa addunyaa kanaa—inni deebi’ee qooda fi iddoo isaatti dhaabachuuf akka hayyamamu. Wanta Waaqayyo kaayyoo Waaqummaa isaa keessaa mul’ise hunda hubachuun isaaf hin kennamne. ‘Dubbii sana cufi, macaafa sanas chaappessi,’ jechuun waa’ee barreeffamoota raajii isaa irratti ajajame; isaanis ‘hamma yeroo dhumaatti’ chaappaa jala turu qabu turan. Ergamaan sun ammas ergamaa amanamaa Yihowaa akkana jedhee qajeelche: ‘Karaa kee qabadhu, yaa Daani’el; dubbiin sun ni cufameera, hamma yeroo dhumaattis ni chaappaa’eera…. Ati garuu hamma dhumaatti karaa kee qabadhu; ni boqottaatii, dhuma guyyootaattis qooda kee keessa ni dhaabbatta.’ Daani’el 12:4, 9, 13.”
“Akkuma nuti xumura seenaa addunyaa kanaatti dhihaachaa deemnuutti, raajiiwwan Daaniʼel keessatti galmeeffaman, yeroo amma nuti keessa jiraannu sanaan wal qabatanii waan taʼaniif, xiyyeeffannoo addaa keenya barbaadu. Isaan wajjin barsiisonni kitaaba dhumaa Caaffata Kakuu Haaraa walitti hidhamuu qabu. Seexanni namoota baayʼeetti kutaan raajii barreeffamoota Daaniʼelii fi Yohaannis Mulʼataa hubatamuu akka hin dandeenye amansiiseera. Garuu abdachiisni sun ifaadha; qoʼannaa raajiiwwan kanaa wajjin eebba addaa akka dhufu ni deema. ‘Warri ogeeyyiin ni hubatu’ (lak. 10), jechuun mulʼata Daaniʼel guyyoota dhumaa keessatti hiikamuuf ture irratti dubbatame; akkasumas mulʼata Kiristoos tajaajilaa Isaa Yohaannisitti, geggeessuu saba Waaqayyoo bara-dhaloota hunda keessatti kennetti, abdachiisni sun, ‘Namni dubbii raajii kanaa dubbisu, warri dubbii isaa dhagaʼan, wantoota isa keessatti barreeffamanis eeggan eebbifamoo dha’ jedhu.” Mulʼata 1:3. Raajotaa fi Mootota, 547.
Gara fuulduraa gara bara ishee sanaatti dubbachaa turtee, Obboleettiin White akkana jette, “akkuma nuti xumura seenaa addunyaa kanaatti dhihaannu”, “‘warri ogeeyyiin ni hubatu,” jechuunis “raajiiwwan Daaniʼel keessatti galmeeffaman yeroo amma keessa jiraannu kanaan wal qabatanii waan taʼaniif xiyyeeffannaa addaa keenya ni gaafatu.” “Mulʼannoon baayʼeen iccitiiwwan bara dhufuuf jiran” fi “raajiiwwan isaa dinqisiisoon, akkuma inni boqonnaawwan torbaa hamma kudha lamaatti kitaaba maqaa isaa baatutti galmeesse,” “guyyoota dhumaa keessatti ni banamu.”
Yommuu Daani’el yeroo hiikni isaa banamu, adeemsa qulqulleessuu sadarkaa sadii qabu uuma; kunis dhaloota yeroo Leenci qomoo Yihudaa yommuu kitaaba Daani’el saba Isaatiif kennu keessa jiraatu ni qora. Mul’ata boqonnaa kudhan keessatti, Obboleettiin White ergamaan gad bu’e sun “Yesuus Kiristoos malee nama biraa miti” jechuun nu beeksisti. Mul’ata boqonnaa kudhan keessatti, ergamaan sun kitaaba xinnaa banee harka Isaa keessa qaba ture; Yohaannis immoo isa fuudhee akka nyaatu ajajame. Kitaabni sun Leenca qomoo Yihudaan baname; Inni sunis Yesuus Kiristoos malee nama biraa miti; kanaafuu kitaabni Yohaannisiin akka nyaatu ajajame sun kitaaba xinnaa Daani’el ture.
“Inni kitaaba sana hiikee guyyee isa lataa dheeraaf kan isa banes Leenca gosa Yihudaa ture; innis waan guyyoota dhumaa kanatti taʼuu qabu Yohaannisitti mulʼina kenne.
“Daaniʼel dhuma bara isaatti yeroo ergaa ergamaa jalqabaa addunya keenyaaf labsamuu qabu sanatti dhugaa-baatuu isaa kan hamma yeroo dhumaatti chaappaa itti godhame taʼe baachuuf iddoo isaatti dhaabate. Wantoonni kun guyyoota dhumaa kana keessatti barbaachisummaa daangaa hin qabne qabu; garuu yeroo ‘namoonni baayʼeen qulqulleeffaman, adii godhaman, qorataman,’ ‘hamoonni hammina ni hojjetu; hamoota keessaa namni tokko illee hin hubatu.’ Kun akkam dhugaa dha! Cubbuun seera Waaqayyoo cabsuudha; warri ifa seera Waaqayyoo ilaalchisee kenname fudhachuu hin feene immoo labsii ergaa ergamaa jalqabaa, lammaffaa, fi sadaffaa hin hubatan. Kitaabni Daaniʼel mulʼata Yohannis keessatti banamee, nu gara mulʼata seenaa biyya lafaa kanaa keessaa kutaa isa dhumaa geessa.
“Obboloonni keenya guyyoota dhumaa balaa gidduutti akka jiraannu yaadatti qabuu in danda’uu? Mul’ata Kitaaba Daani’eel wajjin walitti qabamee dubbisaa. Wantoota kana barsiisaa.” Testimonies to Ministers, 115.
ការបដិសេធវិវរណៈអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃសៀវភៅដានីយ៉ែល ដែលឥឡូវនេះកំពុងត្រូវបានបើកត្រា គឺមានន័យថា ត្រូវស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលត្រូវបានកំណត់ថាជាមនុស្សអាក្រក់។ ប្រាំមួយជំពូកដំបូងនៃដានីយ៉ែលបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធព្យាករណ៍ ដែលតំណាងឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាករណ៍នៃអាដវេនទីសម៍ សត្វពីផែនដី ចិតសិបឆ្នាំជានិមិត្តរូបនៃអេសាយ ជំពូកម្ភៃបី ស្នែងពីរនៃប្រូតេស្តង់និយម និងសាធារណរដ្ឋនិយម ប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាករណ៍នៃសារទេវតាទីមួយ និងទីពីរ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសារទេវតាទាំងបី។ ប្រាំមួយជំពូកចុងក្រោយនៃដានីយ៉ែលកំណត់អត្តសញ្ញាណសារព្យាករណ៍ទាំងឡាយ ដែលត្រូវបានបើកត្រានៅក្នុងការចាប់ផ្ដើម និងការបញ្ចប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងអស់ដែលបានរៀបរាប់ខាងមុន។
Boqonnaan jalqabaa kan Daani’el seenaa sochii ergamaa isa jalqabaa ti, jalqaba seenaa bineensa lafaa keessatti. Boqonnaawwan tokko irraa hamma sadiitti seenaa sochii ergamaa isa sadaffaa ti, xumura seenaa bineensa lafaa irratti. Boqonnaan afur akka jalqabaatti boqonnaa tokko wajjin walitti qindaa’uu qaba; boqonnaawwan shan fi jaha immoo akka xumuraatti boqonnaawwan tokko irraa hamma sadiitti wajjin walitti qindaa’uu qabu. Dabalataan beekumsaa kan boqonnaawwan torba, saddeet fi sagal keessatti bakka buufame akka seenaa jalqabaatti boqonnaa tokko wajjin walitti qindaa’uu qaba. Dabalataan beekumsaa kan boqonnaawwan kudhan, kudha tokko fi kudha lama keessatti bakka buufame immoo akka seenaa xumuraatti boqonnaawwan tokko irraa hamma sadiitti wajjin walitti qindaa’uu qaba.
Sarararra sararaan, hojii irra oolmaan kun seenaa jalqabaa bineensa lafaa akka boqonnaa tokko, afur, torba, saddeetii fi sagalitti adda baasa. Hojii irra oolmaan kun akkasumas seenaa dhumaa bineensa lafaa akka boqonnaa tokko hanga sadiitti, boqonnaa shan, jaha, fi kudhan hanga kudha lammaffaatti adda baasa. Kanaafuu, kitaabni Daani’el jalqabaa fi dhuma bineensa lafaa lamaan isaanii iyyuu ta’ee akka dhihaatu godhameera.
Jalqabni bineensa lafa irraa sanaa yeroo sana Daaniʼel boqonnaa tokkoon adda baafamuu dandaʼa; sababiin isaas boqonnaan afur boqonnaa tokko irra deebiʼee ibsuu qaba (sarara irratti sarara). Boqonnaaleen torba, saddeetii fi sagal immoo akkasuma boqonnaa tokko irra deebiʼanii ibsuu qabu. Kanaafuu, jalqabni seenaa bineensa lafa irraa sanaa Daaniʼel boqonnaa tokkoon bakka buʼa.
Akkasumas, xumura bineensichaa lafa irraa baʼetti. Xumurri seenaa bineensa lafa irraa baʼe boqonnaawwan tokkoo hanga sadiitti ni bakka buʼama; boqonnaawwan shan, jaha, kudhan, kudha tokkoo fi kudha lamaas boqonnaawwan sadan jalqabaa irratti irra deebiʼanii ni ijaaramu (sarara irratti sararaan); kanaafuu xumurri seenaa bineensa lafa irraa baʼe boqonnaawwan jalqabaa sadii Danieliin ni bakka buʼama.
Boqonnaa tokko jalqaba ni bakka bu’a; achiis boqonnaan tokko irraa kaasee hanga sadiitti immoo dhuma ni bakka bu’u; akkasumas ijaarsi tokkoo fi sana booddee sadii jedhu, ijaarsi raajii kitaaba Daaniʼel kan ijaarsa raajii ergamoota sadan Mulʼata boqonnaa kudha afur keessa jiran wajjin wal fakkaataa taʼuu isaa ni mulʼisa. Achittis, akkuma Daaniʼel keessatti, ergamaan inni jalqabaa seenaa addaa tokko ni bakka bu’a; garuu yeroo wal fakkaatutti inni harka sadii keessaa tokko kan seenaa ergamoota sadanii ti. Yeroo walfakkaatutti immoo, akkuma hubannoon kun walitti dhufeenya sadii fi tokko taʼe adda baasee jabeessutti, inni kunis ijaarsa jecha Ibrootaa “dhugaa” jedhamuuti; innis Kiristoos qofa utuu hin taʼin, humna uumamaa Waaqayyoo, akkasumas adeemsa qoramuu fi qulqulleeffamuu sadarkaa sadii qabus ni bakka bu’a; adeemsi sunis Daaniʼel boqonnaa tokko keessatti, achiis ammas Daaniʼel boqonnaalee tokko hanga sadiitti bakka buʼee jira.
Yesus, inni dhugaa taʼe, Inni Isa Duraa fi Isa Boodaa illee dha; kanaafuu, seenaa sochii ergamaa isa jalqabaa keessatti argamu, seenaa ergamoota sadan keessatti qubee irraa hamma qubeetti irra deebiʼamee mulʼata; kanaafis, raajii ahaan, boqonnaawwan sadii jalqabaa kitaaba Daaniʼel, Daaniʼel boqonnaa tokko irratti kaaʼuun fudhatama qaba; jechuunis, jalqabni yeroo hundumaa dhuma agarsiisa. Kanaaf, kitaabni Daaniʼel “kitaaba xinnoo” harka ergamichaa keessa jiru taʼa; sababiin isaas, “kitaabni xinnoon” Daaniʼel guutummaatti Daaniʼel boqonnaa tokko keessatti bakka buufamuu dandaʼa.
Nutishee itti aanu keessatti qo’annoo kitaaba Daani’el irratti qabnu ni itti fufna.
“Warra mootummaa raawwachuuf qophii godhan gidduutti namoonni barbaadaman keessaa Daaniʼelii fi michoonni isaa illee turan. Yommuu akka labsii sanaatiin isaanis duʼuu qabaniif itti himame, Daaniʼeliin ‘gorsaafi ogummaadhaan’ Ariookh, ajajaa eegumsa mootichaa, akkana jechuun gaafate: ‘Maaliif labsichi mooticha biraa baʼe kun ariifachiisaa akkana taʼe?’ Ariookhis waaʼee mootichi abjuu isaa dinqisiisaa sanaan guddaa dhiphatee turee fi namoota hanga yeroo sanaatti amanamummaa guutuun irratti hirkatee ture irraa gargaarsa argachuu dadhabuu isaa itti hime. Kana dhagaʼee booddee Daaniʼel, lubbuu isaa harka isaatti qabatee, gara mootummaa mootichaa seenee, yeroo akka isaaf kennamu kadhate; kunis akka inni Waaqa isaa kadhatee abjuu sanaa fi hiika isaa isaaf mulʼisuuf ture.”
ଏହି ଅନୁରୋଧକୁ ରାଜା ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ‘ତାହାପରେ ଦାନିଏଲ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ, ଏହି ବିଷୟକୁ ନିଜ ସହଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହନନୀୟ, ମୀଶାୟେଲ ଓ ଅଜରୀୟଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।’ ସେମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଆଲୋକ ଓ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସଙ୍କ ନିକଟରୁ ପ୍ରଜ୍ଞା ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଦୃଢ଼ ଥିଲା ଏହି ସଚେତନତାରେ ଯେ, ପରମେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ବିଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ବିପଦର ସମୟରେ ସେମାନେ ସଦା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ସର୍ବଦା-ଉପସ୍ଥିତ ସହାୟ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ। ଏବେ ହୃଦୟର ଅନୁତାପ ସହିତ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ନିଜମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ବିଚାରକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମର୍ପଣ କଲେ, ବିନୟପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରି ଯେ, ଏହି ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତାର ସମୟରେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନିବେଦନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ। ଯେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ଏବଂ ଦାନିଏଲଙ୍କୁ, ‘ରାତ୍ରିର ଦର୍ଶନରେ,’ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରାଗଲା।
“ଡାନିଏଲଙ୍କ ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବା। ‘ଯୁଗାନୁଯୁଗ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନାମ ଧନ୍ୟ ହେଉ,’ ସେ ଉଦ୍ଗାର କଲେ; ‘କାରଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରାକ୍ରମ ତାଙ୍କର; ସେ ସମୟ ଓ ଋତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ସେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ଥିବାମାନଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି; ସେ ଗଭୀର ଓ ଗୁପ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ଅନ୍ଧକାରରେ କଣ ଅଛି ତାହା ସେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଆଲୋକ ତାଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରେ। ହେ ମୋର ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଉଛି ଏବଂ ତୁମର ସ୍ତୁତି କରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରାକ୍ରମ ଦେଇଛ, ଏବଂ ଯାହା ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଅଭିଲାଷା କରିଥିଲୁ, ତାହା ଏବେ ମୋତେ ଜଣାଇଛ; କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ଆମ ପାଖରେ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛ।’” Prophets and Kings, 493, 494.