Bara 1856tti ifni “torba yeroo” jedhamu ni baname; bara 1863tti immoo ifni sun ni didame. Raajiin Yihudaa ka’e ifa sana mootii hamaa Yerobiʼaamitti fide; Yerobiʼaamis ifa sana ni dide. Isaayaas ifa isuma sana mootii hamaa Ahaazitti fide; innis akkasuma ni dide. Ifa kuusaa Shiloaa wajjin walqabatu diduu isaanii irraa kan ka’e, mootummaa Yerobiʼaam lamaanuu (kan kaabaa) fi Ahaaz (kan kibbaa) mootii kaabaa irraa dhufe tokkoon gara garbummaatti ni fudhataman; kunis tartiibaan bara 723 Dh.K.B. fi 677 Dh.K.B. keessatti taʼe.

Museen fincila Aaroniin ka’e keessatti, Isaayaan Ahaaz wajjin akkasumas Ermiyaas mootota biroo wajjin, amanamoota seenaa Millerite keessaa warra hundinuu ergamoota ifaa fincila guyyoota dhumaa keessatti bakka bu’an bakka bu’u turan. Qormaanni “jalqabaa” guyyoota dhumaa kan bara 1863, fi qormaanni “dhumaa” guyyoota dhumaa kan “kirkira lafaa guddaa” Mul’ata boqonnaa kudha tokkoffaa keessatti ibsamee (seera Dilbataa dhihoo dhufu), sararoota raajii kana hundumaa keessatti bakka bu’ameera. Raajiin Yihudaa irraa dhufe raajii itti gaafatamummaa isaa irraa duubatti deebi’e tokko bakka bu’a; inni dhuma irratti qabriiuma waldaa Pirootestaantii gantuu wajjin awwaalama. Duuti isaa fi awwaalamuun isaa kan ta’e inni nyaataa fi dhugaatii raajii sobduu Beetel filachuu isaaf deebii kennuudhaaf ture.

Murtii seera Dilbataa keessatti papasummaa (mooticha Asoor)tiin mo’amuu, isa faccachuu mootummaa kaabaa fi mootummaa kibbaa Yerobiyaamii fi Ahaazidhaan fakkeeffamee ture, ixaan raajicha Yihuudaatiin wal-sima; inni jechuun “leenca” fi “harree” gidduutti du’e. “Leenci” mallattoo Baabilonii ti; Baabilon inni guyyoota dhumaa keessatti immoo papasummaa dha.

Erga inni nyaatee, inni dhugeessee booddee, raada isaaf qopheesse; jechuunis, raada raajicha inni deebisee fide sanaaf qopheesse. Inni immas karaatti baʼee yommuu deemu, leenci tokko karaa irratti isa qunnamee isa ajjeese; reeffi isaas karaa irratti gatamee ture; harreen sunis isa bira dhaabatee ture, leencichis akkasuma reeffa sana bira dhaabatee ture. Kunoo, namoonni karaa sana darbanii reeffa karaa irratti gatamee jiru sana, leencichas reeffa sana bira dhaabatee jiru argan; isaanis dhaqanii magaalaa raajiin dulloomaan sun keessa jiraatu keessatti oduu sana himan. Raajiin isa karaa irraa deebisee fide sun yommuu kana dhagaʼe, “Kun namicha Waaqayyoo ti, isa dubbii Waaqayyootiif abboomamuu dide; kanaafuu Waaqayyo akka dubbii isaa isaaf dubbateetti, leenca isa cicciree ajjeese sanaaf dabarsee kenne” jedhe. Innis ilmaan isaatiin, “Raada naa qopheessaa” jedhe. Isaanis isaaf qopheessan. Innis dhaqee reeffi isaa karaa irratti gatamee jiru, harreenii fi leenci reeffa sana bira dhaabatanii jiran argate; leenci sun reeffa sana hin nyaanne, harree sanas hin ciccirre. Raajichis reeffa namicha Waaqayyoo sana kaashee harree irra kaaʼee deebisee fide; raajiin dulloomaan sunis itti boonuu fi isa awwaaluuf magaalaatti gale. Reeffa isaas awwaala ofii keessatti kaaʼe; isaanis isa irratti booyyaa, “Yaa obboleessa koo!” jedhan. Erga isa awwaalee booddee, ilmaan isaatiin akkana jedhe: “Yommuu ani duʼu, awwaala namichi Waaqayyoo keessatti awwaalame sana keessatti na awwaalaa; lafee koo lafee isaa bira kaaʼaa. Sababiin isaas, dubbii inni dubbii Waaqayyootiin iddoo aarsaa Beetʼel keessa jiru irratti, akkasumas manneen iddoowwan ol-kaʼoo kanneen magaalaawwan Samaariyaa keessa jiran hundumaa irratti labse, dhugumaan ni raawwatama.” 1 Mootota 13:11–32.

Raajichi Yihudaa sun mallattoo lama gidduutti duʼe. Leenci mallattoo Baabilonii ti; akkasumas Baabilon inni ammayyaa bara dhumaatti jiru Mootii Kaabaa ti; inni immoo Daaniʼel boqonnaa kudha tokko, lakkoofsa afurtamii shan keessatti, nama isa gargaaru tokko illee malee dhuma isaa ni gaha. Mallattoon aangoo isaa waaqeffannaa aduu ti; kunis xuraaʼummaa afuraffaa dha; akkasumas keessatti dhaloonni afuraffaan Adventizimii Laaʼodiiqeyaa gara aduutti sujuudaa akka jiran Hisqiʼel boqonnaa saddeet keessatti ni fakkeeffamu. Abjuu Miilar keessatti, qabeenyoonni gatii guddaa qaban bittinnaaʼanii haguugamuu qofa osoo hin taʼin, saanduqiin ofii isaa illee, inni Macaafa Qulqulluu bakka buʼe, akka diigamee ciccirame isatti mulʼifame.

Dhaloota sadaffaa keessatti hojii fayyadama hiikkaawwan Macaafa Qulqulluu warra “ammayyaa” jedhaman beeksisuu fi galchuu hooggansi Adventizimii jajjabeesse. Hiikkaawwan “ammayyaa” jedhaman sun walitti qabama barruulee hirmaannaa xuraa’e irraa argaman; barruuleen sunis ti’ooloojistoota nama cubbuu sanaa fi Pirootestaantizimii gantummaa dhaan jajjabeeffamu. Saanduqa Miiler hiikkaa King James Version ture; innis barruulee hin xuroofne irraa hiikame.

Bara afraffaa afraffaa Adventizimii Laa’odiiqeyaa keessatti, waldaan kun Gamtaa Waldaalee Addunyaa, waliigaltee waldaa Roomaa fi intaloota ishee ta’eetti dabalame. Adventizimiin waggoota hedduudhaaf, bu’aa hoolota isaanii rafanii jiraniif, akka isaan Gamtaa Waldaalee Addunyaa keessatti qofa “ilaaltota” turan falmaa ture; hamma dambiin gamtaa hamaa sanaa akka sadarkaan “ilaaltuu” jedhu miseensa guutuu sagalee kennu bakka bu’u mul’isutti!

Dhaloota isaanii isa afraffaatti “nama cubbuu” sana yeroo lama medaaliyaa warqee kennaniiru. Medaaliyaa keessaa yoo xiqqaate tokko hubannaa Kaatolikaa dhufaatii lammaffaa Kiristoos irratti hundaa’e irratti maxxanfamee ture; innis yeroo deebi’utti Yesuus miilla Isaa lafa irra kaa’aa akka jiru agarsiisa ture, duuba Kiristoosis haalo aduu Kaatolikaa qabaatee ture, akkasumas gabaabina Kaatolikaa ajaja afraffaa, kan salphaatti, “Sanbata yaadadhu” jedhee ibsu, of keessaa qaba ture. Adeemsa mana murtii keessatti (kan jechuun labsii seeraa dha), Pirezidaantiin General Conference ragaa kenne keessatti waldaan Seventh-day Adventist dur papacy antikiristii ta’uu akka amantu beeksise; garuu waldaan isaa amantii sana bara dheeraa dura “kuufama xurii seenaa”tti ramaddee akka turte ibse.

Jibbi afuraffaan (dhaloota) afraffaan iddoo geggeessitoonni waldaa Yerusaalem keessaa shantamii lamaa fi shanan aduutti sagadan dha. Jibbiwwan guddachaa dhufan fakkii hinaaffaa balbala seensaatti dhaabame irraa jalqaban; kunis jalqaba isaanii mallatteesse. Raajichi Yihudaa keessaa dhuma irratti Pirootestaantummaa gantummaa qabu wajjin awwaalama; leencichis (Baabilon) isa galaafata; sababni isaas inni deebi’ee mala hojii Pirootestaantummaa gantummaa qabu sana fudhateera; kanaafuu mul’ata hundeessu kan ta’e Roomaa akka ta’e hubachuu hin danda’u; bakka mul’atni mallattoo nama cubbuu sanaatiin hundeeffame hin jirretti, dhuma irratti ati gara mootummaa nama cubbuu sanaa keessaa dhaabbatta.

“Warri hubannaa dubbii keessatti burjaaja’an, hiika kiristoos-mormituu hubachuu keessatti kan kufan, dhuguma gama kiristoos-mormituu ni dhaabbatu.” Kress Collection, 105.

Raajii Yihudaa raajicha raajicha sobduu Beetʼeeliin awwaalame; inni isa “obboleessa” isaa jedhee isa waame ture; inni mallattoolee lama gidduutti duʼee argame. “Leencichi” dadhabina isaa kiristoos-diinaa hubachuu dhabuutti agarsiisa, “harreen” immoo mallattoo Islaamaa dha. Adveentizimiin Laaʼodiiqeyaa, dhimma Fulbaana 11, 2001 ilaalchisee callisuu isaatiin, mata-dureen Islaamaa kan Waaqayyoo sadaffaa taʼe Ergaa Iyya Halkan Giddugaleessaa, ergaa bokkaa boodaa taʼuu isaa akka hin beekne duraanuu mulʼiseera. Ergaa bokkaa boodaa beekuu dhabuun duʼa dha! Bokkaan boodaa Fulbaana 11, 2001 jalqabe; yeroo maleekaan humna-qabeessi Mulʼata boqonnaa kudha saddeet irraa gad buʼe, yeroo ijaarsaawwan gurguddoon Magaalaa New York gad gatamanitti. “Bokkaan” ergaa dha, ergaas isa fudhachuuf beekamuu qaba.

“ଆମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ବସିରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ଆମ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଅନୁଗ୍ରହର ତୁଷାର ଓ ବର୍ଷାଧାରାକୁ ଚିହ୍ନିବେ ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଏହା ଆସୁଛି। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆଲୋକର ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରୁ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାମୟ ଦୟାଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ କରୁ—ସେହି ଈଶ୍ୱର, ଯିଏ ଆମକୁ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି—ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। [Isaiah 61:11 quoted.] ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଅଛି।” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 984.

“Guutuun lafaa” wanta Fulbaana 11, 2001 ra taʼe ni beeka; garuu ergaa achi irraa jalqabee dhuma irratti ulfina Waaqayyootiin guutuu lafaatti ifa kennu sana argachuuf, ergaan sun beekamtii argachuu qaba. Jechi “beekuu” jedhu immoo “beekumsa tokko yaadachuu yookaan deebisanii argachuu, beekumsa sana ifatti amanuudhaan yookaan utuu hin amaniin taʼuu isaatiin” jechuudha. “Namni tokko fageenya irraa yoo nutti mulʼatu, duraan isa argine yookaan duraan isa beekne akka taʼe yoo yaadanne, isa ni beekna. Amaloota fuula isaa yookaan sagalee isaa ni beekna.” Webster’s 1828 Dictionary.

Ergaan inni Laawodiiqeya Adevantiistiin ergaa rooba boodaa kan Fulbaana 11, 2001tti dhufe beekuu danda’u, yoo isaan humna waaqayyoo mul’ate sana kanaan dura seenaa keessatti arganii akka turan beekan qofaadha. Hagayya 11, 1840tti, yeroo raajiin Woyyoo lammaffaa Islaamaa raawwatametti, ergamaan jabaan Mul’ata Yohaannis boqonnaa kudhanii gad bu’e. Seenaa sana immoo guutummaatti irra deebi’ame; yeroo Fulbaana 11, 2001tti, yeroo raajiin Woyyoo sadaffaa Islaamaa raawwatametti, ergamaan jabaan Mul’ata Yohaannis boqonnaa kudha saddeetii gad bu’e; Islaama Woyyoo sadaffaa sana beekuu dadhabuun immoo harree Arabaa bosonaatiin gara du’a jechuunis leenca Baabilon ammayyaatiin fidamutti baatamee geeffamuudha.

Warriin Efreem, kan macaafa cufame sana dubbisuu hin dandeenye, irra-deebiin seenaa Millarootaa arguu hin danda’an; hubannoon sun irratti hundaa’a karaa rooba boodaa kan “sarara irratti sarara” jedhuun. Yaadni mul’ifamni humna Waaqayyoo seenaa Millarootaa keessatti mul’ate guyyoota dhumaa keessatti irra deebi’ame jedhu, karaa hojii amantii Pirootestaantii gantummaa fi Kaatolikii tiin deggeramuu hin danda’u.

“Ergamaan inni lallaba ergamaa sadaffaatiin walitti makamuu, ulfinni isaatiin lafa guutuu ibsuuf jira. Hojii bal’ina addunyaa maraa qabu fi humna addaa hin baratamneen guutame asitti dursee dubbatameera. Sochiin dhufaatii Gooftaa kan bara 1840–44 mul’ata ulfina qabeessa humna Waaqayyoo ture; ergaan ergamaa isa jalqabaa buufata ergamootaa addunyaa guutuu hundaatti geeffame, biyyoota tokko tokkos keessatti haaromsa amantii jalqabee asii fi achi hin mul’anne keessaa isa guddaan mul’ate; garuu kun hundi sochii guddaa jabaa akeekkachiisa isa dhumaa ergamaa sadaffaatiin dhufu sanaan ni caalama.” The Great Controversy, 611.

Geggeessitoonni Israa’el ammayyaa kanaa, mala isaanii kanaan dirqamaniiru dhugaa kana jechuunis akka waggoota durii keessatti turetti guyyoota dhumaa keessatti mul’achuun humna Waaqayyoo irra deebi’ee akka ta’u diduuf.

“Asitti nuti akka waldaan—iddoo qulqulluun Gooftaa—duraan dura rukuttaa dheekkamsa Waaqayyoo itti dhagaʼetti argina. Jaarsoliin warri durii, warri Waaqayyo ifa guddaa isaaniif kenneefi kan akka eegdotaa fedhii hafuuraa uummataatti dhaabachaa turan, amanamummaa isaanii gananii jiru. Isaan akka dinqiiwwanii fi mulʼata addaa humna Waaqayyoo akkuma bara duriitti eeguu hin qabne jedhu keessa of kaaʼaniiru. Yeroon jijjiirameera. Jechoonni kun amantii-dhabuu isaanii jabeessu; isaanis, “Gooftaan gaarummaa hin hojjetu, hamminas hin hojjetu” jedhu. Inni murtiidhaan saba Isaa daawwachuuf baayʼee araara-qabeessa dha. Kanaafuu “Nagaa fi nageenya” jechuun iyya isaanii taʼeera; kunis namoota lammata sagalee isaanii akka malakataatti ol hin kaafne, akka isaan saba Waaqayyoo irra-daddarbaa isaanii fi mana Yaaqoob cubbuu isaanii itti argisiisan taʼan irraa dhagaʼama. Sareewwan arraba hin qabne, warri hin hurrinne kun, isaanuma haaloo qajeelaa Waaqa aare tokkootti dhagaʼanidha. Dhiironni, dubartoonni shamarran, fi daaʼimman xixiqqoon hundi isaanii walumaan badu.” Testimonies, volume 5, 211.

Jaamoonni baratanii namoota Qulqullummaa Yerusaalem keessa jiran kanneen hin baranne irratti mootummaa godhan, jaamummaa Laaʼodiiqeyaa sanaan bokkaa boodaa beekuu hin dandaʼan; sababiin isaa, isaan mala hiikkaa Macaafa Qulqulluu mancaʼe qofa utuu hin taʼin hojii irra oolchuu isaanii qofa osoo hin taʼin, xumuri yaada sobaa isaanii irraa maddu iddoo isaan humna Waaqayyoo akka bara durii keessatti deebiʼee mulʼatu kamiyyuu mormaniitti isaan kaaʼa. Haa taʼu malee, Milkiyaas boqonnaa sadii keessatti, yeroo Ergamaan Kakuu ilmaan Lewwii qulqulleessu, yeroo sanatti aarsaan akka guyyoota durii taʼa jedhee adda baasa.

“Dhugaa Baatuun, ‘Ani hojii kee nan beeka’ jedha. ‘Yaada kee jijjiirradhu, hojii jalqabaa sanas hojjedhu.’ Kun qoricha dhugaa dha; ragaa Hafuuri Waaqayyoo garaa keessatti hojjechaa akka jiru, jaalala isaa si keessatti dhaabuudhaaf. ‘Yoo ati yaada kee jijjiirrachuu baatte, ani dafee gara kee nan dhufa, ibsaa kee iddoo isaa keessaa nan kaasa.’ Waldaan akkuma muka bu’aa hin kennine sanaa ti; innis fixaa, rooba, fi ifa aduu fudhatee firii baay’ee baasuuf taʼullee, yeroo qorannoon waaqayyoo isa sakattaʼu, baala qofa malee homaa hin argatu. Yaadni kun waldoota keenyaaf akkam ulfaataa dha! Dhuguma, nama dhuunfaa hundumaafis akkam ulfaataa dha! Obsi fi dandaʼamni Waaqayyoo dinqisiisaa dha; garuu ‘yoo ati yaada kee jijjiirrachuu baatte,’ inni dhuma ni gaʼa; waldoonni, dhaabbileen keenya, yeroo isaan, ‘Ani sooressa dha, qabeenyaan badhaadheera, homaa na hin barbaachisu’ jedhanitti, dadhabina irraa gara dadhabinatti, sirna qabbanaaʼaa irraa gara duʼaatti ni ceʼu. Dhugaa Baatuun, ‘Hin beekitu taanaan akka ati hiyyeessa, gadadoodhaa, harka qalleessa, jaamaa, qullaa taate’ jedha. Isaan haala isaanii ifatti arguu dandaʼanii ree?”

“സഭകളിൽ ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയുടെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു പ്രകടനം ഉണ്ടാകും; എങ്കിലും കർത്താവിന്റെ സന്നിധിയിൽ തങ്ങളെത്തന്നെ താഴ്ത്തുകയും, ഹൃദയത്തിന്റെ വാതിൽ സമ്മതവും മാനസാന്തരവും വഴി തുറക്കുകയും ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവരിൽ അതിന് സ്വാധീനം ചെലുത്തുകയില്ല. ഭൂമിയെ ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വത്തോടെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ആ ശക്തിയുടെ പ്രകടനത്തിൽ, അവർ കാണുക തങ്ങളുടെ അന്ധതയിൽ അപകടകരമെന്നു കരുതുന്ന ഏതോ ഒന്നേ ആയിരിക്കും—തങ്ങളുടെ ഭയങ്ങളെ ഉണർത്തുന്ന ഏതോ ഒന്നിനെ; അതിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ അവർ സ്വയം സജ്ജരാകും. കർത്താവ് അവരുടെ ആശയങ്ങൾക്കും പ്രതീക്ഷകൾക്കും അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാത്തതിനാൽ, അവർ ആ പ്രവർത്തനത്തെ എതിർക്കും. ‘എന്തുകൊണ്ട്,’ അവർ പറയുന്നു, ‘ഞങ്ങൾ ഇത്രയും വർഷങ്ങളായി ഈ പ്രവർത്തനത്തിൽ ഉണ്ടായിരിക്കെ ദൈവത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ അറിയാതിരിക്കണം?’—കാരണം അവർ ദൈവത്തിന്റെ സന്ദേശങ്ങളിലെ മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കും അപേക്ഷകൾക്കും പ്രതികരിച്ചില്ല; പകരം, ‘ഞാൻ സമ്പന്നൻ; സമ്പത്താൽ വർധിച്ചവൻ; എനിക്കൊന്നും കുറവില്ല’ എന്നു നിരന്തരം പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. കഴിവും ദീർഘാനുഭവവും മനുഷ്യരെ പ്രകാശത്തിന്റെ ചാനലുകളാക്കുകയില്ല, അവർ നീതിയുടെ സൂര്യന്റെ ദീപ്തികിരണങ്ങളുടെ കീഴിൽ തങ്ങളെത്തന്നെ നിർത്തി, പരിശുദ്ധാത്മാവിന്റെ വരദാനത്താൽ വിളിക്കപ്പെട്ടവരും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവരും ഒരുക്കപ്പെട്ടവരുമാകുന്നില്ലെങ്കിൽ. വിശുദ്ധകാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ ദൈവത്തിന്റെ ശക്തമായ കൈക്കീഴിൽ തങ്ങളെത്തന്നെ താഴ്ത്തുമ്പോൾ, കർത്താവ് അവരെ ഉയർത്തും. അവൻ അവരെ വിവേകമുള്ള മനുഷ്യരാക്കും—തന്റെ ആത്മാവിന്റെ കൃപയിൽ സമ്പന്നരായ മനുഷ്യരാക്കും. അവരുടെ ശക്തവും സ്വാർഥവുമായ സ്വഭാവഗുണങ്ങളും അവരുടെ ദൃഢഹഠവും ലോകത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നിന്നു പ്രകാശിക്കുന്ന വെളിച്ചത്തിൽ കാണപ്പെടും. ‘ഞാൻ വേഗത്തിൽ നിന്റെ അടുക്കൽ വരും; നീ മാനസാന്തരപ്പെടാതിരുന്നാൽ, നിന്റെ നിലവിളക്ക് അതിന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് നീക്കും.’ നിങ്ങൾ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ കർത്താവിനെ അന്വേഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ നിങ്ങളാൽ കണ്ടെത്തപ്പെടും.” Review and Herald, December 23, 1890.

Duutiin raajicha keessatti raajichi duʼuun isaa, “leenca” Baabilon ammayyaa sanaatiin—kan seenaa raajii mulʼata keessatti hundeessuuf mallattoo raajii taʼeen—akkasumas “harree” dhaan bakka buʼee jira. Caaffata Qulqullaaʼoo keessatti yeroo jalqabaaf Islaamummaan yeroo Ismaaʼeel akka “nama bineensa bosonaa” taʼetti dhiyaateedha.

Inni nama duukaa fakkaata; harki isaa nama hundumaatti ni kaʼa, harki nama hundumaas isatti ni kaʼa; innis obboloota isaa hundumaa duratti ni jiraata. Uumama 16:12.

Seerri dubbisaa jalqabaa keessatti caafamoota qulqulluu irraa beekamuun amaloonni mallattoo sanaa hundinuu achi keessatti akka qabaman agarsiisa; jechuunis, Dubbiin Waaqayyoo sanyii dha, sanyiin immoo biqiltuu guutuu akka firii gaarii taatee guddattuuf DNA barbaachisu hunda of keessaa qaba. Jechi “namicha bosonaa” jedhamee hiikamu, jecha “harree Araba bosonaa” jedhu dha. “Harreen” Caafamoota dhugaa keessatti keessaa tokko mallattoolee Islaamaa ti.

Ergaan Hisqiʼeel boqonnaa soddomii-torbaffaa keessatti, kan lafeewwan duʼan achuma iddoo isaanii jiranitti jireenyaatti deebisee akka loltoota jaboo taʼanitti kaasu, ergaan sun ergaa Islaamii mootummaa sadaffaa ti; ergaan sun immoo ergaa Iyya Gannaa Halkan Walakkaa kan guyyoota dhumaa ti. Obboleettiin White seensa injifannoodhaan Kiristoos gara Yerusaalemitti godhe ergaa Iyya Gannaa Halkan Walakkaa bakka buʼe jechuun kallattiidhaan barsiisti.

“ᱢᱤᱫᱱᱟᱭᱤᱡ ᱠᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱸᱧ ᱛᱟᱞᱛᱮ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱫ ᱟᱨᱜᱩᱢᱮᱱᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱨᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱟᱝ ᱧᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱥᱟᱵᱩᱛ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱱᱟᱭᱟᱠ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱞᱟᱣ ᱯᱮᱸᱰᱟ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱮ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱝᱥᱚᱭ ᱵᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱡ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱮᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱡᱚᱱᱤᱛ ᱯᱨᱚᱵᱮᱥ ᱨᱮ, ᱵᱷᱚᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱛᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱸᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ, ᱚᱞᱤᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜ ᱮᱱᱟᱠᱚ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱤᱥᱩ ᱠᱮ ᱮᱥᱠᱚᱨᱴ ᱮᱫ ᱛᱷᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱠᱚ, ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱮᱨᱚᱱᱟ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫᱟ ᱠᱮ ᱵᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱫᱟᱠᱚ, ‘ᱫᱷᱚᱱᱭ ᱱᱤᱜᱚᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ!’ [Matthew 21:9.] ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱟᱹᱫᱽᱣᱮᱱᱴᱤᱥᱴ ᱢᱤᱴᱤᱝᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱸᱰᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱟᱵᱤᱥᱣᱟᱹᱥᱤᱠᱚ—ᱛᱤᱱᱟᱹᱠ ᱩᱛᱥᱩᱠᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱠ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱞᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ—ᱚᱱ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱱᱵᱷᱤᱱᱥ ᱠᱮᱫ ᱯᱮᱸᱰᱟ ᱟᱱᱩᱵᱷᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ, ‘ᱱᱮᱞᱮᱢ, ᱵᱨᱟᱭᱰᱜᱽᱨᱩᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ!’” Spirit of Prophecy, volume 4, 250.

Mulʼanni Yesus Kiristoos ergaa dhumaa bara dhumaatti hiikamee ibsamuudha; innis Islaama badiisa sadaffaa keessaa of keessatti hammata. Kiristoos inni ergaa hiikamee ibsamu sana taʼe yeroo Yerusaalem seene, akkasumas immoo iyya halkan walakkaa bara dhumaa dursee fakkeesse, “harree” irra baatamee ture (ergaan Isaas baatamee ture). Ergaan dhumaa qajeelummaa Kiristoos Islaamaan baatama.

Islaamni ture, jira, akkasumas ni taʼa nama bosonaa, akkuma harree Arabaa bosonaatiin bakka buʼameetti; namoonni arguuf fedhan kamiyyuu (akkasumas baayʼeen isaanii arguuf hin fedhan), lola amma Islaamiin geggeeffamaa jiru kun maraatummaa bosonaa taʼuu isaa salphaatti “hubachuu” dandaʼu. Fedhiin of ajjeesuudhaan badhaasa saal-qunnamtii guddaa tokko mootummaa duʼaa boodaa keessatti argachuuf amanuu maraatummaa seexanaati. Yaadni Islaam yeroo jalqabaaf eerame, Islaam nama bosonaa akka taʼu ifatti beeksise.

Loltoonni Islaamaa namoota hundumaa walitti fidee lola sadaffaa Waaqayyoo isa hammaataa deemaa jiru akka lolu taasisa. Islaamni mootummaa addunyaa tokko ijaaruu hojii irra oolchuuf loojikii raajii dha; warri addunyaa to’achuuf yaadanis, erga Lolni Addunyaa Lammaffaan xumuramee booda, jibba Islaamni dur irraa kaase Yihuudota irratti qabu fayyadamuudhaan Lolaa Addunyaa Sadaffaa kaasuuf akka dandeessisan jechuun Yihuudota biyya Israa’elitti deebisanii galchuu isaanii kaayyoodhaan ta’uu barsiisu. Warri addunyaa to’achuuf yaadan kun mootummaa isaanii isa addunyaa tokkoo fiduuf Lolaa Addunyaa Sadaffaa akka barbaachisu ni amanu; kanaas waggoota hedduudhaaf barsiisaa turan. Kaka’umsi isaanii inni xuraa’e, akkuma jechoota isaanii ofii keessatti ibsame, gahee Kitaaba Qulqulluu keessatti Islaamni qabu wajjin wal sima.

Tarii raajii Ishmaa’eel keessaa kutaan baay’ee ulfaataa ta’e keessaa tokko, lakkoofsa inni yeroo jalqabaaf keessatti eerame sana keessatti, hafuurri isaa, inni hafuura “nama diidaa” ta’e sun, “obboloota isaa hundumaa duratti ni jiraata” jedhuudha. Yaadni keessaa, Waaqayyo Waaqeffannaa sadaffaa keessatti kan hirmaatan gareewwan Islaama jajjabeessaa muraasa qofa ta’u jedhu, Dubbiin Waaqayyoo wajjin wal hin simatu. Ilaalchi siyaasaan sirrii fakkaatu kan beekamaan, amantii kamiyyuu keessatti namoota hamaa muraasni akka jiran, baay’inni amantii Muslimootaas lammiilee nagaa jaallatan akka ta’an jedhu, kitaaba isaanii qulqulluu mataa isaanii wajjinis ta’e Macaafa Qulqulluu wajjin wal hin gitu.

କୋରାନ୍ ଶିଖାଏ ଯେ ଅଲ୍ଲାହଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଯାୟୀଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଶରିଆ ଆଇନଙ୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ କରି ଆଣିବା; ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୁସ୍ତକରେ ଇସ୍ଲାମର ପ୍ରଥମ ଉଲ୍ଲେଖ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ ଯେ ଇଶ୍ମାଏଲଙ୍କ “ବନ୍ୟ ମଣିଷ” ଆତ୍ମା ଇସ୍ଲାମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଯାୟୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବ। କୋରାନ୍ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ତାହାର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନସାଧାରଣ ଉପରେ ନିଜମାନଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ଶାସନ ବଳପୂର୍ବକ ଲାଗୁ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶିଷ୍ଟତାର ଭଣ କରିବାକୁ—ଠିକ୍ କାଥୋଲିକ ଧର୍ମର ପରି।

Raajiin Yihudaa yeroo mootummaa Yeroboʼaam jalqabaaf hundeeffametti isa morme. Pirootestaantizmi bideessaa bara 1844 keessatti jalqabe; yeroo sanattis battaluma sana Adventizmi Miillaraayitii, isa Iddoo Hundumaa Caalaa Qulqulluu seenee seera Waaqayyoo, Sanbata guyyaa torbaffa dabalatee, argateen mormame. Adventizmi Miillaraayitii akka gara Waaqayyootti deebiʼu itti himame, akkuma Ermiyaasiin bakka buufametti; garuu gonkumaa gara “waldaa qoositootaa”tti akka hin deebine itti himame. Raajiin Yihudaa karaa inni dhufe sanaan akka hin deebine, nyaataa yookaan dhugaatii raajii sobduu Beetʼeeliin dhiyaate akka hin nyaanne yookaan hin dhugne itti himame; inni garuu akkas godhe. Duuti raajii Yihudaa akka mallattoootti mallattoolee lama gidduutti kaaʼame; isaanis abbaa irree mootummaa waldaa Roomaa fi Islaama bakka buʼu turan. Adventizmi Laaʼoodiikiyaa dhugaa lamaan sana arguu hin dandaʼu; sababni isaas bara 1863 keessatti ija isaanii hafuuraa ofii isaanii baafatan, buʼuura Adventizimii saantima sobaa fi jawwee sobaan, akkasumas mala hojii Pirootestaantizimii bideessaa fi Katolikummaa fayyadamuudhaan hundeessuuf jawwolee fi mala hojii Wiiliyaam Miillar itti fayyadame haguuguu jalqaban.

୧୮୪୪ ମସିହାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜନ ଭାବେ ଉତ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଜନ ବୋଲି ଯେ ବିଶ୍ୱାସ, ତାହାଦ୍ୱାରା ଆଡଭେଣ୍ଟିଜ୍ମ ଏବେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଅଛି; କିନ୍ତୁ “ଧୂଳି-ବ୍ରଶ ମାନବ” ବର୍ତ୍ତମାନ ନିଜ ମଝଲାକୁ ଝାଡ଼ୁ ଦେଇ ପରିଷ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ରତ୍ନମାଣିଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ଦ୍ଧାର କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମିଲରଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଟେବୁଲ୍‌ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ।

“Abbaa keenya Abrahaam dha” jettanii of keessaa yaadus hin yaadina; ani isinitti nan jedhu, Waaqayyo dhagaa kana keessaa ilmaan Abrahaam kaasuuf danda’a. Amma immoo qottoo hidda mukaatti kaa’ameera; kanaafuu mukni ija gaarii hin godhanne hundinuu muramee ibiddatti darbatama. Ani dhugumaan bishaaniin gara qalbii jijjiirrannaatti isin nan cuuphaa; inni ana booddee dhufu garuu anaa caalaatti jabaa dha; ani kophee isaa baachuuf illee hin malle. Inni Hafuura Qulqulluudhaanii fi ibiddaanis isin cuupha. Marga keessaa qamadii addaan fo’achuuf qotiisaa harka isaa keessa jira; inni iddoo itti midhaan dha’amu sirriitti qulqulleessa; qamadii isaa gootara keessa walitti qaba; habaqii garuu ibidda hin dhaamneen guba.” Maatewos 3:9–12.

ꯂꯥꯑꯣꯗꯤꯁꯤꯌꯥꯅ ꯑꯦꯗꯕꯦꯟꯇꯤꯁꯝ ꯑꯁꯤ, ꯔꯦꯄꯦꯟꯠ ꯇꯧꯕ ꯉꯝꯂꯕ ꯃꯤ ꯈꯔ ꯃꯇꯝꯗ ꯌꯥꯎꯔꯕ ꯅꯠꯇ꯭ꯔꯒ, ꯄ꯭ꯔꯚꯨꯒꯤ ꯃꯨꯈꯇꯒꯤ ꯂꯨꯛꯈ꯭ꯔꯒꯅꯤ। ꯂꯥꯑꯣꯗꯤꯁꯤꯌꯥꯅ ꯑꯦꯗꯕꯦꯟꯇꯤꯁꯝ ꯑꯁꯤ, ꯃꯤꯂꯂꯔꯒꯤ ꯄꯥꯎꯒꯥꯜ ꯌꯥꯈꯤꯕ ꯑꯍꯥꯟꯕꯒꯤ ꯀꯤꯌꯦꯝ ꯃꯤꯑꯣꯏꯕꯨ ꯃꯦꯍꯟꯕ ꯃꯥꯄꯥꯟ ꯑꯗꯨꯒꯥ ꯃꯁꯃꯥꯟꯅ ꯃꯀꯥꯟꯅꯤ, ꯃꯔꯝꯗꯤ ꯑꯩꯈꯣꯏ ꯍꯧꯖꯤꯛ ꯃꯤ ꯃꯥꯔꯤ ꯑꯃꯥ ꯃꯆꯥ ꯃꯔꯤ ꯈꯨꯗꯤꯡꯃꯥꯛꯇꯒꯤ ꯃꯔꯛꯇ, ꯃꯈꯣꯏꯁꯨ ꯍꯧꯖꯤꯛ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯑꯍꯥꯟꯕꯒꯤ ꯀꯤꯌꯦꯝ ꯃꯤꯑꯣꯏꯅꯤ। 1863ꯒꯤ ꯄꯨꯅꯁꯤꯟꯕ ꯑꯁꯤ, ꯖꯨꯗꯥꯗꯒꯤ ꯂꯥꯛꯄ ꯄ꯭ꯔꯣꯐꯦꯠ ꯑꯗꯨꯅꯥ ꯎꯠꯂꯤ; ꯃꯈꯣꯏꯅꯥ ꯅꯤꯡ ꯖꯣꯁꯤꯌꯥꯒꯤ ꯃꯇꯨꯡꯗ ꯑꯃ ꯈꯟꯕ ꯈꯨꯗꯝ ꯑꯃꯁꯨ ꯊꯥꯗꯣꯛꯈꯤ।

Barnoota kana mata duree itti aanu keessatti ni itti fufna.

“Bakkaa addunyaa ta’uu irra, nuti addunyaa irraa caalaatti adda ta’aa deemuu qabna. Seexanni waldoota amantiitii wajjin dhugaa Waaqayyoo irratti carraaqqii cimaa fi ogummaadhaan guutame gochuu keessatti walitti hidhatee jira, fuulduras akkasuma walitti hidhachuu isaa itti fufa. Wanti uummanni Waaqayyoo addunyaa keessa seenuudhaan dhiibbaa geessisuuf godhu hundi humnoota dukkanaa irraa mormii cimaa fi murataa kakaasa. Wal’aansi guddaan inni diinaa isa dhumaa baay’ee murataa ta’a. Inni lola isa dhumaa humnoota dukkanaa fi humnoota ifaa gidduutti ta’uudha. Ilmi Waaqayyoo inni dhugaan hundinuu gama Kiristoosiin jabinaan ni lola. Warri yeroo rakkoo guddaa kana keessatti of isaanii gama addunyaa caalaa gama Waaqayyoo irra akka ta’an hayyaman, dhuma irratti guutumaan guutuutti of isaanii gama addunyaa irra ni dhaabu. Warri hubannaa isaanii dubbii irratti burjaaja’an, hiika mormituu Kiristoos arguu dadhaban, shakkii tokko malee of isaanii gama mormituu Kiristoos irra ni dhaabu. Amma yeroo addunyaa wajjin of wal fakkeessuuf nuuf ta’u hin jiru. Daani’el qooda isaa keessatti fi iddoo isaa keessatti dhaabatee jira. Raajiiwwan Daani’elii fi Yohannis hubatamuu qabu. Isaan walii isaanii hiiku. Isaan dhugaa namni hundinuu hubachuu qabu addunyaadhaaf kennu. Raajiiwwan kun addunyaa keessatti dhugaa baatuu qabu. Guutamuu isaanii guyyoota dhumaa kana keessatti, isaan ofuma isaanii ni ibsu.”

“Gooftaan addunyaan hammina isheetiif adabuuf jedhu. Inni qaamota amantii ifaa fi dhugaa isaaniif kenname diduu isaaniitiif adabuufis jedhu. Ergaan guddaan, ergaa ergamoota jalqabaa, lammaffaa, fi sadaffaa walitti qabu, addunyaatti kennamuu qaba. Kun ba’aa hojii keenya ta’uu qaba. Warri dhugumaan Kiristoositti amanan seera Yihowaa ifatti ni hordofu. Sanbatni mallattoo Waaqayyoo fi saba Isaa gidduu jiru dha; nus Sanbata kabajuudhaan waliigala keenya seera Waaqayyoo wajjin jiru mul’isuun keenya irra jira. Inni saba filatamaa Waaqayyoo fi addunyaa gidduutti mallattoo adda baafannaa ta’uu qaba. Waaqayyoof amanamaa ta’uun hiika guddaa qaba. Kun haaromsa fayyaa of keessaa qaba. Inni akka nyaanni keenya salphaa ta’uu qabu, akka waan hunduma keessatti of eeggannoo qabaachuu qabnus ni agarsiisa. Gosoonni nyaataa baay’een yeroo baay’ee minjaalota irratti mul’atan barbaachisoo miti; garuu baay’ee miidhaa geessisu. Sammuunii fi qaamni haala fayyaa isa hundarra gaarii keessatti eegamuu qabu. Namoonni beekumsa fi sodaa Waaqayyoo keessatti leenjifaman qofa itti gaafatamummaa fudhachuudhaaf filatamuu qabu. Warri yeroo dheeraa dhugaa keessa turan illee, garuu qajeelfamoota qulqulluu qajeelinaa fi qajeelfamoota hamaa gidduu adda baasuu hin dandeenye, warri hubannaan isaanii waa’ee haqaa, araaraa, fi jaalala Waaqayyoo dukkanaa’e, itti gaafatamummaa irraa kaafamuu qabu.”

“Gudaa sabni isaa barnoota barbaachisaa taʼe barachuu qabu qaba. Barnoonni kun duraanuu utuu baratamee ture, hojii isaa harʼa iddoo irra jiru kana irra hin geenye ture. Wanti tokko raawwatamuu qaba. Dhugaan tajaajiltoota yookaan namoota itti gaafatamummaa qaban irraa, sodaadhaan akka isaan mufachiisan hin dhokfatamin. Dhaabbilee keenya wajjin namoonni garraamummaa fi ogummaadhaan yaada guutuu Waaqayyoo labsan walqabsiifamuu qabu. Warra nageenya foonii fi boonsaatiin bulanii qajeelcha isaa tuffiidhaan ilaalan irratti dheekkamsi Waaqayyoo bobaʼeera. Isaan badhaadhina hojii kanaa balaadhaaf saaxilaa jiru.”

“Karaan sobaa sobaa karaa gowwoomsaa dha; yoo itti fufe immoo dhuma irratti badiisa fida. Kanaaf, Gooftaan warra karoora sobaa cimanii qabatan akka badaniif ni hayyama. Yeroo galanni fi faarsaan dhaga’amu sana keessatti iyyuu, badiisni tasa ni dhufa. Namoonni tokko tokko, amanamummaa dhabuu irraa kan ka’e warri kaan sirreeffama akka fudhatan utuu beekanii jiranii, gorsa irraa garagaluu jiru. Isaan kun yakka dachaa qabu. Isaan fedha Gooftaa beeku turan, garuu hin raawwanne. Adabbiin isaanii akka yakka isaanii wajjin madaalutti ni ta’a. Isaan dubbii Gooftaaaf xiyyeeffannoo kennuu hin barbaanne.” Kress Collection, 105, 106.