Babal’inni Ulai lagaatiin argamuu mul’anni sanaa bara 1798 keessatti hiikamee banameen argame, adeemsa qorumsa tokko uume; adeemsi sunis sochii Iyya Akeekkachiisa Halkan Walakkaa bara 1844 keessatti xumura isaa gahe. Iyya Akeekkachiisa Halkan Walakkaa kan guyyoota dhumaa, isa amma hiikamee banamaa jiru, seenaa sanaan fakkeeffamee dhihaateera; innis dhugaawwan qorumsa seenaa sanaa keessaa turan sanauma of keessatti qabata; jechuunis ergaan Iyya Akeekkachiisa Halkan Walakkaa kan amma hiikamee banamaa jiru, deebisanii dhaabuu jeweloota Miller ti.

“Dhugoonni nu bara 1841, ‘42, ‘43, fi ‘44 keessa arganne amma qoramanii labsamuu qabu. Ergaawwan ergamoota isa jalqabaa, isa lammaffaa, fi isa sadaffaa gara fuulduraatti sagalee guddaadhaan ni labsamu. Isaan murannoo cimaa fi humna Hafuuraatiin ni kennamu.” Manuscript Releases, volume 15, 371.

Mata-dureen guddaan ergaa raajii Iyya Habeen Walakkaa yeroo keenya keessaa qooda Islaamummaa balaa sadaffaa ti. Balaaleffannoowwan sadii Islaamummaa hundinuu gabateewwan lama Habquuq irratti bakka bu’anii jiru. Ergaan Iyya Habeen Walakkaa kan guyyoota dhumaa, yeroo turtii guyyoota dhumaa ga’e keessatti, abdii kutannaa Adoolessa 18, 2020 irratti hiikamuun jalqabe. Akkuma ergaa Iyya Habeen Walakkaa seenaa Millerootaatti, ergaan guyyoota dhumaa suuta-suuta guddachaa deemee hamma sadarkaa walga’ii qubsumaa Exeteriin bakka bu’ameetti ga’a. Yeroo sanatti durboonni zayitii qabu, yookaan hin qaban.

Isaayyaas namoota qoosaa warra uummata Yerusaalem irratti mootummaa qaban irratti badiisa labse keessatti, mul’anni sun machoota Efreemitti akka macaafa cufameetti taʼe adda baasa. Kutaa Isaayyaas keessatti, hojii mallattoo Seexana taʼe gara mallattoo Waaqayyoo taʼeetti geeddaruu—akkuma inni seenaa Adventizimii keessatti raawwatame—akka suphee dhagaa tolchuutti ilaalamuu qaba. Hojii sun hiika “kan yeroo hundumaa” jedhu akka mallattoo Kiristoositti dhaabuudha ture, yeroo inni mallattoo Seexanaa taʼetti. Yommuu Daani’el jecha “tamid” mallattoo waaqeffannaa tolfamaa taʼeef fayyadame, kaayyoo mallattoo taʼeef jecha sana filate; jechuunis jechi sun “itti fufiinsa” jechuudha.

Humnoonni Addunyaa gara Armaagedoonitti geessan sadii jiru; humnoota sadan sana keessaa inni jalqabaa immoo jawwee dha (waaqeffannaa waaqolii sobaa). Jawween waraana isaa Waaqayyoon irratti samii keessatti jalqabe. Jawween waraana sana hanga dhuma waggoota kuma tokkoo sanaatti itti fufa; yeroo sanattis inni dhuma irratti ni barbadaa’a.

Yommuu waggaa kuma sanaa yommuu raawwatu, Seexanni mana hidhaa isaa keessaa hiikamee ni baʼa; saboota arfanii handaara lafa keessaa jiran, jechuun Googiifi Maagoogiin, gowwoomsuuf ni baʼa; lolaafis walitti isaan ni qaba. Lakkoofsi isaaniis akka cirracha galaanaa ti. Isaanis balʼina lafa irratti ol baʼanii, qubata qulqullootaa fi magaalaa jaalatamtuu sana marsan; ibiddis waaqa irraa, Waaqa biraa buʼee isaan fixe. Seexanni isaan gowwoomse sunis haroo ibiddaa fi dinyii keessatti, bakka bineensi sunii fi raajichi sobaa jiranitti darbatame; achittis bara baraa hamma bara baraatti guyyaa fi halkan ni dhiphatamu. Mulʼata Yohannis 20:7–10.

Bineensi (Phaaphaasummaa) humnoota sadii addunyaa gara Armaagedoonitti geessan keessaa isa lammaffaa taʼe, akkasumas raajii sobaa (Yunaayitid Isteetsii) humnoota sadii sana keessaa isa sadaffaa taʼe, lamaan isaanii iyyuu seenaa keessatti seenaa fannoo booddee ni mulʼatan; lamaan isaanii iyyuu dhufaatii lammaffaa Kiristoositti ni badu.

Akkasumas ni qabame, raajii sobaa inni duratti dinqii hojjetes isaa wajjin qabame; isaanis warra mallattoo bineensichaa fudhatan, warra fakkii isaa waaqeffatan immoo dinqii sanaan gowwoomse. Isaan lachanuu utuu jiranuu haroo ibiddaa bobaʼu, kan bobaʼaa diinaatiin gubatu keessa darbataman. Mulʼata Yohaannis 19:20.

Yommuu Daaniʼel jecha Ibrootaa “tamid” (“itti fufaa”) akka mallattoo waaqeffannaa ormootaa (Seexanaa) filatetti, jecha akka Seexanni isa Waaqayyoon yeroo hundumaa morme agarsiisu filate. Humnoonni lamaan kaan immoo waraana isaanii Waaqayyoo irratti geggeessan keessatti yeroo murtaaʼe qofaaf hojii irra jiru. Daaniʼel jecha “tamid” (“itti fufaa”) filachuun isaa kaayyoo qaba ture; sirrii illee ture.

Akkuma seenaan Isaayaas waaʼee warra Waaqayyo irratti hafuura hirriba gadi fagoo dhangalaasee, ija isaaniis cufe irratti dubbatu boqonnaa digdamii-saddeetii irraa gara boqonnaa soddomaatti itti fufee deemutti, inni akkana jechuun galmeessa:

ଏବେ ଯାଅ, ଏହାକୁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ ଫଳକରେ ଲେଖ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପୁସ୍ତକରେ ଏହାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କର, ଯେପରି ଆସନ୍ତା କାଳ ପାଇଁ, ଚିରକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହା ସାକ୍ଷ୍ୟ ରୂପେ ରହୁ: କାରଣ ଏହା ଏକ ବିଦ୍ରୋହୀ ପ୍ରଜା, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ସନ୍ତାନମାନେ, ସେହି ସନ୍ତାନମାନେ ଯେମାନେ ସଦାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ କହନ୍ତି, “ଦର୍ଶନ କରିବେ ନାହିଁ”; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବକ୍ତାମାନଙ୍କୁ, “ଆମ ପାଇଁ ଠିକ କଥାର ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ କରିବେ ନାହିଁ; ଆମକୁ ମନୋହର କଥା କହନ୍ତୁ, ଭ୍ରମକର କଥାର ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ କରନ୍ତୁ; ପଥରୁ ସରିଯାଆନ୍ତୁ, ମାର୍ଗରୁ ହଟିଯାଆନ୍ତୁ, ଇସ୍ରାଏଲଙ୍କ ପବିତ୍ରଜନଙ୍କୁ ଆମ ସମ୍ମୁଖରୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ଏହିହେତୁ ଇସ୍ରାଏଲଙ୍କ ପବିତ୍ରଜନ ଏପରି କହୁଛନ୍ତି, “ତୁମେ ଏହି ବାକ୍ୟକୁ ତୁଚ୍ଛ କରି ଅତ୍ୟାଚାର ଓ କୁଟିଳତାରେ ଭରସା କରୁଛ, ଏବଂ ସେଥିରେ ନିର୍ଭର କରୁଛ; ତେଣୁ ଏହି ଅଧର୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ସେହି ଫାଟ ପରି ହେବ ଯାହା ପଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଗୋଟିଏ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀରରେ ଫୁଲି ଉଠିଥିବା, ଯାହାର ଭଙ୍ଗ ହଠାତ୍, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆସେ। ଏବଂ ସେ ତାହାକୁ କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ପାତ୍ର ଯେପରି ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ଭାଙ୍ଗିଦେବେ; ସେ କୌଣସି ଦୟା କରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ତାହାର ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ଖଣ୍ଡମଧ୍ୟରେ ଚୁଲ୍ଲିରୁ ଅଗ୍ନି ନେବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଗଡ଼ଢାରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡିକା ମଧ୍ୟ ମିଳିବ ନାହିଁ।” କାରଣ ପ୍ରଭୁ ସଦାପ୍ରଭୁ, ଇସ୍ରାଏଲଙ୍କ ପବିତ୍ରଜନ, ଏପରି କହୁଛନ୍ତି: “ଫେରିଆସିବା ଓ ବିଶ୍ରାମରେ ତୁମର ଉଦ୍ଧାର ରହିବ; ଶାନ୍ତତା ଓ ଭରସାରେ ତୁମର ଶକ୍ତି ରହିବ”; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଚାହିଲା ନାହିଁ। ଯିଶାୟ 30:8–15.

“Gabateen” barreeffame sun gabateewwan Habakkuuq boqonnaa lammaffaa ti; isaanis warri isaan dubbisan “fiiguudhaan” ergaa sana akka facaasaniif qophaa’anii turan. “Kitaabni” “gabatee” sana irratti “yaadannoo” godhe immoo Habakkuuq dha. “Gabateen” “kitaaba” Habakkuuq keessaa sun adeemsa qorumsa tokko bakka bu’a; innis “ummata fincilaa, ijoollee sobduu, ijoollee seera Waaqayyoo dhagahuu hin feene” mul’isa. “Ummatni fincilaan” sun kan “dhaga’uu” didan, isaan Ermiyaas keessatti sagalee malakata eegduu dhagahuu didan dha.

Aniis eegdottoota isin irratti kaaʼeera; isaanis, “Sagalee malakata sanaa dhagaʼaa” jedhan. Isin garuu, “Hin dhaggeeffannu” jettan. Ermiyaas 6:17.

Warri finciltoonni kan isaayaas seenaa keessatti jiran, akkasumas seenaa Kiristoos keessatti warri dhaggeeffachuu hin barbaanne dha.

Innis ni jedhe, Deemiitii kanaan jedhi, Dhaga’aa dhugumaan, garuu hin hubatinaa; ilaalaa dhugumaan, garuu hin qalbeeffatinaa. Akka isaan ija isaaniitiin hin argineef, gurra isaaniitiin hin dhageenyeef, garaa isaaniitiin hin hubanneef, deebi’anii akka hin fayyineef, garaa uummata kanaa furdisaa, gurra isaanii ulfeessaa, ija isaanii cufaa. Isaayaas 6:9, 10.

Warri finciltuun isaa “dhagaʼuu” ni dandaʼu; garuu “hin dhagaʼan,” diduun isaanii kunis akka isaan “hin hubanne” mulʼisa. Inni hamaan Daaniʼel, kan akkasumas durboota gowwaa Maatewos taʼe, dabalata beekumsaa “gabatee” irratti bakka buufame, isa “kitaaba” Hab 2 keessatti galmeeffame, hin hubatu. Yoo finciltuun duudhaan isaanii warra duudhaa isaa dhagaʼan taʼan, akka isaan jijjiiramanii fayyan ni dandaʼamu; garuu onneen isaanii furdatee jira; kanaaf ergaa Iyyata Halkan Giddugaleessaa hin hubatan. Yesuusis waaʼee finciltota dhagoolaa kanaa ragaa lammaffaa kenne.

Barattoonnis isaa gara isaa dhufanii, “Ati maaliif fakkeenyaan isaanitti dubbatta?” jedhaniin. Innis deebisee, “Isin iccitii mootummaa mootummaa samii beekuu isiniif kennameera; isaan garuu isaaniif hin kennamne. Namni qabu hundinuu isaaf ni kennama, innis caalaatti ni qabaata; namni hin qabne garuu, waan qabu illee isa irraa ni fudhatama. Kanaafis ani fakkeenyaan isaanitti nan dubbadha; sababni isaas, utuu ilaalanii hin argan; utuu dhaga’anii hin dhaga’an, hin hubatanis. Raajii Isaayaas isa, ‘Dhaga’uudhaan ni dhageessu, garuu hin hubattan; ilaaluudhaan ni ilaaltu, garuu hin argitan; sababiin isaas, garaan saba kanaa jabaateera, gurri isaanii dhaga’uuf duudeera, ija isaanii ofii isaanii cufataniiru; yeroo kam iyyuu akka ija isaanii arganiin, gurra isaaniitiin dhaga’aniin, garaa isaaniitiin hubataniin, deebi’aniin, anis akka isaan fayyisuuf’ jedhus, isaan keessatti ni raawwatama. Iji keessan garuu sababii arguuf eebbifamaa dha; gurri keessanis sababii dhaga’uuf eebbifamaa dha. Dhuguman isinitti nan jedhu, raajonni baay’eenii fi namoonni qajeelonni waan isin argitan arguuf hawwanii hin argine; waan isin dhageessan dhaga’uufis hawwanii hin dhageenye.” Maatewos 13:10–17.

Warri ogeeyyiin iccitii fakkeenyaawwan, innis dhugaa sarara irratti sararaan ibsamu, ni hubatu. Warri ogeeyyiin sababii isaanii arganii fi dhagaʼaniif eebbifamoo dha; warri ogeeyyii fi warri eebbifamoonis lamaan isaanii iyyuu boqonnaa kudha lammaffaa Daaniʼel keessatti bakka buʼamanii jiru. “Ogeeyyiin” jechuun warra dabaluu beekumsaa, isa “gabatee” jedhamuun bakka buʼee “kitaaba” Habaaquq keessatti eerame, (garaa isaanii keessatti) hubatanidha; “eebbifamoon” immoo warra eeganidha.

Innis akkana jedhe, Deemi karaa kee, Daani’el; sababni isaas jechoonni kun yeroo dhumaatti hamma ga’utti cufamanii fi chaappaa irratti maxxanfamanii jiru. Namoonni baay’een ni qulqulleeffamu, ni adii ta’u, ni qoramu; garuu hamoonni hamminaan ni hojjetu; hamoota keessaa tokkoyyuu hin hubatu; ogeeyyiin garuu ni hubatu. Yeroo aarsaan yeroo hundumaa dhiyaatu irraa kaafamee, wanti jibbisiisaan onaa godhu sun dhaabame irraa jalqabee, guyyoonni kuma tokkoo fi dhibba lamaa fi sagaltama ni ta’u. Namni eeggatee gaafa guyyoota kuma tokkoo fi dhibba sadii fi soddoma shan ga’u sun eebbifamaa dha. Daani’el 12:9–13.

Milerotonni sirriitti hubatan akka guyyoonni kuma tokkoo fi dhibba sadii fi soddomii shan sun bara 508 keessatti yeroo waaqeffannaan mootummaa ormootaa (“kan guyyaa guyyaa”) “kaafame” jalqaban. Eebbichi warra bara 1843 keessatti eeggachaa turaniif abdachiifame. Jechi kutaa sana keessatti argamu “cometh” jedhu hiika “tuqa” jedhu qaba. Bara 1843, yeroo xumurametti, bara 1844 “tuqe.” Yeroo barri 1843 xumurame, “yeroon turtii” kan Hab. 2 gaʼe; warra “kitaaba” keessatti, isa “gabatee” eeretti akka abboomametti eeggatan irratti eebbichi labsame. “Kitaabni” Hab. 2 mul’ataaf akka “eegan” ajaja kenna.

Daani’eel seenaa bara 1798 (yeroo dhumaa), yeroo kitaabni isaa chaappaa irraa hiikame, akka adda baase; yeroo sanattis adeemsi qormaataa sadarkaa sadii qabu (qulqulleeffamuu, adii ta’uu, fi qoramuu) ni uumame. Adeemsi sun xumura isaa keessatti mul’achuu seenaa dhokataa qaqawwee torbanii irra gahe. Seenaa dhokataan sun mallattoolee dhugaa sadan dha; isaanis abdii-kutannaa jalqabaa, ergaa Iyya Waaree Boodaa, fi abdii-kutannaa guddaa tiin bakka bu’aman. Eebbi abdii-kutannaa jalqabaa irra ga’uu seenaa bara 1798 irraa hamma 1844 dhumaatti adeemsa qormaataa sadarkaa sadii qabu bakka bu’a.

ལོ་1798 ནས་1844 ལོའི་ཆེན་པོའི་ཕམ་ཉེས་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེས་1989 ནས་མྱུར་དུ་འོང་བའི་ཉི་མའི་ཉིན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པར་བྱེད། ཐོག་མའི་ཕམ་ཉེས་སྐབས་ནས་འགྱངས་འགོར་བར་གྱུར་པའི་ཞལ་གཟིགས་ལ་སྒུག་མཁན་རྣམས་ལ་བྱིན་རླབས་ཤིག་ཞལ་བཞེས་གནང་ཡོད། Daniel ལེའུ་12 ནང་གི་“ཤེས་ལྡན་”ཞེས་པ་རྣམས་ནི་“བྱིན་རླབས་ཅན་”ཡིན་ལ་“སྒུག་མཁན་”ཡང་ཡིན། ངན་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་“ཐོས་”པར་མི་བྱེད་པ་དང་“མཐོང་”བར་མི་བྱེད་པ་དེ་དག་ཡིན། Millerite movement ཡི་ཉམས་མྱོང་ཡོངས་རྫོགས་ནི Daniel གྱི་ཚིགས་བཅད་བཞིའི་ནང་བསྡུས་ཡོད་ལ། ཚིགས་བཅད་དེ་དག་གིས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ་ཞེ་བཞིའི་ཐམ་ག་འགོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་མཚོན་པར་བྱེད།

Seenaan qulqulluun lakkoofsota afran sanaan ibsame sun, beekumsi dabalaa kan gabatee Habakuuq irratti mulʼifame, akkasumas daballi beekumsaa inni Yesuus yeroo karaa “sarara irratti sarara” jedhuun barsiisu adda baase hubatamuu isaa irratti hundaaʼa. Inni iccitii raajii “ogeeyyii”f ibsuuf jecha, fakkeenya irraa gara fakkeenyaatti dhiheesse. “Hamoonni” Daani'el boqonnaa kudha lamaan keessatti hin hubatan; 2 Tasalonqee boqonnaa lama keessattis, hubannoo-dhabuun isaanii akka jibba dhugaa taʼetti ibsama; kunis gowwoomsaa jabaa fida. Dhugaan inni hamoonni xalayaa Phaawulos keessatti hin jaallanne “kan yeroo hunda” ture; lakkoofsota afur Daani'el keessattis, dhugaan raajii addatti adda baafamee ibsame “kan yeroo hunda” dha.

Yesus bartoota isaatti isaanii eebbifamoo akka taʼan hime; akkas gochuudhaanis warra Isaayyaas keessatti akka isaan deebiʼanii hin jijjiiramneef arguufi dhagaʼuu didan irraa isaan adda baasee ture. Warri Daaniʼel boqonnaa kudha lamaan keessatti eebbifamoo taʼan, warra obsanii eeganidha. Lakkoofsonni afran Daaniʼel boqonnaa kudha lamaan keessatti argaman, akkasumas raawwatamuun lakkoofsota sanaa seenaa Millerootaa keessatti mulʼate, akkasumas wal bira qabamuun Isaayyaasii fi garee dhagaʼuu fi arguudhaa didde, akkasumas addaan baafamuun gareewwan lamaan sanaa isa Kiristoosiin ibsame inni isuma sana taʼe hundinuu gara seenaa dhokataa torban qaqawweessaa isa Adoolessa 18, 2020tti dhufe sanaatti akeeku. Adeemsi qorumsa mootummaa seenaa Millerootaa inni xinnaa jalqabaa irratti eegale amma irra deebiʼamaa jira. Gariin ni argu; kaan immoo arguudhaa ni didu.

“Ergamaan ergaawwan bara 1840–1844 keessatti kennaman amma humnaan akka dhihaatan godhamuu qabu; namoonni hedduun kallattii isaanii waan dhabananiif. Ergaawwan kun waldoota amantii hundumaatti geeffamuu qabu.

“Kiristoos, ‘Ija keessan ni eebbifamanii jiru, waan arganiif; gurri keessanis ni eebbifameera, waan dhaga’aniif. Dhuguman isinitti nan jedhu, raajonni hedduunii fi namoonni qajeelonni wantoota isin argitan kana arguuf hawwanii turan, garuu hin argine; wantoota isin dhageessan kanas dhaga’uuf hawwanii turan, garuu hin dhageenye’ jedheera” [Maatewos 13:16, 17]. Ijji wantoota bara 1843 fi 1844 keessatti mul’atan sana arge eebbifamaa dha.

“Ergaan sun kennameera. Akkasumas, mallattooleen yeroo waan raawwatamaa jiraniif, ergaa sana irra deebiʼanii labsuuf harkifachuun tokkollee jiraachuu hin qabu; hojii xumuraa raawwatamuu qaba. Hojii guddaan yeroo gabaabaa keessatti ni raawwatama. Yeroo dhihoo keessatti ergaan muudama Waaqaatiin ni kennama; innis iyyisa guddaatti ni babalʼata. Sana booda Daaniʼel bakka qooda isaatti dhaabatee, dhugaa baʼumsa isaa ni kenna.” Manuscript Releases, volume 21, 437.

Wiiliyaam Miilar ergamootaan geggeeffamee “kan guyyaa guyyaa” jedhu mallattoo Roomaa warra waaqeffannaa waaqota hedduu qabu ta’uu isaa akka hubatu godhame. Obboleettii White hubannaa kana keessatti inni sirrii akka ture kallattiidhaan mirkaneessite. Hubannaan kun inni “gabateewwan” irratti bakka buufamee, kan “kitaaba” Habaaquq keessatti eerame, “yeroo dhufuuf” ta’a. Banuun chaappaa “kitaaba” sana irraa fuudhuun “ijoollee finciltootaa fi sobdoota” mul’isa. “Ijoolleen” mallattoo dhaloota isa dhumaa ti; kanaafuu, “yeroon dhufuuf,” kutaa Isaayyaas sana keessatti, addatti akka guyyoota mootummaa qorannoo isa dhumaa ta’etti mallatteeffameera.

Isaayaan “ijoollee sobduu” ergaa raajii “gabatee” irratti bakka buufamee fi “kitaaba” keessatti galmeeffame ni didu jedhee dubbata; isaan akkana jedhuutii: “warra mul’ata arguuf, Hin arginaa; raajotaafis, Wantoota sirrii nuuf hin raajinaa; wantoota laafaa nuuf dubbadhaa, gowwoomsaa raajaa.” Bara 1863 keessatti Adventizmi Laa’odiiqeyaa gaafii ijoollee sobduu sanaa raawwachuu keessatti adeemsa dabalaa deemu jalqabe. Hojiin sun akka Isaayaas ibsutti bu’uuraawwan Milleraawotaa kanneen karaa durii ta’an diduudhaan bakka buufama; isaan, “Karaa keessaa ba’aa, daandii keessaa garagalaa, Isa Qulqulluu Israa’el nu duraa haa dhaabu” jedhanii turaniitii. Daandiin inni karaa ta’e sun, karaa durii Ermiyaasiti.

Akkuma Waaqayyo akkana jedha, “Karaawwan irratti dhaabadhaa, ilaalaas, daandiiwwan durii gaafadhaa; daandiin gaariin eessa akka taʼe hubadhaa; ishee keessa deddeebiʼaas, lubbuu keessaniif boqonnaa ni argattu.” Isaan garuu, “Nuti ishee keessa hin deddeebinu” jedhan. Ermiyaas 6:16.

Afaanfajjoonni “ijoollee sobduu” karaa durii Ermiyaas diduun isaanii ergaa Iyyata Halkan Walakkaa diduu dha; achittis “boqonnaan” ni argama; innis immoo Isaayaas keessatti “boqonnaa fi haaromsa” isaan dhagahuu didan sana, akkasumas haaromsa ergaa roobaa boodaa ti. Ergaan sun ergaa Iyyata Halkan Walakkaa isa seenaa Milleraayitootaa keessatti bakka bu’ee, “gabateewwan” irratti fakkeeffamee, isaanis “kitaaba” keessatti eeraman dha. Ijoolleen sobduun ergaa Iyyata Halkan Walakkaa diduun isaanii fedhii isaanii “Qulqulluu Israa’el akka isaanii duraa irraa dhaabu” jedhuun bakka bu’ameera. Mul’anni jalqabaa Ellen White, kan Alpha fi Omega dhuma bakka buusuuf dhugumatti fayyadaman, karaa qajeelotaa adda baasee, ifa jalqaba isaa irratti mallattoo kaa’ee, eenyutu “warra ogeeyyii” karaa sana dhuma isaatti geessu akka ta’e ibsa.

“Isaaniin jalqaba karaa sanaa duuba isaanii ifa ifaa taʼe tokko dhaabame qabu turan; ergamaanis kun ‘iyya halkan walakkaa’ akka taʼe natti hime. Ifni kun karaa sana guutuu irratti ni ibsa ture; akka isaan hin gufanneefis miilla isaanii ni ibsa ture.”

“Yoo ijaan isaanii Yesuus irratti, isa isaan dura jiru, gara magaalattiitti isaanii geggeessu sanatti dhaabanii turan yoo taʼe, isaan nagaa keessa turan. Garuu yeroo hin dheerne keessa isaanii keessaa tokko tokko ni dadhaban; magaalaan sun baayʼee fagoo akka taʼes, kanaan dura keessa galuu akka qabanis ni jedhan. Sana irratti Yesuus irree mirgaa Isaa ulfina qabeessa ol kaasuun isaan jajjabeessa ture; irree Isaa keessaa immoo ifni tokko baʼee garee adventii irra ni dhaʼama ture, isaanis, ‘Aleeluyyaa!’ jechuun ni iyyan turan. Warri kaan immoo ifa isaanii duuba jiru sana ariitiidhaan ni ganan; hamma achiitti kan isaan baase Waaqayyo akka hin taane ni jedhan. Ifni isaanii duuba jiru sun ni dhaame; kunis miilla isaanii dukkana guutuu keessatti dhiise; isaanis gufatanii mallattoo sanaa fi Yesuusin arguu ni dhaban; daandii irraa gad buʼanii gara addunyaa dukkanaaʼaa fi hamaa isaanii gaditti jiruutti ni kufan.” Christian Experience and Teachings of Ellen G. White, 57.

Inni ifni Waaqayyo Giddugala Halkanitti Dhiyaatee iyya jedhu jalqabaa fi dhuma irratti ture. Inni Yesus, Qulqulluun Israa’el, isa isaan fuula isaanii duraa akka dhabamu barbaadan ture. Ifni harka mirgaa ulfina Yesus keessaa ba’e, akkuma “gabateewwan” irratti bakka bu’amee “kitaaba” keessatti hubatameetti, ifa Iyya Giddugala Halkanitti ture. “Ijoolleen sobduu” ergaa Kiristoosii Iyya Giddugala Halkanitti diduun isaanii, fi karaa isaan irra deemuu qabanii ture, yeroo isaan karaa irraa kufanitti, firdii Waaqayyoo isaanii irratti fide. “Dallaan ol dheeraan” kan tasa caccabu, “dallaa” walaba ta’uu waldaa amantii fi mootummaa addaan baasu sana, kan seera Dilbataa dhihoo dhufu irratti diigamu dha. Firdiin sun “tasa yeroo tokkotti” dhufa; innis “akka caccabuu qodaa suphee nama supheetiin hojjetamee kan cicciramee bubbutuuti.” Innis firdii mallattoo seexanaa ta’e “kan guyyoo” mataan gadi garagalchuu fi akka mallattoo Kiristoosiitti adda baasuu wajjin walqabatu dha.

Dhugumaan garagalchuu keessan kun akka suphee tolchituutti lakkaaʼama; hojii ijaare kan isa tolcheen, “Inni ana hin tolchine” ni jedhaa? yookaan wanti bocame kan isa bocsheen, “Inni hubannaa hin qabu” ni jedhaa? Isaayyaas 29:16.

“Guyyoota guyyaa guyyaa” jechuun dhugaa raajii isa Daani’el boqonnaa kudha lamaan keessatti lakkoofsa afur walitti hidhuu fi garaagarummaa hamoota fi ogeeyyii adda baasuudha. “Guyyoota guyyaa” jechuun dhugaa warri 2 Thessalonii keessatti gowwoomsaa cimaa fudhatan jibbanidha. “Guyyoota guyyaa” jechuun fedhii “ijoollee sobaa” Isa Qulqulluu Israa’el karaa isaanii irraa akka ba’u gochuuf qaban agarsiisa. Adabbiin isaanii immoo caccabuu mi’a suphee tokkootti fakkeeffameera; wanti hafeis haala badiisaa durboota gowwootaa ibsa; sababiin isaas, caccabaa fi hambaalee mi’a suphee sana caccabee hafe keessaa, “caccabni” tokko illee “ibidda iddoo ibiddaa irraa fudhachuuf yookaan boolla keessaa bishaan ittiin waraabachuuf” “hin argamu.”

“Abiddi” fi “bishaanis” mallattoolee Hafuura Qulqulluu ti; akkuma zayitiin fakkeenya durboota kudhanii keessatti argamu illee. Yommuu Iyyi Halkanii Barmadaa yeruma tokkotti tasaan dhufu, akkuma inni walga’ii qubsumaa Exeter keessatti Hagayya 1844 keessa dhufe sana, “ijoolleen sobaa” zayitii (bishaan yookaan ibidda) kam iyyuu argachuun isaanii hin danda’amu. Isaan akkuma Ermiyaas abdii kutannaa isa jalqabaa booddee “deebi’anii” akka dhufan waamaman turan; garuu didan.

Dubbiin kee in argame, anis isaan nyaadhe; dubbiin kees gammachuu fi ilillee garaa koo naaf taʼe; yaa Waaqayyo gooftaa maccaa humna hundumaa qabu, ani maqaa keetiin waamameeraatii. Ani walgaʼii qoosaa-tolchan keessa hin teenye, hin ilillees; harki kee natti ulfaateef kophaa koo taaʼe; ati dheekkamsa naan guutteetta. Maaliif dhukkubni koo yeroo hundumaa jiraata, madaan koos kan hin fayyine, fayyuus dida? Ati anaaf guutumaan guutuutti akka sobduu, akka bishaan gogaatii taataa? Kanaaf Waaqayyo akkana jedha, Yoo ati deebiʼte, anis deebisee si nan fidha, atis fuula koo dura ni dhaabbatta; yoo ati isa gatii guddaa qabu isa xuraaʼaa irraa baafte, akka afaan koo ni taata; isaan gara kee haa deebiʼan, ati garuu gara isaanii hin deebiʼin. Ani saba kanaaf dallaa sibiila diimaa jabaadhaa si nan godha; isaan si lolu, garuu sitti hin moʼatan; ani si oolchuufii si baasuuf si wajjin jiraadhaatii, jedhu Waaqayyo. Ani harka hamootaa keessaa si nan baasa, harka warra sodaachisaa keessaa si nan fura. Ermiyaas 15:16–21.

Ermiyaas warra erga abdii kutannaa jalqabaa sanaa booddee deebi’an bakka bu’a. Isaan hojii “gatii guddaa qabuu isa gatii hin qabne irraa” addaan baasuu keessatti seenuudhaan, Gooftaa “fuuldura dhaabachuuf” fi akka “afaan” Gooftaa ta’aniif hojjetanidha. Isaan warra Daanyel boqonnaa saglaffaa keessatti bakka buufamanidha; haala isaanii faca’ee ture hubatanii, ergasii kadhannaa Leewwota digdamii jaha jedhu kadhatan. Isaan warra eegdotaan Daanyel, Ermiyaas fi Imimmaan bakki buufamuudhaan “ijoollee sobduu” wajjin wal bira qabamanii adda baafamanidha. “Ijoolleen sobduu” kunis yeroo Inni “Qulqulluun Israa’el” jedhamuun, “deebi’anii boqonnaa keessatti ni fayyitu; tasgabbiidhaanii fi amanamummaa keessatti humni keessan ta’a; isin garuu hin feene” jedhee dubbate waamaman turan.

faaya Millar dhugaawwan gabateewwan Habaaquuq irratti bakka buʼamanidha; isaanis ergaa Iyyiisa Halkan Giddugaleessaa kan qormaata taʼee gosa lamaa waaqeffattootaa uumu sana bakka buʼu. Mallattoon fincilaa faaya sana irratti mulʼatu “kan yeroo hundaa” dha. Millar hubannaa isaa keessatti “kan yeroo hundaa” irratti sirrii ture; garuu hubannaan isaa seenaa inni keessa jiraateen daangeffamee ture, akkasumas faayawwan inni giddugala kutaa isaa keessa minjaala irratti kaaʼuuf itti fayyadamaa ture amma yeroo Millar yeroo jalqabaaf minjaala isaa irratti isaan kaaʼe caalaa dachaa kudhaniin ifaa jiru. Isaan amma saanduqa keessatti jiru; saanduqichi guddaa taʼeera, sababiin isaas saanduqichi amma Kitaaba Qulqulluu qofa utuu hin taʼin, akkuma yeroo Millaritti ture sana, amma Kitaaba Qulqulluu fi Hafuura Raajii lamaanuu bakka buʼa.

Dhugumtoonni lama kun ifa qorumsa taʼe kan bara mootummaa dhumaa keessatti argamu ni uumu; akkasumas dhugumtoonni lama kunuma iddoo waraansi guddaan bara mootummaa dhumaa keessatti irratti geggeeffamu keessaa isa ijoo ni ta’u. Miller waraana sana arge; abjuu isaa keessatti saanduqa awwaalchaa isaa (Macaafa Qulqulluu) fuudhanii tarsaasan. Yohannis, kan “ogeeyyii” bara mootummaa dhumaa keessatti bakka bu’u, “dubbii Waaqayyootiif, dhugaa ba’umsa Yesuus Kristoosiifiis, odoola Patmoos jedhamtu keessatti ture.” Yohannis ergaa Macaafa Qulqulluu fi barreeffamoota Ellen White lamaan isaanii amanuu isaatiif ari’atamaa ture.

Nuyi itti aanu keessatti dhugaawwan mul’ata laga Ulaayii kan bara 1798 keessatti banameen bakka bu’an ilaaluu keenya itti fufna.

“Akka fuulduraaf sodaachuutti qabnu hin jiru; garuu karaa Gooftaan itti nu geggeessee fi barsiisa Isaa seenaa keenya darbe keessatti nu barsiise yoo irraanfanne malee.” Life Sketches, 196.