Kitaabni Daani’el keessatti “kan guyyaa guyyaatti” jedhamu Wiiliyaam Miilleri biratti akka mallattoo Roomaa waaqeffannaa-buʼaa qabuutti yookaan hethenummaa ibsameera; garuu bara dhumaa keessatti inni mallattoo dhugaa buʼuuraa Wiiliyaam Miilleri diduu ti. Inni fincila bara 1863 jalqabe keessaa xumura ni bakka buʼa; fincilichi hubannaa Miiller waaʼee “yeroo torbaa” Musee keessa Seera Lewwootaa boqonnaa digdamii jahaa irratti kenne diduudhaan jalqabe. Yeroo Adveentizimiin “kan guyyaa guyyaatti” sirriitti akka hethenummaa taʼee adda baafame didetti, mallattoo Seexanaa gara mallattoo Kiristoositti geeddaran. Isaayyaas hojii kana akka wantoota garagalchuutti adda baasa. Diduun “kan guyyaa guyyaatti” bara 1930moota keessa (dhaloota sadaffaa Adveentizimii) keessatti dhaabame; garuu wal-mormiin isaa bara 1901 irraa eegalee (dhaloota lammaffaa Adveentizimii) ture. Akkuma Israa’el duriitti, dhugaa suuta suutaan diduun dogoggora keessaa qaamolee cubbuu dhiifama hin qabne of keessaa qabu fudhachuudhaan geesse.

Cubbuun Yihudoota falmii keessa seenaniif dhiifama hin qabne, yeroo isaan hojiiwwan Kiristoos hojjete hojiiwwan Seexanaa jedhaniin adda bahe. Israa’el durii mallattoo olaanaa Israa’el ammayyaa ti; Israa’el ammayyaas waanuma sana godhe, garuu garagalchee. Isaan hojiiwwan Seexanaa (waaqeffannaa waaqota tolfamoo) fudhatanii, hojiiwwan sana Kiristoosiif kennan. Fincilli Israa’el durii filannoo isaanii Seexana akka mootii isaaniitti filatanis of keessatti qabata.

Kanaaf, Phexiros sun dubbii sana dhagaʼe yeroo sanatti, Yesuusin gad baasee teessoo murtii irra taaʼe; iddichi “Dhagaa Cilee” jedhama, afaan Ibrootaatiin garuu “Gabbaataa” jedhama. Guyyaan sun qopheessuu Faasikaa ture, yeroo sanas sa’aatii ja’aatti dhiʼaata ture; innis Yihudootaatiin, “Kunoo, Mootii keessan!” jedhe. Isaan garuu iyyaa, “Isa irraa balleessi, irraa balleessi, isa fannisi!” jedhan. Phexirosis isaaniin, “Mootii keessan fannisuu ree?” jedhe. Luboonni angafni deebisanii, “Qeesaar malee mootii nuuf hin jiru” jedhan. Kanaafuu inni akka fannifamuuf dabarsee isaanitti kenne. Isaanis Yesuusin fuudhanii geessan. Yohannis 19:13–16.

Pheexilaatos bakka bu’aa Roomaa warra waaqeffannaa tolfamaa ture; obboleettiin White immoo Mul’ata boqonnaa kudha lamaan keessatti jawwiin samii keessaa gad darbatame Seexana akka ta’e ibsiti; garuu hiika lammaffaatiin jawwichi Roomaa warra waaqeffannaa tolfamaa ta’es dha. Kanaafuu jawwichi “isa guyyaa guyyaa” jedhamuun fakkeeffameera. Xumuri fincila Israa’el durii, yeroo isaan ifatti, “Qeesaar malee mootii hin qabnu,” jechuun labsan, ifatti akka isaan mootummaa mootii isaanii jala jiran mul’ise; mootichi isaaniis Seexana ture. Fincilli sun, Waaqayyo irratti akka Mootichaatti ka’e, bara raajicha Samu’el keessa jalqabe; yeroo isaan Waaqayyoon akka mootii isaanii tuffatanii, akka saboota kaanii ta’aniif mootii namaa akka isaaniif kennamu gaafatan sana keessa.

ତହୁଁ ଇସ୍ରାଏଲର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଚୀନମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ରାମାହରେ ସାମୁଏଲଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଦେଖ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛ, ଏବଂ ତୁମ ପୁଅମାନେ ତୁମ ପଥରେ ଚାଲୁନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଏବେ ସମସ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ପରି ଆମକୁ ନ୍ୟାୟ କରିବା ପାଇଁ ଜଣେ ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କର। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମକୁ ନ୍ୟାୟ କରିବା ପାଇଁ ଜଣେ ରାଜା ଦିଅ,” ଏହି କଥା ସାମୁଏଲଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କଲା। ତେବେ ସାମୁଏଲ ସଦାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏବଂ ସଦାପ୍ରଭୁ ସାମୁଏଲଙ୍କୁ କହିଲେ, ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଯାହା କୁହୁଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ବିଷୟରେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ; କାରଣ ସେମାନେ ତୁମକୁ ନୁହେଁ, ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ। ଯେ ଦିନ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଶରରୁ ବାହାର କରି ଆଣିଲି, ସେହି ଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଯେପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସିଛନ୍ତି—ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେବା କରିଛନ୍ତି—ସେହିପରି ସେମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ୧ ଶାମୁଏଲ ୮:୪–୮।

Israa’el durii durii duraa Waaqa akka didan, yookaan hawwiin isaanii mootii lafa irraa qabaachuu isaanii hamma Masiihii fannisanitti, Seexana immoo akka mootii isaanii filatanitti akka geessu gonkumaa hin hubanne. Fincilli isaanii yaada of-qajeelummaa mataa isaanii irraa maddeen ija isaanii jalaa dhokfamee ture; isaanis, Waaqa didan iyyuu, ammas saba filatamoo ta’anii akka turan yaadanii of amansiisu turan; jechuunis, akka isaanii yaadanitti, Samu’eel booddees Waaqni tajaajila qulqulluu raajii ammas itti fufee ture.

Isaan hojii raajummaa raajotaa dogoggoraan hiikan; argamuun raajota Waaqayyoo isaanii saba Waaqayyo filate taʼuu isaanii akka mirkaneessu amanan. Garuu isaan Waaqayyo irraa fagoo taʼuu isaanii hin argine; raajonnis gara Waaqayyotti isaan deebisuuf yaalaa turan; isaan garuu sochiin raajotaa qajeelchuu Waaqayyoo ragaa akka taʼeetti hiikan. Kun hundi, erga ergaawwan raajota gara isaaniitti ergaman hundumaa itti fufiinsaan diduu isaanii keessatti taʼee ture. Gowwoomsaan wal fakkaatu kunis bara 1863 keessatti Adventizim irratti dhufe.

Adveentizimii tajaajila Wiiliyaam Miillar irraa walitti qabamee ture sana ni didde; akkasumas waggaa isauma Ergaa Musee waa’ee “yeroo torbaa,” Eliyaas (Wiiliyaam Miillar)tiin kenname didde keessatti, mana amantii seeraan galmaa’e ta’u filatte. Waggaa isauma sana keessatti immoo chaartii raajii sobaa tokko qopheessan; innis kana booda dubbifamuu hin dandeenye, akkasumas akka Habaquuq 2:3tti kana booda “dubbachuu” hin dandeenye; jechuunis ibsa isaaf barruu gargaarsaa barbaada ture. Chaartonni Habaquuq akkuma jiranitti dubbifamuu ni danda’u turan; kanaafuu isaan “dubbachuu” ni danda’u turan.

አድቬንቲዝም በ1863 ያደረጉትን ምርጫ ራሳቸውን በመመርመር ለማጠናቀቅ አልፈቀዱም፤ ምክንያቱም ከሁሉም በላይ በመካከላቸው ነቢይት ነበረች፣ ይህም በራእይ መጽሐፍ የተለየው፣ የትንቢት መንፈስ ያለው ቀሪ ሕዝብ እነርሱ መሆናቸውን ያረጋግጥ ነበር። የጥንት እስራኤል ያሳየውን መንፈስና አመለካከት እነርሱም አሳዩ፤ ከሚለር የተገኘችውን የመጀመሪያውን እንቁ በመቃወም የተጀመረው ዓመፅ በመጨረሻ ሚለር የ“the daily” እንቁ መለያ ያደረገውን ደግሞ እስከ መቃወም ድረስ አመራ።

Israaʼeliin ammayyaa hubannaa Miller waaʼee “kan guyyaa guyyaa” jedhu, isa mallattoo Roomaa warraaqsota waaqeffannaa keessaa, kan isinis immoo mallattoo Seexanaa taʼe, didde; achumaanis “kan guyyaa guyyaa” kun mallattoo Kiristoos taʼuu isaa dubbate. Jecha biraatiin, Israaʼeliin ammayyaa mallattoo seexanaa akka mallattoo Kiristoositti fudhachuuf filatte. Akkuma Israaʼel durii mootummaa malee Qeesaar qofa akka qaban labsan sana, inni bakka buʼaa Roomaa warraaqsota waaqeffannaa keessaa taʼe, isinis mallattoo Seexanaa dha.

Gama raajii raawwii raajii ilaalchisee, filannoon sun Israa’el ammayyaa boqonnaawwan Daanyel torba, saddeetii fi sagal, kanneen boqonnaawwan laga Ulaayiin bakka bu’an, akkasumas seenaa Miilariit keessatti dabalata beekumsaa ta’an, irra deebi’anii hiikuu akka qaban gaafata ture. Isaan boqonnaawwan sana jijjiiruuf dirqamu turan; sababiin isaas boqonnaan saddeettaffaan “guyyuma” jedhu yeroo sadii kallattiidhaan caqasa.

Seenaa laga bishaan Ulaay irratti mul’ate keessatti hiikni isaa banameen dirqisiifamanii, Milerootni Kiristoos deebi’ee mootummaa Isaa isa bara baraa, akkuma boqonnaa lamaffaa Daani’el keessatti bakka bu’amee jiru, dhaabuu isaa dura mootummaa lafarraa kan biraa tokko illee akka hin jirre arguu danda’an. Kanaafis, mootummaa afraffaa Roomaa mootummaa tokko ta’ee, garuu bifa lama qabu jechuun ilaalu turan. Bifoonni lamaan sun kallattiidhaan boqonnaalee torbaa fi saddeet Daani’el keessatti bakka bu’anii jiru. Daani’el mul’ata inni boqonnaa saddeet keessatti fudhate mul’ata boqonnaa torbaa wajjin walqabsiisuudhaan hubatamuu akka qabu ibsa.

Bara mootummaa mootii Belshaazaar waggaa sadaffaatti, mul’anni anaaf mul’ate; ani Daani’el, isa jalqaba irratti natti mul’ate sana booddee. Daani’el 8:1.

Mul’anni “inni duraan mul’ate” Daani’eliif “jalqabatti” mul’ate, mul’ata boqonnaa torbaa sana ture.

Bara jalqabaa Belshaazaar mooticha Baabilon waggaa isaa isa jalqabaatti Daaniʼel siree isaa irratti utuu ciisuu abjuu fi mulʼata mataa isaa qabaate; ergasii inni abjuu sana barreesse, qabiyyee wantoota sanaas ibse. Daaniʼel 7:1.

Mul’anni lamaan kun raajota raajiiwwan raajii Kitaaba Qulqulluu keessatti ibsaman keessaa gama lama bakka bu’u; isaanis jalqaba boqonnaa lammaffaa keessatti Danieliin fakkeenyaan mul’ifamanii turan. Mootummoonni afran jechuun Baabilon, Meedoo-Phaarsi, Giriikii fi Roomaa boqonnaa torbaffaa keessatti irra deebi’amee ibsame; achiis ammas boqonnaa saddeettaffaa keessatti dhiyaate, garuu qaamolee siyaasaa mootummoota afran sanaa fi qaamolee amantii mootummoota afran sanaa gidduutti addaan baasuun. Daniel boqonnaa torbaffaa keessatti mootummoonni bineensota nyaattotaatiin bakka bu’anii mul’atu; garuu boqonnaa saddeettaffaa keessatti mootummaawwan walfakkaatoo ta’an bineensota mana qulqullummaatiin dhiyaatu. Daniel mul’ata boqonnaa torbaffaa hubachuu barbaade; Gabri’el immoo isaaf ibsuuf gara isaa dhufe.

Ani Daaniʼel, hafuura koo keessaa qaama koo gidduutti nan gaddisiifame; mulʼanni mataa koo immoo na dhiphise. Ani gara isa achi dhaabatee ture keessaa tokkootti dhiʼaadhee, waaʼee kana hundumaa dhugaa isaa isa gaafadhe. Innis naaf himee, hiikkaa wantoota sanaas akkan beeku na godhe. Bineensonni guguddoon kun, warri afur taʼan, mootota afur, kanneen lafa keessaa kaʼanidha. Qulqulloonni Isa Hundumaa Olii garuu mootummaa ni fudhatu; mootummaa sanas bara baraan, eeyyee, bara bara baraatti ni dhaalu. Daaniʼel 7:15–18.

Daaniʼelittiin bineensonni afran mootummaa lafa irraa taʼan afur, kanneen mootummaa bara baraa Waaqayyoo hundeeffamutti gaʼanitti turan akka taʼan itti himame; kunis boqonnaa lammaffaa Daaniʼel wajjin walii gala. Akkuma boqonnaa lammaffaatti, dhagaan gaara keessaa muramee baʼee guutummaa lafaa guute sun dhufaatii mootummaa bara baraa Waaqayyoo akka bakka buʼetti mulʼisetti, mootummaa lafa irraa afur kan dhufaatii mootummaa bara baraa Waaqayyoo dura turan ni jiraatu turan.

Obboleettiin White waaʼee bineensa lafaa kan Mulʼata boqonnaa kudha sadii keessatti ibsite yeroo, hubannaa warra Millerite eegee mootummoota afurii sanaa ilaalchisee qaban caalaatti fageessitee ibsite.

“Yeroo kanatti mallattoon biraa tokko ni seeneeffama. Raajichi akkana jedha: ‘Bineensi biraa tokko lafa keessaa ol ba’aa jiru nan arge; inni immoo akka hoolaatti gaafa lama qaba ture.’ Lakkoofsa 11. Bifa bineensa kanaa fi akka inni itti ol ba’e lamaan isaanii iyyuu sabni inni bakka bu’u warra mallattoolee duraanii jalatti dhihaatan irraa adda ta’uu isaa ni agarsiisu. Mootummoonni guguddoon addunyaa bulchan raajicha Daani’eelitti akka bineensota adamsitootaatti dhihaatanii turan; isaanis yeroo ‘qilleensonni afran samii galaana guddaa irratti wal lolan’ keessaa ol ba’an. Daani’eel 7:2. Mul’ata boqonnaa kudha torba keessatti ergamaan tokko bishaanonni ‘saba, tuuta hedduu, mootummaa, fi afaanota’ akka bakka bu’an ibse. Mul’ata 17:15. Qilleensonni mallattoo wal’aansoo ti. Qilleensonni afran samii galaana guddaa irratti wal lolan, mul’ata suukanneessaa injifannoo fi warraaqsaa mootummoonni ittiin aangoo argatan ni bakka bu’u.” The Great Controversy, 439.

Binesoonni mootummaawwan humna isaanii argatanitti injifannoowwan raawwataman kan agarsiisan mallattoodhani. Bineensi adamsituu karaa raajii humna mootummaa tokkoo kan siyaasa, dinagdee fi waraanaa bakka bu’a. Mootummoonni isuma Daniel boqonnaa lamaffaa fi torbaffa keessatti bakka buufaman, boqonnaa saddeettaffa keessattis ni bakka buufamu; achittis garuu hundi isaanii wantoota mana qulqullummaa Waaqayyoo irraa fudhatamaniin walqabsiifamu; kana gochuudhaanis mootummaa sana keessatti qaama amantii bakka bu’u; mootummaawwan sun hundinuu walitti dhufeenya waldaa fi mootummaa turaniitii.

Waggaa mootii mootummaa mooticha Beelshaazaar keessatti mul’anni natti mul’ate, ana Daani’elitti iyyuu, isa jalqabaatti natti mul’ate sana booddee. Mul’ata keessattis nan arge; ani yeroon argu, Shushaan masaraa keessa, kutaa biyya Elaam keessaa jiran ture; mul’ata keessattis nan arge, laga Ulaay biraan ture. Ergasii ija koo ol nan kaasa, nan ilaale; kunoo, laga dura korbeessi gaanfaa lama qabu tokko dhaabatee ture; gaanfoonni lamaanis dheeraa turan; garuu tokko isa kaan caalaa dheeraa ture, inni dheeraan immoo booddee ba’e. Ani korbeessa sana gara dhihaatti, gara kaabaatti, gara kibbaattis dhiibuudhaan nan arge; akka bineensonni isa dura dhaabachuu hin dandeenye, akka namni harka isaa keessaa baasus hin jirre; inni garuu akkuma fedha isaatti hojjete, guddaadhas ta’e. Anis utuun kana yaadaa jiruu, kunoo, re’een korma tokko gara dhihaa irraa fuula lafaa guutuu irraan dhufe, lafa illee hin tuqne; re’ichaas gaanfaa guddaa tokko ija isaa gidduu qaba ture. Innis korbeessa gaanfaa lama qabu, isa ani laga dura dhaabatee turee arge sanatti dhufe; aarii humna isaatiin gara isaatti fiige. Ani isa korbeessichaatti dhihaatee dhufuu nan arge; inniis isatti ni dheekkame, korbeessicha rukutee gaanfaa isaa lamaan caccabse; korbeessichis isa dura dhaabachuuf humna hin qabu ture; inni garuu isa gara lafaatti gatee irra ejjete; korbeessicha harka isaa keessaa baasuu kan danda’us hin jiru ture. Kanaaf re’een kormaa sun baay’ee guddaa ta’e; yeroo inni jabaa turettis, gaanfichi guddaan ni cabe; iddoo isaatiifis afur beekamoon gara qilleensa afur samii ba’an. Daani’el 8:1–8.

ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଦାନିଏଲ ଏହା ସ୍ଥିର କରି ଆରମ୍ଭ କରେ ଯେ, ସେ ସେତେବେଳେ ବାଇବେଲ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ (ବାବିଲୋନ)ର ଇତିହାସ ମଧ୍ୟରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବାବିଲୋନକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବାକୁ ଥିବା କୌଣସି ପ୍ରତୀକ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସେହି ମେଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେହା ଦ୍ୱିତୀୟ ପୃଥିବୀୟ ରାଜ୍ୟ ମେଦୋ-ପର୍ସିଆକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲା। ବାବିଲୋନର ପ୍ରତୀକର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ବାବିଲୋନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଯେ, ଏହା ସେହି ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ଯାହା ଅପସାରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ଯେପରି ନେବୁଖଦ୍ନେଜରଙ୍କ “ସାତ କାଳ” ପଶୁ ସଦୃଶ ଜୀବନଯାପନରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ହୋଇଛି। ସେହି “ସାତ କାଳ” ଅବଧିରେ ଆତ୍ମିକ ବାବିଲୋନର ଗୋଟିଏ ଉପାଦାନ (ପାପାସୀ) ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ହୁଏ, କାରଣ ପାପାସୀ ସେହି ରାଜ୍ୟ ଯାହା ସତ୍ତରି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୁଲାଯାଇଥାଏ, ଯେ ସମୟରେ ସେ ଏକ ମାରାତ୍ମକ ଆଘାତ ପାଇଥିଲା। ଦାନିଏଲ ଯେ ସେ “ରାଜା ବେଲ୍ଶଜ୍ଜରଙ୍କ ଶାସନର ତୃତୀୟ ବର୍ଷରେ” ଏହି ଦର୍ଶନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ବାବିଲୋନକୁ ସେହି ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଯାହା ମେଦୋ-ପର୍ସିଆର ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜ୍ୟର ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହା ବାବିଲୋନକୁ ଗୁପ୍ତ, କିମ୍ବା ଭୁଲାଯାଇଥିବା, ଏମିତି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ, ଯାହା ଗୋଟିଏ ରାଜାଙ୍କ ଦିନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୁଲାଯାଇଥାଏ।

Bineenson boqonnaa saddeettaffaa keessa jiran bineensota nyaattota miti; isaan bineensota tajaajila iddoo qulqulluu keessatti aarsaa ta’anii itti fayyadamanidha. Mootummaan afraffaan immoo akka bineensaatti utuu hin ta’in, “gaanfa xiqqaa” jedhamuun bakka buufameera; garuu gaanfoonis kutaa iddoo qulqulluu Waaqayyoo ture, altariwwan iddoo qulqulluu Waaqayyoo keessa jiranis akka ijaarsasaatti gaanfota qabu turan.

Mootummoonni raajii afran Danieliin jechoota mana qulqullummaa agarsiisanin bakka buufamuu isaanii qofa utuu hin taʼin, seenaa boqonnaa sanaa keessatti jechoonni tajaajila mana qulqullummaa Waaqayyoo irraa kallattiin maddanis hedduun jiru. Seenaa boqonnaa sanaa jechoota Ibrayisxiitii tajaajila mana qulqullummaa irraa fudhatamaniin dhiyaata; akkasumas gochi tajaajila mana qulqullummaa keessatti aarsaa dhiʼeessuu caasaa boqonnaa sanaa keessatti ijaaramee jira. Dhugaan Daniel taʼe jedhee boqonnaa torbaa fi saddeet walitti hidhachiise, warra arguuf fedhii qabanitti, boqonnaan torbaa mootummaa raajii Macaafa Qulqulluu keessatti mulʼatan keessaa siyaasa mootummaa adda baasee agarsiisa; boqonnaan saddeet immoo mootummaa raajii Macaafa Qulqulluu keessatti mulʼatan keessaa hojii amantii waldaa adda baasee agarsiisa.

Adventizmiin dhugaa kana haguuggachuuf duraanii seexanaa fayyadamuuf dirqameera; sababiin isaas beekamtiin kun akka luullee Milaar sirriitti akkuma Waaqayyo isaan qopheesseetti turan saaxila. Hubannoo Milaar waa’ee “kan guyyaa guyyaatti dhiyaatuu” isaanii diduun isaanii akka himannaa “Waaqayyo hubannaa hin qabne”tti bakka bu’ameera; jechuun isaanii yeroo Waaqayyo (tajaajila ergamoota qulqullootaatiin) caasaa sana Milaaritti kenne, inni sirrii hin turre jedhu.

Dhugumaan wantoonni isin garagalchitan akka suphee supheessaa in lakkaaʼamu; hojii sun isa isa tolcheen, “Inni na hin tolchine” jennaa? Yookiin wanti bocameen isa isa bocheen, “Inni hubannaa hin qabu” jennaa? Isaayaas 29:16.

Caasaan Miller kan ture ijaarsa raajii inni hubatee itti fayyadame ture; garuu bara 1863 irraa eegalee, Adventizimiin luulota abjuu Miller dhoksuuf jecha gara hojiiwwan ti’ooloojii Pirootestaantizimii gantuu fi Kaatolikummaatti deebiʼe. Adventizimiin hojii sana, akkasumas Hojjetaa hojii sanaa diduuf, caasaa sobaa tokko (wanta ijaarame sana) fudhate. Akkas gochuudhaanis, Hojjetaan hojii sanaa hubannaa akka hin qabne ni jedhu. Diddaan caasaa sanaa, bara 1798 keessatti beekumsa dabale kan hiikamee baʼe diduu ture, ammas ni ta’a. Warri beekumsa dabaluu sana didan hojii sanaa fi Hojjetaa hojii sanaa ni didu; akka jecha Daani’eelitti immoo isaan “hamoota” turan.

Namoonni baayʼeen ni qulqulleeffamu, ni adii taʼu, ni qorama; warri hamoon garuu hammina ni hojjetu; hamoota keessaa tokko illee hin hubatu; ogeeyyiin garuu ni hubatu. Daaniʼel 12:10.

“ᱫᱩᱥᱴ ᱠᱚ ᱫᱩᱥᱴ ᱠᱟᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ”, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ-ᱵᱤᱨᱚᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱮᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱮᱫᱟ। ᱫᱩᱥᱴᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ-ᱨᱮᱛ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱩᱥᱴᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱥᱮ ᱫᱩᱥᱴᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ-ᱨᱮᱛ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟ ᱥᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ।

Sabni koo wallaalaa dhabuudhaan badaniiru; ati waan beekumsa diddeef, anis akka ati anaaf luba hin taanitti si dida; ati seera Waaqa keetii waan irraanfatteef, anis ijoollee kee nan irraanfadha. Hosea 4:6.

1844 ରୁ 1863 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ “ଯାଜକ” ଥିଲେ, ସେହି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୋକମାନେ, ୱିଲିୟମ୍ ମିଲ୍ଲରଙ୍କ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା “ଜ୍ଞାନ”ର ଅଭାବର କାରଣରୁ ଅସ୍ୱୀକୃତ ହେଲେ। ହୋଶେୟାର ଷଷ୍ଠ ପଦର ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ବିଚାର କରିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ସତ୍ୟବିରୋଧୀ ଏକ କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧମାନ ବିଦ୍ରୋହକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ଯାହାକୁ “ଜ୍ଞାନ” ଭାବେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରାଯାଇଛି।

Yaa ijoollee Israa’el, dubbii Waaqayyoo dhaga’aa; sababni isaas, Waaqayyo jiraattota biyya sanaa wajjin falmii qaba; biyya sana keessa dhugaan hin jiru, araarri hin jiru, beekumsi Waaqaa illee hin jiru. Kakuu sobaa kakachuu, sobuu, ajjeesuu, hatuu, ejjuu gochuudhaan daangaa cabsu; dhiignis dhiiga tuqa. Kanaaf biyyattiin ni boossi; namni ishee keessa jiraatu hundinuu ni laafa; bineensota dirree wajjin, simbirroota samii wajjinis; eeyyee, qurxummiin galaanaa illee ni badu. Garuu namni tokko iyyuu hin mormin, yookaan nama biraa hin ceephaasin; sababni isaas, uummanni kee akka warra lubicha morman sanaati. Kanaaf guyyaatti ni kufta; raajichi illee halkan si wajjin ni kufa; anis haadha kee nan balleessa. Uummanni koo sababii beekumsa dhabuu isaaniitiif ni bada; ati beekumsa waan diddeef, anis akka ati luba koo hin taaneef sin dhiisa; ati seera Waaqayyo kee waan dagatteef, anis ijoollee kee nan dagadha. Akkuma isaan baay’ataniin, akkuma sana natti cubbuu hojjetan; kanaaf ulfina isaanii gara qaanii nan geeddara. Isaan cubbuu uummata koo ni nyaatu; garaan isaaniis hammina isaanii irratti hirkata. Namni akkuma ta’e, lubnis akkuma sana ni ta’a; anis karaa isaanii irratti isaan nan adaba, hojii isaanii illee isaaniif nan deebisa. Isaan ni nyaatu, garuu hin quufan; sagaagalummaa ni hojjetu, garuu hin baay’atan; sababni isaas, Waaqayyoof xiyyeeffannaa kennuu dhiisaniiru.

Sagaagalummaa fi wayinii fi wayinii haaraan garaa namaa irraa fudhatu. Sabni koo muka isaanii irraa gorsa gaafatu, uleen isaaniis isaanitti hima; hafuurri sagaagalummaa isaan dogoggorsuuf isaan godheera, isaanis Waaqa isaanii jalaa sagaagalaniiru. Isaan tulluuwwan gaarotaa irratti aarsaa dhiʼeessu, tabbaalee irratti ixaana aarsu, gaaddisa isaanii gaarii waan taʼeef, muka quercusii fi poplarii fi elmii jala. Kanaafis intallan keessan sagaagalan, niitonni keessanis ejja raawwatu. Intallan keessan yeroo sagaagalan, yookaan niitonni keessan yeroo ejja raawwatan ani isaan hin adabu; isaanii mataan isaanii sagaagaltota wajjin of baasu, sagaagaltota wajjinis aarsaa dhiʼeessu; kanaaf sabni hin hubanne ni kufa. Ati iyyuu, Israaʼel, sagaagaltuu taʼus, Yihudaan haa hin balleessin; isin Gilgaalitti hin dhufinaa, gara Beetaaweenittis ol hin baʼinaa, “Akka Waaqayyo jiraatutti” jechuunis hin kakatinaa. Israaʼel akka jabbii of-duubatti siqxu tokkootti dugda deebiʼaatii jira; amma Waaqayyo iddoo balʼaa keessatti akka hoolaa tokkootti isaan ni tiksa. Efreem waaqolii tolfamoo wajjin hidhameera; isa dhiisaa. Dhugaan isaanii ni dhangaggaaʼeera; yeroo hunda sagaagalaniiru; bulchitoonni ishee qaanii wajjin, “Kennaa!” jechuun jaallatu. Qilleensi qoochoo isaa keessatti ishee marseera, isaanis sababii aarsaawwan isaanii irraa kan kaʼe ni qaanaʼu. Hoseʼaa 4:1–19.

Akeekkachi Hoseaa akka himutti, “Yihowaan jiraattota biyyaatti wal-morkii qaba; sababiin isaas biyya keessatti dhugaan hin jiru, araarris hin jiru, beekumsi Waaqayyoo illee hin jiru.” Adventizimiin saba Waaqayyoo kan guyyoota dhumaa ti. Guyyaa namichi suphee qulqulleessu kutaa Miller seenu sanatti, Adventizimiin, saba, luboota, raajotas dabalatee, “inni hin hubanne ni kufa,” sababiin isaas isaan “waaqolii tolfamoo wajjin walitti qabamaniiru.” Waaqolii tolfamoo isaanii barsiifata isaanii sobaa ti; innis caasaa sobaa keessatti hodhameera.

ହେଉଥିବା ଜ୍ଞାନବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ହେଉଛି ବିଦ୍ରୋହର ଏକ କ୍ରମାଗତ ତୀବ୍ରତାବୃଦ୍ଧି, ଯାହା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହକାଳ ଏହି ଘୋଷଣା ସହିତ ସମାପ୍ତ ହୁଏ ଯେ ସେମାନେ ମିଲରଙ୍କ କକ୍ଷରୁ ଝାଡ଼ି କାଢ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା କୃତ୍ରିମ ଶିକ୍ଷାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବିଦ୍ରୋହକୁ ନିରନ୍ତର ବ୍ୟଭିଚାର କରିବାରୂପେ ପ୍ରତିନିଧିତ କରାଯାଇଛି। 1863 ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନୁଗ୍ରହକାଳର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ବିଦ୍ରୋହ କରୁଥାନ୍ତି, ଯାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଗଳିଦିଆଯାଆନ୍ତି।

Fincilliin beekumsaa diduu isaanii “yeroo hunda” ejja raawwachuutiin bakka buufame; jechuunis, in though jechi Ibrootaa inni itti fayyadame isauma miti ta’us, hiikni isaa jecha Ibrootaa “tamid” jedhuun wal fakkaata; innis “itti fufiinsaan” jechuudha, akkasumas kitaaba Daani’el keessatti “kan guyyaa guyyaa” jedhamee hiikameera.

Barumsa itti aanu keessatti mootummaa afur kan raajii Macaafa Qulqulluu ta’an qorachuu keenya itti fufna.

“Sana ani ‘Guyyoota’ wajjin walqabatee arge, jechi ‘aarsaa’ jedhamu ogummaa namaatiin dabalamee akka ta’e, barruucha sana keessattis akka hin jirre; akkasumas warra sagalee sa’aatii murtii labsanitti Gooftaan hubannaa isaa sirrii akka kenne. Bara tokkummaan ture keessatti, 1844 dura, jechuun ni danda’ama harki caalaan isaanii ilaalcha sirrii ‘Guyyoota’ irratti walii galanii turan; garuu erga 1844 booddee, burjaajii keessatti, ilaalchota birootti fudhatamanii, dukkannii fi burjaajiinis itti aanee dhufe.” Review and Herald, November 1, 1850.